(Sóng trẻ) - Từ giảng đường, hành trình làm báo của sinh viên là chuỗi va chạm thực tế: tiếp cận nhân vật, tác nghiệp và xử lý thông tin. Theo chân Hà Anh và Quỳnh Anh những bước đi đầu tiên với nghề dần hiện rõ.

Không chỉ riêng Hà Anh, với nhiều sinh viên báo chí, những bài tập cuối kỳ ngày càng tiệm cận yêu cầu của một sản phẩm báo chí thực thụ. Từ việc tìm đề tài, liên hệ nhân vật đến tác nghiệp hiện trường, mỗi khâu đều đòi hỏi sự chủ động và kỹ năng xử lý tình huống.

Trong bối cảnh báo chí chuyển mình mạnh mẽ sang môi trường số, sinh viên không chỉ học cách viết mà còn phải làm quen với nhiều kỹ năng khác như chụp ảnh, quay video, xử lý nội dung đa nền tảng. Điều này khiến quá trình học không còn dừng lại ở lý thuyết trên giảng đường mà gắn chặt với thực tiễn nghề nghiệp.

Tuy nhiên, áp lực cũng từ đó gia tăng. Không ít sinh viên gặp khó khăn khi tiếp cận nhân vật, thiếu kinh nghiệm đặt câu hỏi hoặc lúng túng trong việc xử lý thông tin sau tác nghiệp. Việc cân bằng giữa yêu cầu học tập và tiêu chuẩn nghề nghiệp trở thành thử thách không nhỏ, đặc biệt với những người lần đầu tiếp xúc với môi trường thực tế.

Chính trong những va chạm ban đầu ấy, kỹ năng làm báo dần được hình thành - không chỉ từ những gì được học, mà từ quá trình tự điều chỉnh, rút kinh nghiệm và hoàn thiện qua từng bài viết.

Ý tưởng đến với Hà Anh trong một lần đi qua phố Hàng Đồng. Tiếng búa kim loại vang lên từ một cửa hàng nhỏ khiến cô chú ý. Giữa nhịp sống hiện đại, những nghề thủ công truyền thống như gò đồng dường như ít xuất hiện trên truyền thông, đặt ra câu hỏi về cách những người làm nghề đang duy trì và thích nghi. “Mình tự hỏi không biết những người làm nghề này đang sống và giữ nghề như thế nào", Hà Anh cho biết.

Từ sự tò mò ban đầu, Hà Anh bắt đầu tìm hiểu thông tin về nghề gò đồng và lên kế hoạch tiếp cận nhân vật. Khác với các bài tập trên lớp, nơi tư liệu có thể tìm từ internet, việc thực hiện một bài viết thực tế đòi hỏi phải trực tiếp gặp gỡ, quan sát và khai thác thông tin tại hiện trường. Việc liên hệ với nghệ nhân Hoàng Văn Hiến không diễn ra ngay lập tức. Những trao đổi ban đầu còn dè dặt, thông tin chưa được chia sẻ nhiều. Chỉ khi Hà Anh trình bày rõ mục đích và nội dung bài viết, buổi làm việc trực tiếp mới được đồng ý. Quá trình này cho thấy, bên cạnh ý tưởng, việc tạo dựng niềm tin với nhân vật là một bước quan trọng trong tác nghiệp báo chí.

Không gian cửa hàng nơi nghệ nhân làm việc tương đối nhỏ, bao quanh là dụng cụ và sản phẩm bằng đồng. Âm thanh búa gõ kim loại vang lên liên tục, tạo nên nhịp điệu đặc trưng của nghề. Tại đây, vai trò của từng người trong “nhóm làm báo” được phân chia rõ ràng: Hà Anh phụ trách nội dung, còn Quỳnh Anh đảm nhiệm hình ảnh.

Thực tế nhanh chóng cho thấy khoảng cách giữa lý thuyết và công việc ngoài hiện trường. Trong quá trình phỏng vấn, Hà Anh vừa ghi chép, vừa điều chỉnh câu hỏi theo diễn biến cuộc trò chuyện. Không phải câu hỏi nào cũng mang lại thông tin như kỳ vọng và nhân vật cũng không phải lúc nào có thể dừng tay để trả lời đầy đủ. “Có lúc mình không biết nên hỏi tiếp thế nào để khai thác sâu hơn” Hà Anh chia sẻ. “Nếu hỏi dồn dập thì nhân vật dễ khó chịu nhưng nếu không hỏi thì lại thiếu thông tin". Ở một số thời điểm, cuộc trò chuyện bị ngắt quãng bởi công việc của nghệ nhân, buộc người làm báo phải linh hoạt quan sát, ghi nhận và chờ thời điểm phù hợp để tiếp tục khai thác.

Trong khi đó, Quỳnh Anh đối mắt với một thử thách khác. Không gian hẹp và việc nhân vật liên tục thao tác khiến việc chụp ảnh gặp nhiều trở ngại. Để khắc phục, cô phải di chuyển liên tục, điều chỉnh góc chụp và thời điểm bấm máy. Những bức ảnh cận cảnh bàn tay nghệ nhân trong quá trình gò đồng được ưu tiên bởi đây là chi tiết thể hiện rõ nhất đặc trưng của nghề. Trong quá trình làm việc, hai sinh viên thường xuyên trao đổi để đảm bảo nội dung và hình ảnh có sự liên kết. Một số chi tiết quan sát trực tiếp tại hiện trường đã bổ sung những thông tin mà câu trả lời của nhân vật chưa thể hiện đầy đủ.

Chia sẻ về việc sinh viên đến tìm hiểu và viết bài, ông cho rằng đây là tín hiệu tích cực nhưng cũng đặt ra yêu cầu về sự nghiêm túc trong nghề: “Các bạn trẻ quan tâm đến nghề truyền thống là điều đáng mừng. Nhưng khi làm báo thì cần tìm hiểu kỹ và phản ánh đúng thực tế.” Nhận định này không chỉ là lời góp ý mà còn nhấn mạnh trách nhiệm của người làm báo đối với thông tin ngay từ những bước đi đầu tiên.

Sau buổi tác nghiệp, toàn bộ thông tin thu thập được cần được xử lý và hệ thống lại. Hà Anh đọc lại ghi chép, đối chiếu các chi tiết và xác định nội dung chính. Việc lựa chọn thông tin không chỉ dựa trên mức độ đầy đủ mà còn phải đảm bảo tính liên kết với góc tiếp cận ban đầu. Một số chi tiết được kiểm tra lại nhằm đảm bảo tính chính xác đặc biệt là thông tin liên quan đến nghề và nhân vật. Đây là bước quan trọng để hạn chế sai sót trước khi hoàn thiện bài viết.

Song song với đó, Quỳnh Anh lựa chọn hình ảnh phù hợp với từng phần nội dung. Các bức ảnh không chỉ cần rõ nét mà còn phải phản ánh đúng hoạt động của nhân vật, góp phần tăng tính trực quan cho bài báo. Quá trình viết được triển khai qua nhiều bước, từ xây dựng bố cục, phát triển nội dung đến chỉnh sửa câu chữ. Tuy nhiên, theo Hà Anh, lần tác nghiệp này vẫn còn những hạn chế nhất định. “Mình thấy một số câu hỏi chưa đi sâu, có những chi tiết đáng lẽ có thể khai thác kỹ hơn” cô cho biết. “Lần sau mình sẽ chuẩn bị tốt hơn để làm rõ vấn đề".

Từ trải nghiệm thực tế, Hà Anh nhận ra rằng làm báo không chỉ là ghi nhận thông tin, mà còn là quá trình quan sát, lựa chọn, kiểm chứng và tổ chức lại dữ liệu một cách có hệ thống.

Từ một bài tập cuối kỳ đến một sản phẩm báo chí hoàn chỉnh, hành trình làm báo của sinh viên cho thấy rõ những yêu cầu của nghề: sự chủ động, khả năng quan sát, kỹ năng giao tiếp và trách nhiệm với thông tin. Những lúng túng trong lần tác nghiệp đầu tiên, những câu hỏi chưa trọn vẹn hay những chi tiết còn bỏ sót không chỉ là hạn chế, mà còn là một phần của quá trình học nghề.

Giữa âm thanh đều đặn của những nhát búa trên phố Hàng Đồng, hành trình làm báo của một sinh viên cũng bắt đầu theo cách như vậy - từng bước, qua mỗi lần tiếp cận, chỉnh sửa và hoàn thiện, để tiến gần hơn với yêu cầu của nghề báo.