Trước ngưỡng cửa thị trường lao động, không ít sinh viên vẫn cảm thấy bối rối khi phải đối diện với những yêu cầu ngày càng cao từ nhà tuyển dụng. Bên cạnh kiến thức chuyên môn, người trẻ còn cần trang bị kỹ năng mềm, tâm lý vững vàng và khả năng thích nghi với môi trường làm việc thực tế. Là một chuyên gia tư vấn hướng nghiệp, Giám đốc Học viện hướng nghiệp Wake Power, chuyên gia Đào Ngọc Cường đã chia sẻ cùng phóng viên Sóng trẻ để tìm hiểu những hành trang cần thiết giúp người trẻ tự tin bước vào thị trường lao động.

PV: Thưa ông, trước khi bước vào thị trường lao động, người trẻ hiện nay đang gặp những khó khăn và thiếu hụt những yếu tố nào?

Chuyên gia Đào Ngọc Cường: Có thể nhìn nhận ở ba nhóm vấn đề chính.

Thứ nhất là định hướng nghề nghiệp. Nhiều sinh viên lựa chọn ngành học theo cảm tính, theo xu hướng hoặc số đông, trong khi chưa hiểu rõ năng lực và sự phù hợp của bản thân. Điều này khiến quá trình học thiếu động lực, khó phát huy năng lực và dẫn đến tâm lý thiếu tự tin khi ra trường.

Thứ hai là kỹ năng và thái độ làm việc. Không ít sinh viên còn hạn chế về kỹ năng cơ bản như viết CV, phỏng vấn, tìm kiếm việc làm, cũng như kỹ năng thực tế do thiếu trải nghiệm. Bên cạnh đó, một bộ phận người trẻ chưa thực sự chủ động, cầu thị trong học hỏi, ảnh hưởng đến khả năng thích nghi với môi trường làm việc.

Thứ ba là khả năng thích ứng với thị trường lao động. Trong bối cảnh công nghệ, đặc biệt là AI, phát triển nhanh, nhiều sinh viên chưa kịp cập nhật kiến thức và công cụ mới. Việc thiếu chủ động trong học thêm kỹ năng, sử dụng phần mềm hỗ trợ công việc cũng khiến các bạn gặp khó khăn khi bắt đầu đi làm.

PV: Thực tế cho thấy nhiều sinh viên có thành tích học tập tốt nhưng vẫn gặp khó khăn khi tìm việc. Ông lý giải như thế nào?

Chuyên gia Đào Ngọc Cường: Nguyên nhân chủ yếu là do sự mất cân bằng giữa lý thuyết và thực hành. Khoảng cách giữa giảng đường và thực tế không nằm ở kiến thức, mà nằm ở trải nghiệm. Càng trải nghiệm sớm, sinh viên càng có lợi thế khi bước vào thị trường lao động. Nhiều sinh viên có nền tảng kiến thức tốt nhưng chưa biết cách vận dụng vào thực tế hoặc chưa có đủ trải nghiệm để đáp ứng yêu cầu công việc. Điều này khiến các bạn gặp khó khăn trong việc thể hiện năng lực khi ứng tuyển.

PV: Theo ông, đâu là khác biệt lớn nhất giữa môi trường đại học và môi trường làm việc?

Chuyên gia Đào Ngọc Cường: Khác biệt lớn nhất nằm ở tính thực tiễn và yêu cầu đa nhiệm. Trong khi ở đại học, sinh viên thường tập trung vào kiến thức chuyên môn, thì khi đi làm, các bạn cần vận dụng tổng hợp nhiều kỹ năng khác nhau.

Bên cạnh đó, khoảng cách giữa lý thuyết và thực hành của các bạn vẫn còn khá lớn. Kiến thức trong nhà trường có thể chưa theo kịp sự thay đổi nhanh của thực tế, đặc biệt trong bối cảnh công nghệ phát triển mạnh. Nếu không chủ động cập nhật và trải nghiệm sớm, sinh viên dễ rơi vào trạng thái bị động khi bước vào môi trường làm việc.

PV: Vậy từ những khó khăn và thực tế trên, theo ông, người trẻ nên bắt đầu chuẩn bị cho thị trường lao động từ khi nào và cần trang bị những gì?

Chuyên gia Đào Ngọc Cường: Trong bối cảnh cạnh tranh cao, ứng viên cần chú ý đến ba yếu tố. Thứ nhất là tác phong và sự chỉn chu, tạo ấn tượng ban đầu với nhà tuyển dụng. Thứ hai là sự tự tin và khả năng giao tiếp linh hoạt trong quá trình phỏng vấn. Thứ ba là sự chuẩn bị kỹ lưỡng, bao gồm hồ sơ và việc tìm hiểu về doanh nghiệp, vị trí ứng tuyển.

Khi có sự chuẩn bị tốt, ứng viên sẽ thể hiện được sự chủ động và tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường lao động.

Việc chuẩn bị nên bắt đầu ngay từ năm nhất, bởi kỹ năng và kinh nghiệm cần thời gian tích lũy. Sinh viên không nhất thiết phải đi làm sớm để kiếm thu nhập, nhưng nên chủ động tham gia các hoạt động thực tế, thực tập hoặc công việc bán thời gian để nâng cao trải nghiệm.

Về kỹ năng, có ba yếu tố cốt lõi. Thứ nhất là kỹ năng tự học, giúp người trẻ chủ động cập nhật kiến thức trong bối cảnh công nghệ thay đổi nhanh. Thứ hai là kỹ năng làm việc nhóm, đặc biệt là khả năng phối hợp và thích nghi với môi trường tập thể. Thứ ba là kỹ năng giao tiếp, đóng vai trò quan trọng trong kết nối và mở rộng cơ hội nghề nghiệp.

PV: Ông có thông điệp nào gửi đến các sinh viên sắp tốt nghiệp trước khi bước vào thị trường lao động?

Chuyên gia Đào Ngọc Cường: Thông điệp lớn nhất tôi muốn gửi đến các bạn trẻ là trong cuộc đời, ai cũng cần một nghề để kiếm sống, nhưng ‘nghiệp’ mới là điều gắn bó lâu dài. Vì vậy, điều quan trọng là các bạn cần hiểu mình phù hợp với điều gì. Nếu may mắn lựa chọn đúng ngành nghề mình đam mê, phù hợp với năng lực và mang lại hạnh phúc, đó là điều rất tuyệt vời. Nếu không may chọn chưa đúng, các bạn hoàn toàn có thể mạnh dạn học thêm để tìm ra con đường phù hợp hơn.

Đừng vì một lựa chọn ban đầu mà giới hạn tương lai của mình. Quan trọng nhất là các bạn cần đủ tự tin, kiến thức, kinh nghiệm và đam mê để theo đuổi mục tiêu của mình. Nếu chưa biết mình phù hợp với ngành nghề nào, các bạn có thể tìm kiếm sự tư vấn, hỗ trợ để xác định đúng hướng đi. Khi chọn đúng con đường, các bạn sẽ có cơ hội thực hiện ước mơ và phát triển bền vững trong tương lai. Chúc các bạn thành công!

PV: Xin cảm ơn chuyên gia hướng nghiệp Đào Ngọc Cường!