(Sóng trẻ) - Dù chịu tác động từ thời tiết thất thường và giá nguyên liệu tăng cao trong năm 2025, làng nghề bánh chưng Bờ Đậu (xã Vô Tranh, tỉnh Thái Nguyên) vẫn tất bật gói bánh để chuẩn bị cho mùa Tết Bính Ngọ 2026.

Nằm cách trung tâm thành phố Thái Nguyên khoảng 8km về phía Bắc, Bờ Đậu là làng nghề bánh chưng có tiếng tại khu vực phía Bắc với lịch sử hơn 70 năm, hiện có gần 50 hộ kinh doanh. Dù chịu ảnh hưởng trực tiếp từ cơn bão số 11 (Matmo) vào tháng 10/2025, các hộ sản xuất nơi đây vẫn nỗ lực khôi phục hoạt động, duy trì lửa nghề truyền thống để phục vụ thị trường Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026.

Điểm khác biệt lớn nhất tạo nên thương hiệu Bờ Đậu chính là kỹ thuật gói hoàn toàn bằng tay, không sử dụng khuôn gỗ. Dù gói tay, từng chiếc bánh vẫn đảm bảo hình dáng vuông vức, sắc cạnh, thể hiện sự khéo léo của những nghệ nhân nơi đây.

Theo các nghệ nhân cao tuổi, việc gói không khuôn giúp người thợ chủ động điều chỉnh độ chặt của lá và nếp. Điều này đảm bảo bánh chín đều từ trong ra ngoài và không bị hiện tượng “lại gạo” - tình trạng bánh khô, không còn dẻo khi để nguội do khâu gói bánh không khéo léo. Việc gói bằng tay đòi hỏi sự tập trung cao độ và kỹ năng thành thục được đúc kết, truyền thụ qua nhiều thế hệ.

“Công đoạn gói bánh là công đoạn thách thức nhất. Nhìn qua thì có vẻ đơn giản, nhưng để chiếc bánh vuông vức, chặt tay mà không cần khuôn đòi hỏi kỹ thuật rất cao. Như bản thân tôi, nhờ lớn lên trong cái nôi làng nghề, từ nhỏ quan sát bố mẹ làm rồi thực hành theo mới có thể thuần thục được”, chị Nguyễn Hoàng Yến chia sẻ thêm.

Bên cạnh kỹ thuật, nguyên liệu cũng là yếu tố then chốt tạo nên chất lượng. Bánh chưng Bờ Đậu là sự kết hợp của gạo nếp cái hoa vàng Định Hóa, đỗ xanh lòng vàng và thịt ba chỉ tươi ướp tiêu xay. Màu xanh đặc trưng hoàn toàn đến từ lớp lá dong tự nhiên và kỹ thuật luộc truyền thống, không dùng phẩm màu công nghiệp. Ngoài ra, theo chia sẻ của một số người dân, bí quyết để làm nên một chiếc bánh ngon còn nằm ở nước luộc bánh, nguồn nước dùng để luộc bánh phải được lấy từ dãy núi Cẩm nằm sát phía sau làng nghề Bờ Đậu. Nước ở đây được người dân coi như “nước giếng thần”, được thiên nhiên ưu ái. 

Theo chia sẻ của những người thợ lành nghề, dù Bờ Đậu mới được công nhận chính thức là làng nghề khoảng 20 năm, nhưng thực tế nghề làm bánh chưng đã bén rễ tại đây từ hơn 70 năm trước. Nhiều gia đình bước sang đời thứ 3, thứ 4 kế nghiệp, giữ vững truyền thống từ đời cha ông để lại.

Trước những biến động của thời tiết, giá nguyên vật liệu phục vụ gói bánh chưng có xu hướng tăng nhẹ. Một số nguyên liệu như gạo nếp, lá dong tăng giá do nguồn cung bị ảnh hưởng và chi phí vận chuyển, bảo quản phát sinh thêm. Điều này phần nào gây khó khăn với các hộ gia đình tại đây, buộc người làm nghề phải cân nhắc điều chỉnh giá bán ở mức hợp lý. 

Chia sẻ về sự thay đổi này, chị Nguyễn Hoàng Yến cho biết: “Vấn đề chủ yếu nằm ở giá thành nguyên liệu đầu vào thường tăng theo biến động thị trường. Đáng mừng là lượng tiêu thụ mỗi năm đều tăng trưởng tốt. Thú thật, đôi khi chúng tôi chỉ lo ngại không đáp ứng kịp nhu cầu quá lớn của khách hàng chứ không quá lo lắng về đầu ra”.

Bên cạnh đó, người dân Bờ Đậu còn chủ động bắt nhịp với xu thế hiện đại hóa. Để đáp ứng khối lượng đơn hàng ngày càng lớn, làng nghề đã đưa máy móc vào các các khâu sản xuất nhằm hỗ trợ người lao động làm việc hiệu quả hơn như hệ thống vo gạo bằng điện hay thiết bị hỗ trợ trục vớt bánh. 

Song song với cải tiến sản xuất, các hộ kinh doanh còn đẩy mạnh quảng bá trên mạng xã hội và các nền tảng thương mại trực tuyến. Sự chuyển mình linh hoạt này không chỉ giúp bánh chưng Bờ Đậu tiếp cận đa dạng thị trường mà còn thu hút tốt hơn tệp khách hàng trẻ tuổi.

“Vì thương hiệu làng nghề ngày càng được biết đến rộng rãi, chúng tôi đã có kế hoạch để mở rộng quy mô sản xuất và chuyên nghiệp hóa hơn nữa các khâu dịch vụ. Mục tiêu là vừa giữ được hương vị truyền thống, vừa đưa thương hiệu bánh chưng của gia đình vươn xa hơn trên thị trường”, chị Hoàng Thị Cúc (43 tuổi) bày tỏ. 

Giá trị của làng nghề Bờ Đậu được cảm nhận rõ nhất qua dư vị bánh chưng đọng lại sau mỗi lần thưởng thức. Anh Vũ Văn Sơn (khách mua hàng) cho biết, mỗi dịp cận Tết, bánh chưng Bờ Đậu luôn là lựa chọn ưu tiên của anh. “Bánh chưng Bờ Đậu là đặc sản địa phương nổi tiếng, có nhiều hộ làm nhưng chất lượng khá đồng đều. Dù sản xuất số lượng lớn, bánh vẫn dẻo, mềm, thơm. Giá cũng hợp lý. Năm nào đến Tết, tôi cũng mua về dùng trong gia đình và làm quà biếu người thân, họ hàng”, anh Sơn chia sẻ.

Mỗi chiếc bánh vuông vắn không chỉ là kế sinh nhai của người dân địa phương, mà còn gói ghém hương vị của 70 năm hình thành và phát triển. Giá trị của làng nghề bánh chưng Bờ Đậu không chỉ nằm ở sản lượng, mà còn là tâm huyết của người làm nghề và nét đẹp văn hóa được truyền nối qua nhiều thế hệ, tạo nên sức sống bền bỉ cho một làng nghề truyền thống.