(Sóng trẻ) - Những khoảng trống trong giáo dục giới tính khiến mỗi nạn nhân phải âm thầm chịu đựng nỗi đau thể xác và tinh thần trong im lặng. Đằng sau bức tường im lặng ấy, họ đã đơn độc và chật vật ra sao để sống chung với những ký ức đầy ám ảnh suốt nhiều năm?

Nỗi đau về thể xác và tinh thần của những người trong cuộc chưa bao giờ nguôi, nó luôn âm ỉ mãi trong ký ức và thi thoảng hiện hữu trong cuộc sống thường ngày của họ. Cả T. và H. đều lựa chọn giữ im lặng trong suốt thời gian đầu chống chọi với cơn ác mộng kinh hoàng đó. 

Chị H. giữ im lặng bởi người bố tàn bạo đe dọa sẽ tước đoạt mạng sống nếu kể ra. T. im lặng bởi không một ai nói cho đứa trẻ năm 4 tuổi, 5 tuổi và 7 tuổi rằng những điều em phải gồng mình chịu đựng là sai. Hai nhân vật chúng tôi trò chuyện đều tâm sự những lý do khác nhau nhưng cả hai đều có điểm chung mang trong mình nỗi sợ hãi tột cùng, nơi tiếng kêu cứu bị dập tắt trước khi kịp cất thành lời. 

Nỗi đau từ việc bị xâm hại không những mang lại những nỗi đau về thể xác, mà còn để lại những ám ảnh tinh thần đầy dai dẳng. Nỗi đau dồn nén, khi không có người tâm sự, họ sinh ra tâm lý tự đổ lỗi cho chính mình.  T. chia sẻ với chúng tôi, em nhiều lần suy nghĩ những sự việc xảy ra với bản thân là do em không biết bảo vệ bản thân, do em hay lơ đễnh và không biết chống trả. Thậm chí, có những lúc em cho rằng bản thân mình mới là người có vấn đề nên mới có những kẻ làm vậy với em. 

Với T., nỗi ám ảnh từ thuở bé về việc bị người anh họ xâm hại chưa từng nguôi ngoai. Cảm giác đó đeo bám T. cả vào trong giấc ngủ như một cơn ác mộng: “Em nằm mơ thấy người đó đụng chạm vào cơ thể em. Em thấy đau. Em sống với nỗi ám ảnh day dứt đó suốt 2 năm. Mỗi lần người đó sang chơi là em sẽ sợ hãi tới mức tiểu tiện”.

Những lần chạm mặt của T. cùng người anh họ kia không dừng lại ở những lần thi thoảng sang chơi nhà bởi em cùng họ còn là bạn học cùng lớp cho tới hết 4 năm THCS. Nỗi ám ảnh cũng vì thế không dừng lại ở năm 6 tuổi mà trở thành một vòng lặp đuổi bám T. qua từng ngày, từng tháng, từng năm khiến em phải trải qua tuổi dậy thì trong ám ảnh và sợ hãi. 

“Lúc cơ thể em bắt đầu phát triển, em có thói quen ôm người và co vai về phía trước vì em luôn có cảm giác có người đang soi mói, đánh giá cơ thể mình. Em cắt tóc ngắn và luôn xõa tóc để che đi phần cổ, em luôn mặc đồng phục rất kín kẽ như một lớp phòng vệ bản thân khỏi những ánh nhìn của người khác với mình. Thậm chí, ngay cả những lời nhận xét vu vơ về chiều cao cũng đủ khiến em sợ hãi tới mức tim đập nhanh và khó thở”, T. tâm sự.

Việc bị quấy rối, xâm hại nhiều lần kể từ khi mới 4 tuổi còn khiến em nảy sinh tâm lý bài xích với những người khác giới. “Em không biết có nên gọi cảm giác đó là kinh tởm hay không nữa. Mỗi lần có người khác giới đứng xung quanh hoặc vô tình chạm vào người, cơ thể em luôn vô thức run rẩy. Đôi lúc, em còn thấy buồn nôn và chóng mặt”, T. bộc bạch.

Cảm giác sợ sệt, lo âu luôn ám ảnh và hiện hữu trong ký ức và cuộc sống thực tế của những nạn nhân bị xâm hại. Giống như T., đó luôn là những vết cứa trong quá khứ chưa bao giờ lành với chị H. Khi câu chuyện đã qua đi, những nạn nhân từng bị xâm hại có thể vẫn sống, học tập và làm việc bình thường. Họ vẫn có những sở thích và niềm vui riêng. Thế nhưng, chỉ cần một khoảnh khắc họ bắt gặp những câu chuyện tương tự, một câu nói, hành động vô tình khơi gợi lại chuyện cũ, cảm giác đó lại ùa về trong họ như vừa mới xảy ra.

Sống trong một gia đình bị chính người bố ruột xâm hại và bạo hành, chị H. gặp rất nhiều vấn đề liên quan tới sức khỏe thể chất và tinh thần. “Tôi liên tục bị đau bụng và ngứa ngáy ở vùng nhạy cảm. Khi mẹ đưa đi khám, tôi được bác sĩ kết luận viêm đường tiết niệu. Từ sau đợt đó, tôi hay mắc các bệnh về đường phụ khoa, viêm nhiễm và sợ đi tiểu”, chị H. ngậm ngùi chia sẻ.

Suốt nhiều năm, chị H. luôn kẹt trong suy nghĩ bản thân đã bị vấy bẩn, sau này chị sẽ không thể lập gia đình được nữa. Chị bày tỏ: “Đến tận bây giờ tôi vẫn không quên được cảm giác sợ hãi, tủi thân và tuyệt vọng đó. Tôi tổn thương khi bị chính gia đình hắt hủi. Cảm giác như tôi sinh ra như để trả nghiệp, chứ chẳng phải để có được hạnh phúc”.

Trải qua những nỗi đau, những tổn thương dai dẳng trong im lặng, mỗi nạn nhân sẽ tự sinh ra những trạng thái cảm xúc, những hành vi để tự giải tỏa hoặc tự vệ. T. kể với chúng tôi mỗi lần em nghĩ đến ký ức kinh hoàng ấy, em sẽ khóc để giải tỏa. “Em nằm xuống, tự đặt vấn đề, tự suy nghĩ và tự cho mình câu trả lời. Với em đó là cách hiệu quả nhất để bản thân mình xua tan những cảm xúc bực tức, khó chịu cứ ngự trị mãi trong tâm trí”, T. chia sẻ.

Khóc và tự vấn không phải là những biện pháp duy nhất để các nạn nhân xây nên bức tường an toàn trong chính cảm xúc, suy nghĩ của mình. Để có những phân tích sâu hơn về vấn đề này, chúng tôi đã tìm hiểu thêm câu chuyện của chị T. T. M. và bạn P. T. D. Họ cũng đã từng là nạn nhân của xâm hại tình dục bởi những người thân quen.

Trong câu chuyện của T. M. và T. D, họ mất những ký ức về quá trình sự việc xảy ra. Chị T. M. và bạn T. D. (cũng là những nạn nhân của xâm hại tình dục) là câu chuyện điển hình. Trong suốt quá trình trò chuyện cả với cả hai, chúng tôi phát hiện ra giữa họ đều có những điểm chung ở cơ chế xử lý của não bộ khi gặp sang chấn.

Được viết, chị T. M. và bạn T. D. đều bị những người thân quen mà trước đó những người gây ra hành vi đó luôn thể hiện sự tử tế và đáng tin cậy với người họ xâm hại. Thế nhưng, những ký ức của họ chỉ dừng lại ở thời gian, địa điểm cuối cùng gặp kẻ xâm hại trước khi cớ sự xảy ra. Toàn bộ ký ức về sự việc bị xâm hại ra sao hoàn toàn biến mất. 

“Tôi không nhớ gì về đêm đó cả. Tôi chỉ ý thức được tôi đã cố phản kháng, tôi có đánh, có đẩy và có nói không. Sáng hôm sau khi tỉnh dậy, tôi thấy trống rỗng”, D. thừa nhận.

“Mọi ký ức của tôi về ngày hôm đó chỉ dừng lại ở chiếc bàn ăn, còn sau đó tôi không còn nhớ gì nữa do sang chấn quá nặng nề”, chị T. M. bày tỏ.

Tuy nhiên, dù nạn nhân nhớ từng chi tiết hay đã quên, họ cũng đều trải qua những cơn sang chấn tâm lý nhất định. Với D., bạn đã phải dùng tới thuốc trong một thời gian dài hoặc tìm cách làm cho bản thân phải khóc giống như T. 

Tìm hiểu câu chuyện của nhiều nạn nhân, chúng tôi thấy họ đều chịu đựng tổn thương trong im lặng đến mức tự xây nên một bức tường kiên cố để tự vệ cho cảm xúc của mình. Câu hỏi đặt ra là, trong quá trình họ chật vật đấu tranh với cơn ác mộng đó, gia đình, những người thân thuộc nhất của họ đang ở đâu?

Không ít lần, khi những vụ việc liên quan tới xâm hại tình dục được đưa lên báo chí hay các kênh truyền thông, người đọc vẫn luôn có xu hướng đổ lỗi cho nạn nhân. Phần bình luận trên mạng xã hội luôn có những nội dung như “Tại sao lại đi đêm?”, “Tại sao lại đi một mình?”, “Ai bảo ăn mặc hở hang?”, “Tại sao lúc đó không phản kháng?”,.. Và còn rất nhiều những bình luận khác hướng mũi rìu về phía người bị hại.

Từ những bình luận như vậy, các nạn nhân dần khép mình lại vì không nhận được sự đồng cảm. Trường hợp của em T. là một minh chứng điển hình cho việc tự đổ lỗi cho bản thân bởi những bình luận tiêu cực đó. Mãi cho tới 1 - 2 năm trở lại đây, khi tình cờ đọc được những thông tin về triển lãm “Bạn mặc gì vào ngày mình bị xâm hại?”, T. mới tỉnh ngộ và dần ngừng việc đổ lỗi cho chính mình.

Trước thực trạng xã hội vẫn còn suy nghĩ, thái độ đổ lỗi cho nạn nhân, chuyên gia Tâm lý Vũ Thị Ngần - Trung tâm Tâm lý và Phát triển con người NHC Việt Nam giải thích rằng một phần tâm lý con người thường nghĩ rằng mọi vấn đề xảy ra đều có thể kiểm soát được. “Họ hay nghĩ rằng nạn nhân chắc phải làm điều gì đó chưa đúng nên mới dễ dàng rơi vào cái bẫy này. Nếu như cẩn thận hơn thì người bị hại sẽ không rơi vào hoàn cảnh đó. Theo cách nghĩ này, người quan sát sẽ cảm thấy an toàn hơn”, bà cho hay.

“Tuy nhiên, cách nghĩ trên sẽ làm sai lệch bản chất của sự việc, bởi người cần được xem xét trước tiên phải là người đã thực hiện hành vi xâm hại. Họ là người cần phải đặt trọng tâm bởi họ đã chủ động vượt qua ranh giới với người khác và phải chịu trách nhiệm trong lựa chọn của chính mình. Còn việc nạn nhân mặc gì, ở đâu hay đi với ai, phản ứng thế nào không thể xem là nguyên nhân khiến hành vi xâm hại xảy ra”, chuyên gia Tâm lý Vũ Thị Ngần khẳng định.

Tuy nhiên, phần lớn nguyên nhân khiến các nạn nhân lựa chọn im lặng đều đến từ sự thiếu đồng cảm từ chính gia đình của họ. Nhiều nạn nhân chia sẻ rằng việc đối mặt với dư luận xã hội có đau buồn, tủi thân tới đâu cũng không lớn bằng việc bị chính gia đình của họ kỳ thị, định kiến. 

Trong câu chuyện của chị H., chị luôn mong chờ được bà nội thấu hiểu, bảo vệ bởi bà là người chị yêu thương và tin tưởng nhất. “Tôi tin bà nhiều tới mức khi mọi chuyện xảy ra, người đầu tiên tôi nghĩ đến là bà nội. Trong suy nghĩ của một đứa trẻ mới lớn, tôi đã nghĩ bà kiểu gì cũng sẽ bênh vực, sẽ giúp tôi làm được một điều gì đó”, chị H. ngậm ngùi kể lại.

Trớ trêu thay, khi câu chuyện ấy đến tai người bà, thay vì nhận được những lời yêu thương, động viên, chị H. lại phải nhận về những lời chửi rủa, mắng nhiếc cùng sự hắt hủi. “Từ sau chuyện đó, bà ghét bỏ tôi nên đến bây giờ, tình cảm bà cháu vẫn xa cách. Bà nói tôi đặt điều, bịa chuyện về bố là không ngoan. Thậm chí, và kể với hàng xóm chuyện đó làm họ nhìn tôi bằng ánh mắt khinh thường”, chị H. nghẹn ngào.

Với chị T. M., chị cũng không chia sẻ với gia đình. Theo lời chị, bố mẹ chị vẫn còn giữ nhiều tư tưởng, suy nghĩ đổ lỗi cho nạn nhân. Chị tự hiểu rằng, khi câu chuyện này đến với bố mẹ, tâm lý của chị sẽ thêm đau buồn và mệt mỏi khi bị chính những người ruột thịt phủ nhận cảm xúc. “Yếu tố gia đình làm cho tôi giằng xé rất nhiều. Những người đầu tiên dạy cho chúng ta cái gì đúng, cái gì sai họ cũng có định kiến và những góc nhìn, quan điểm không đứng về phía mình khi sự việc đó xảy ra. Từ đó, chắc chắn quan điểm của bản thân tôi về vấn đề này suốt một thời gian dài cũng sẽ giống bố mẹ”, chị M. chia sẻ.

Tương tự, em T. cũng không nhận được sự đồng cảm từ gia đình khi chia sẻ câu chuyện mình bị xâm hại. May mắn hơn một chút so với chị H., chị T. có bố mẹ luôn yêu thương và mở lòng với em. Tuy nhiên, cứ mỗi khi em đề cập tới vấn đề này, gia đình em luôn lảng tránh và chưa từng đưa ra một lời giải đáp phù hợp cho việc tại sao em lại bị những kẻ đó làm ra những trò như vậy. 

Lần nào cũng vậy, bố mẹ T. thường trả lời em: “Các anh quý con nên các anh trêu thôi!”. T. khẳng định câu nói đó đã làm em ám ảnh, tổn thương và sống nhiều năm trong sự mặc cảm, tội lỗi khi bị chính người thân phủ nhận cảm xúc.

Câu chuyện của chị H., chị M. và bạn T. không phải là những nạn nhân duy nhất không thể chia sẻ vấn đề của bản thân với gia đình. Ở ngoài kia vẫn còn rất nhiều người con không thể chia sẻ vấn đề này với gia đình.

Phân tích từ góc độ tâm lý, chuyên gia Nguyễn Minh Duyên cho biết: “Việc xâm hại tình dục ở giới hạn nào sẽ liên quan đến việc ai là người đồng hành cùng nạn nhân vào thời điểm để các bạn ấy mở lòng với vấn đề của mình. Nếu như nạn nhân nhận được sự đón nhận, đồng cảm thì mới góp phần tạo nên những bình ổn hay gỡ được những sang chấn của các bạn”. 

Chuyên gia cho biết có rất nhiều ca bà thực tế hỗ trợ đều chia sẻ, các nạn nhân đều ít nhất một lần nghe câu “Làm gì có chuyện đó” từ phía phụ huynh. “Sự phớt lờ của người thân là nguyên nhân lớn nhất khiến các bạn thu mình lại”, chuyên gia khẳng định. 

Theo chuyên gia, khi bị xâm hại tình dục, tổn thương đầu tiên chính là tổn thương về mặt thể chất lẫn tinh thần của chính nạn nhân. Tổn thương thứ hai là mất niềm tin trong việc khi đã đề cập vấn đề gặp phải, nhưng lại không có sự đồng cảm từ người mình chọn tin tưởng.

Những cơn ác mộng kinh hoàng ấy tưởng chừng sẽ mãi dừng lại trong ký ức của mỗi nạn nhân, không ai biết, không ai hay. Thế rồi, một ngày, bức tường im lặng ấy bắt đầu xuất hiện những vết nứt. Khi một nạn nhân can đảm bước ra ánh sáng, sự thật được phơi bày như một gáo nước lạnh thức tỉnh cả cộng đồng. Nhưng câu chuyện được giấu kín bấy lâu được công khai không phải vì nỗi đau của các nạn nhân đã nguôi, mà vì họ không muốn có thêm bất kỳ ai khác phải chịu những nỗi đau tương tự.