(Sóng trẻ) - Tiếng vang từ phòng vé cho thấy sức lan tỏa của các tác phẩm điện ảnh Nhà nước không đến từ giá trị nghệ thuật đơn thuần, mà còn từ sự đổi mới trong cách kể chuyện, truyền thông và kết nối với công chúng. Đó cũng là tiền đề để điện ảnh phát huy vai trò như một công cụ của “sức mạnh mềm văn hóa”, lan tỏa giá trị lịch sử, bồi đắp lòng yêu nước và góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong bối cảnh số. 

Tác phẩm điện ảnh Nhà nước và “điểm chạm” tới công chúng

Không phải cứ một bộ phim được đầu tư công phu là có thể tạo nên “cơn sốt”, giữa tác phẩm và công chúng luôn cần một “đường dẫn” để giá trị trên màn ảnh vượt khỏi khuôn khổ phòng chiếu, đi vào đời sống và hiện diện trong không gian văn hoá của giới trẻ. Những thành công gần đây cho thấy tư duy sản xuất tác phẩm điện ảnh Nhà nước đang có sự chuyển dịch: Phim không chỉ “đắt” về nội dung và khâu sản xuất, mà còn chủ động xây dựng kế hoạch truyền thông trước khi công chiếu như phát hành đoạn quảng bá phim, thông cáo báo chí, truyền thông trên mạng xã hội, các hoạt động giao lưu và phương thức phát hành rộng mở. 

Chạm đến khán giả mới chỉ là bước đầu, điều quan trọng là biến “điểm chạm” ấy không dừng lại ở hiệu ứng nhất thời. Nghệ sĩ nhân dân, nhà quay phim Lý Thái Dũng chia sẻ trên Báo Nhân Dân, ngày 16/11/2025.

Sự hợp tác giữa hãng phim Điện ảnh Quân đội nhân dân dưới sự chỉ đạo trực tiếp, xuyên suốt của Quân uỷ Trung Ương, Bộ Quốc phòng và Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam hợp tác cùng đơn vị phát hành phim Galaxy Studio trong bộ phim Mưa Đỏ được đánh giá là một trong nhiều mô hình tiên phong áp dụng triệt để hình thức hợp tác công - tư. Đây là cách làm hiệu quả giúp những bộ phim lịch sử vừa hoàn thành được sứ mệnh tuyên truyền, giáo dục, vừa phát huy giá trị nghệ thuật, tạo sự lan tỏa trong xã hội. 

Trước đây, dòng phim lịch sử hay những tác phẩm điện ảnh được Nhà nước đặt hàng dù được giới chuyên môn ghi nhận nhưng cách phát hành khép kín, chỉ chiếu phục vụ nội bộ hoặc truyền hình lại khiến công chúng khó tiếp cận, vô hình chung gây hiểu lầm “làm xong rồi cất kho”. Nhưng hiện nay, với bước chuyển quan trọng trong tư duy làm phim để khán giả tự nguyện đón nhận cho thấy được tiềm năng to lớn của điện ảnh trong việc ảnh hưởng sâu rộng đến nhận thức và tư tưởng nhân dân. 

Chính vì vậy, ngày 28/05/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 189/2026/NĐ-CP quy định về việc phát hành và phổ biến phim phục vụ nhiệm vụ chính trị nhằm tháo gỡ những “điểm nghẽn” trong sản xuất và phát hành tác phẩm điện ảnh Nhà nước và giúp dòng phim lịch sử tiếp cận gần hơn với công chúng trẻ qua hệ thống rạp thương mại.

Bước chuyển mình mạnh mẽ của các tác phẩm điện ảnh Nhà nước còn thể hiện ở khía cạnh hạ tầng kỹ thuật thông qua chiến lược số hóa toàn diện. Việc ứng dụng các công nghệ tiên tiến như trí tuệ nhân tạo (AI) và kỹ thuật phục chế đã góp phần “hồi sinh” những thước phim kinh điển, bảo tồn nguyên vẹn giá trị tư tưởng và nghệ thuật của các tác phẩm qua nhiều thời kỳ. Đây không chỉ là giải pháp mang tính kỹ thuật, mà còn là định hướng chiến lược nhằm nâng cao năng lực lưu trữ, khai thác và phổ biến di sản điện ảnh quốc gia trong bối cảnh công nghệ điện ảnh thế giới phát triển nhanh chóng. 

Song song với đổi mới hạ tầng, cơ chế vận hành của tác phẩm điện ảnh Nhà nước cũng được chuyển dịch từ tư duy bao cấp sang tư duy kiến tạo và đặt hàng. Nguồn lực được tập trung cho các tác phẩm trọng điểm cùng với minh bạch cơ chế và thúc đẩy hợp tác công tư là tiền đề giúp tác phẩm điện ảnh Nhà nước nâng cao chất lượng sản phẩm trong cả nội dung lẫn hình thức thể hiện. Chính sách ưu đãi thuế và vốn cho các dự án điện ảnh ứng dụng công nghệ cao đang tạo động lực quan trọng cho sự phát triển của tác phẩm điện ảnh Nhà nước. Theo đó, các đơn vị đầu tư vào hậu kỳ, kỹ xảo (VFX) hay phim trường ảo được hưởng ưu đãi thuế hoặc miễn thuế nhập khẩu thiết bị chuyên dụng, qua đó giảm chi phí đầu tư ban đầu, tạo điều kiện tiếp cận công nghệ hiện đại.

“Điểm chạm” giữa tác phẩm điện ảnh Nhà nước và khán giả trẻ giờ đây rộng hơn bao giờ hết bởi nhiều bộ phim không chỉ xuất hiện ở rạp chiếu truyền thống mà còn mở rộng sang nền tảng OTT (Over - the -Top) và mạng xã hội, hướng tới việc tiếp cận công chúng rộng rãi hơn, đặc biệt là thế hệ trẻ. Sự đổi mới này không chỉ mở rộng không gian thụ hưởng văn hóa mà còn góp phần khẳng định vai trò định hướng thẩm mỹ, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc trong môi trường truyền thông số toàn cầu.

Khi lịch sử tìm được tiếng nói

Dòng chảy lịch sử, chính trị hiện đang có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển mạnh mẽ như các dịp lễ kỷ niệm lớn của đất nước được tổ chức thường xuyên, nhu cầu xã hội tăng cao, đồng thời sự tham gia ngày càng tích cực của các hãng phim tư nhân trong hợp tác với các đơn vị Nhà nước, qua đó không gian sáng tạo cho tác phẩm điện ảnh Nhà nước được khơi mở. Điều này cũng đặt ra yêu cầu của Đảng và Nhà nước với vai trò định hướng, dẫn dắt về tư tưởng cần có sự quan tâm sát sao hơn, đầu tư bài bản và xây dựng tầm nhìn dài hạn cho các dòng phim đặc thù này. 

Nhà nước cần phát huy vai trò “nhà đầu tư chiến lược”, không chỉ dừng lại ở việc hỗ trợ kinh phí mà còn chủ động hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm xây dựng một “hệ sinh thái” tác phẩm điện ảnh chính thống nói chung và tác phẩm điện ảnh Nhà nước nói riêng theo hướng đồng bộ, bền vững. Trong đó, các tác phẩm đề tài lịch sử, chính trị cần được đảm bảo điều kiện phát hành, phổ biến hiệu quả trên cả hệ thống rạp chiếu và nền tảng số.

Ở góc độ nghệ thuật, phim lịch sử, cách mạng không chỉ đơn thuần là sự tái hiện các sự kiện quá khứ, mà còn là một tác phẩm điện ảnh cần có chiều sâu thẩm mỹ và giá trị cảm xúc. Việc làm phim không “xa rời lịch sử” nhưng vẫn “chạm” được đến cảm xúc cá nhân của người xem đòi hỏi sự đổi mới trong tư duy sáng tạo. Thay vì những bài học mang tính áp đặt, tác phẩm điện ảnh Nhà nước cần tạo ra sự đồng điệu bằng ngôn ngữ hình ảnh giàu sức gợi, thẳng thắn đối diện và lý giải những vấn đề thực tiễn chứ không dừng lại ở cách tiếp cận an toàn hay né tránh thực tại. Trên cơ sở đó, tác phẩm điện ảnh Nhà nước mới trở thành “cầu nối” lan tỏa tinh thần yêu nước, giá trị văn hóa và con người Việt Nam.

Cũng như với bất kỳ lĩnh vực nào khác, tác phẩm điện ảnh Nhà nước cần sự đồng hành của lý luận phê bình chuyên nghiệp, khoa học để nâng cao chất lượng sáng tác và giá trị nghệ thuật. Vai trò của phê bình điện ảnh không chỉ dừng lại ở việc thẩm định giá trị nghệ thuật mà còn trang bị cho công chúng những kỹ năng sàng lọc đâu là giá trị lịch sử, đâu là yếu tố hư cấu nghệ thuật, đâu là những điểm cần được nhìn nhận, phản biện. PGS, TS Hoàng Cẩm Giang từng nhận xét trên Báo Nhân Dân vào ngày 13/10/2024.

Khi đội ngũ phê bình nghệ thuật chính quy mỏng dần, tiếng nói phê bình bị lấn át bởi công tác phê bình thiếu chuyên môn, “ném đá hội đồng” không chỉ khiến các nhà làm phim thiếu kênh tham chiếu mà còn suy giảm tính khách quan, khả năng cảm thụ của khán giả đối với một tác phẩm điện ảnh.

Cuối cùng, bên cạnh những đổi mới về cơ chế quản lý và chính sách, công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ đóng vai trò quan trọng trong việc phát huy giá trị của các tác phẩm điện ảnh Nhà nước. Họ cần chủ động tiếp nhận, chọn lọc và kiểm chứng thông tin, đồng thời nâng cao khả năng nhận diện những luận điệu sai lệch, từ đó, củng cố nhận thức đúng đắn trước các vấn đề lịch sử, văn hóa và xã hội. Suy cho cùng, sức lan tỏa và hiệu quả của tác phẩm điện ảnh trong việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không chỉ phụ thuộc vào bản thân tác phẩm, mà còn gắn với năng lực tiếp nhận và trách nhiệm của công chúng.