Đại tá Nguyễn Hữu Tài sinh năm 1929 trong một gia đình có truyền thống yêu nước tại Hải Phòng. Sáu anh em trong gia đình, mỗi người một cách, đều sớm đi theo con đường đấu tranh giành độc lập, hun đúc trong ông tinh thần cách mạng ngay từ thuở thiếu thời. “Tôi tham gia quân đội từ trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945, cho nên gọi là tiền khởi nghĩa. Chúng tôi đã chiến đấu suốt trong 2 cuộc chiến tranh chống Pháp và chống Mỹ. Nếu kể cả thời kỳ tiền khởi nghĩa thì chiến đấu chống cả quân Nhật”, Đại tá Nguyễn Hữu Tài chia sẻ.

Ở tuổi 97, những năm tháng cầm súng nơi chiến tuyến vẫn in sâu trong tiềm thức người cựu chiến binh. “Các bạn học Lịch Sử, thuộc làu làu, nhưng chưa chắc đã nhớ được bằng chúng tôi đâu” - ông cười một cách tự hào. Quả thật vậy, từng cột mốc, từng chi tiết trong những trận đánh được Đại tá thuật lại rõ nét mà không cần đến một cuốn sách hay tranh ảnh.

Hồi tưởng về chiến dịch Điện Biên Phủ cách đây hơn 70 năm, Đại tá Nguyễn Hữu Tài cho biết, thời điểm này, tình hình chiến trường đặt ra không ít khó khăn đối với lực lượng ta. Trong chiến dịch Điện Biên Phủ, Đại tá là Chủ nhiệm chính trị Trung đoàn, thuộc Trung đoàn 209, Đại đoàn 312, bởi vậy nên ông vừa cầm súng trực tiếp chiến đấu, vừa làm công tác giáo dục tư tưởng chính trị cho các chiến sĩ.

“Một trong những ký ức sâu sắc nhất của tôi về Điện Biên Phủ là kéo pháo. Một trung đoàn kéo 12 khẩu pháo. Đường dốc, gọi là đường quân sự tạm thời, dài độ 8 cây số, đỉnh dốc cao nhất tới 1700m. Trung đoàn chúng tôi vào đến trận địa rồi, sắp sửa triển khai nổ súng thì được lệnh kéo pháo ra. Lần đầu kéo 8 ngày, lúc ra là kéo 10 ngày, mà bởi vì đường lộ rồi mà kéo pháo vào, kéo pháo ra cho nên rất là gian khổ, vất vả ngày đêm. Chuyện kéo pháo vào, kéo pháo ra trở thành một huyền thoại của quân đội chúng ta trong chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ”.

“Là trang nam nhi, quyết chiến sa trường, sống đã coi thường…” Đó là giai điệu của bài hát “Chiến sĩ Việt Nam”, cũng là khúc ca vang lên khi quân ta xuống trận địa. Giai điệu mạnh mẽ, cùng lời bài hát đầy quyết liệt như đưa Đại tá trở lại không khí mịt mù khói lửa trong trận mở màn đánh cứ điểm Him Lam, ở đó tiếng súng, tiếng đạn bác không ngừng rền vang.

Theo lời kể của ông, chiều ngày 13/3, bộ đội tập hợp để chuẩn bị tiến công và đọc thư của Bác Hồ:

17h ngày 13/3/1954, các đơn vị đồng loạt tiến công. Đơn vị của đại tá Nguyễn Hữu Tài tiến công vào cụm cứ điểm Him Lam. “Sau khi nghe lời động viên của Bác Hồ và Đại tướng, lần đầu tiên cấp trên cử hai văn công xuống, hát bài Chiến sĩ Việt Nam, Thề phục quốc tiến lên Việt Nam. Là trang nam nhi, quyết chiến sa trường, sống đã coi thường…” - Đại tá ngâm nga. “Quân ta vừa hát theo văn công vừa xuống trận địa. Sau bao nhiêu ngày im lặng, chúng ta không cần phải im lặng nữa. Quân ta vừa hát vừa tiến lên. Đối với tôi, đấy là cảnh tượng hoành tráng chưa từng có trong suốt mấy chục năm chiến đấu”.

Đợt tấn công thứ 2 bắt đầu vào cuối tháng 3, đầu tháng 4/1954. Tình hình bấy giờ, theo lời kể của Đại tá, quân ta đã chiếm được: Đồi C1 ta chiếm được vào ngày 30/3/1954, Pháp phản công từ ngày 9-12/4/1954 (mỗi bên kiểm soát 1 phần); đồi D1 và E; đồi D2 và đồi D3 quân Pháp rút ngày 30 và 31/3/1954; vị trí cứ điểm 106; vị trí 105; vị trí 206; và một số cụm, cứ điểm khác của trận địa Điện Biên Phủ.

“Đêm mùng 5 tháng 4, đơn vị tôi đánh cụm cứ điểm 507. Trận đánh đó tất cả đơn vị đều giành thắng lợi, duy nhất có đơn vị tôi là không tiêu diệt được địch. Tại vì sao? Vì phía trước địch rải hàng dây thép gai, pháo đánh vào là bung lên”. 

Sau khi rút kinh nghiệm, đơn vị của Đại tá (E209) xin cấp trên được tấn công lại cụm cứ điểm 507, nhưng lần này đánh vào ban ngày. Đại đoàn trưởng không đồng ý, vì quân ta từ trước đến giờ chỉ tấn công vào ban đêm. Thế nhưng trước tinh thần quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ, đơn vị đã họp lại lần thứ hai để phân tích tình hình địch ta: Ta vẫn còn nguyên lực lượng, còn địch đã bị tiêu diệt rất nhiều, vòng vây đã khép chặt lại. Ta đã tiến sát, cách sở chỉ huy chỉ còn vài trăm mét. 

Đảng uỷ thấy khả năng E209 vẫn có thể giành thắng lợi trong điều kiện tác chiến ban ngày, nên nhất trí thông qua đề xuất của Trung đoàn trưởng E209 Hoàng Cầm là đề nghị cấp trên cho đơn vị tiếp tục tiến công vào ban ngày. Đại tá Nguyễn Hữu Tài thuật lại: “Hai giờ trưa bắt đầu xuống, tất cả pháo của các bộ, sư đoàn tập trung chi viện cho trung đoàn tôi đánh cụm cứ điểm 507. Và cứ vậy tiến lên, sau khi đã nhìn rõ, ba giờ chiều đơn vị của tôi đã tiêu diệt được địch”.

Theo lời kể của Đại tá, vào lúc 17h cùng ngày 7/5/1954, quân ta đồng loạt tấn công ở các vị trí khác nhau và chiếm được những vị trí rất quan trọng. Thời điểm đó, rất nhiều quân địch đã kéo cờ trắng lên hàng. Thừa thắng xông lên, Bộ tổng tư lệnh ra lệnh: “Không chờ trời tối, các đại đoàn tiếp tục xung phong vào sở chỉ huy của địch”. 

“Lúc bấy giờ, đơn vị tôi theo đà tiến lên, xông thẳng vào bắt sống tướng Đờ Cát. Sướng lắm! Lần đầu tiên tôi tận mắt nhìn thấy một tướng Pháp bị quân ta áp giải đến trước mặt” - Đại tá kể, rồi giọng ông dần nghẹn ngào: “Xúc động lắm. Sau bao nhiêu ngày chiến đấu như thế, anh em ồ lên reo hò, có người nhảy cả lên trên, bắn súng chỉ thiên ăn mừng. Đấy là không khí của ngày chiến thắng”.

Không khí ngày chiến thắng vang dội của chiến dịch Điện Biên Phủ ùa về khiến người cựu chiến binh bồi hồi. Ông đưa mắt nhìn xa xăm, trước cửa tiếng trẻ con nô đùa, tiếng xe máy nổ, tiếng buôn bán ồn ã của buổi ban trưa. Vậy mà lại yên bình đến lạ. Hơn ai hết, Đại tá hiểu rõ sự yên bình ấy được đánh đổi bằng điều gì, bằng những năm tháng tuổi trẻ gửi lại nơi chiến trường, bằng xương máu, mồ hôi của biết bao người đã không trở về.

Đại tá trầm ngâm hồi lâu rồi ngâm một câu thơ:

Đất nước hai phen chồn ngựa đá

Non sông ngàn thuở vững âu vàng

Đó là thơ của vua Trần Nhân Tông. Lịch sử từng nhiều lần đặt dân tộc ta trước những thử thách khốc liệt, nhưng qua mỗi thách thức, đất nước lại thêm một lần đứng vững, khẳng định sức bền bỉ tiếp nối qua nhiều thế hệ. “Hai chữ đồng bào ấy, có dân tộc nào gọi nhau bằng hai chữ đồng bào? Trải qua bao nhiêu biến cố, dân tộc ta vẫn đứng vững. Và Non sông ngàn thuở vững âu vàng, tôi tin rằng, hàng thế kỷ sau, dân tộc mình vẫn hòa bình, và quý trọng hòa bình”.