(Sóng trẻ) - Điệu múa Bồng, hay còn gọi là “Con đĩ đánh bồng” của làng Triều Khúc, một di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, tuy không thiếu người kế tục, cũng chưa bao giờ thiếu nhiệt huyết, nhưng lại đang âm thầm đối diện với những rào cản vô hình. Đó không phải là sự thờ ơ của thế hệ trẻ, mà là sự lệch nhịp giữa một di sản mang yếu tố tâm linh, cộng đồng với nhịp sống hiện đại và những quy trình hành chính khắt khe.

Múa Bồng Triều Khúc là một loại hình nghệ thuật diễn xướng dân gian tiêu biểu của làng Triều Khúc (xã Tân Triều, huyện Thanh Trì, Hà Nội), có lịch sử hình thành lâu đời và gắn bó chặt chẽ với đời sống tín ngưỡng cộng đồng. Theo các tư liệu dân gian, điệu múa này xuất hiện trong quá trình thờ phụng Thành hoàng làng - Bố Cái Đại Vương Phùng Hưng, một nhân vật lịch sử có công chống lại ách đô hộ phương Bắc. Múa thường được trình diễn trong các dịp lễ hội truyền thống, đặc biệt là hội làng Triều Khúc diễn ra vào đầu xuân, nhằm tái hiện không khí linh thiêng và cầu chúc cho quốc thái dân an, mùa màng bội thu.

Điệu múa sử dụng đạo cụ là những chiếc “bồng” (một loại trống nhỏ đeo trước bụng), vừa tạo nhịp vừa góp phần làm tăng tính sinh động cho màn biểu diễn. Sự kết hợp giữa âm nhạc dân gian, vũ đạo tinh tế và yếu tố diễn xướng tập thể đã tạo nên một hình thức nghệ thuật độc đáo, giàu tính biểu cảm.

Đằng sau những giá trị lịch sử - văn hóa đặc sắc và sức sống bền bỉ qua nhiều thế hệ, Múa Bồng Triều Khúc ngày nay không chỉ được nhìn nhận như một di sản cần bảo tồn, mà còn gắn liền với những nỗ lực thầm lặng của cộng đồng trong việc duy trì và phát huy giá trị ấy trong bối cảnh hiện đại. Những khó khăn về thời gian, nguồn lực và cơ chế hỗ trợ đang đặt ra nhiều thách thức đối với chính những người trực tiếp giữ gìn di sản, mở ra một góc nhìn sâu sắc hơn về hành trình “giữ lửa” văn hóa truyền thống.

Anh Nguyễn Huy Tuyển, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Múa Bồng Triều Khúc, không giấu được nỗi trăn trở khi nói về việc duy trì hoạt động của đội múa. Các thành viên phần lớn đều là người lao động, người đi làm, học sinh, sinh viên. Việc xin nghỉ nhiều ngày để tham gia biểu diễn, nhất là vào mùa lễ hội, trở thành một áp lực không nhỏ.

“Anh em trong CLB đều có công việc riêng, các cháu thì bận học. Mỗi lần nhận lời mời đi diễn, chúng tôi phải vận động rất nhiều. Nghỉ một vài lần thì còn được, chứ liên tục thì cũng ái ngại với cơ quan, trường học”, anh chia sẻ.

Rõ ràng, lòng đam mê có thể cháy hết mình trên sân khấu, nhưng sau ánh đèn, những “nghệ nhân không chuyên” vẫn phải trở về với guồng quay mưu sinh, nơi thời gian trở thành một thứ xa xỉ.

Không chỉ bị giới hạn bởi bài toán thời gian, câu lạc bộ còn gặp nhiều trở ngại trong vấn đề kinh phí và các thủ tục hành chính đi kèm. Theo anh Tuyển, mỗi lần được mời tham gia biểu diễn, các thành viên đều chuẩn bị hết sức chỉn chu, từ trang phục đến khâu hóa trang, bởi họ quan niệm đây không đơn thuần là một tiết mục nghệ thuật mà còn mang ý nghĩa nghi lễ thiêng liêng. Chính vì vậy, phần lớn chi phí đều do câu lạc bộ  chủ động ứng trước, với mong muốn mang đến phần trình diễn trọn vẹn nhất.

Tuy nhiên, quá trình hoàn thiện thủ tục để được hỗ trợ kinh phí lại không hề thuận lợi. Anh Tuyển chia sẻ việc làm hồ sơ rất dễ sót sai, phải sửa đi sửa lại nhiều lần. Có khi làm xong thì lại quá thời hạn giải ngân.

Hệ quả là không ít khoản chi phí không thể được hoàn lại, buộc câu lạc bộ phải tự xoay xở. Theo anh, đây là một trong những vướng mắc lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến việc duy trì hoạt động lâu dài của đội múa.

Dẫu còn nhiều trở ngại, múa Bồng Triều Khúc vẫn tồn tại bền bỉ với một sức sống mãnh liệt. Điều may mắn nhất là tinh thần của người dân làng Triều Khúc chưa bao giờ nguội lạnh. Chị Triệu Thanh Hoa, một người dân trong làng, đã vận động con trai tham gia đội múa từ năm 13 tuổi.

Chính tư duy “mình là người làng mình” đã giúp điệu múa Bồng không bị mai một. Sự tiếp nối thế hệ không nằm ở những khẩu hiệu sáo rỗng, mà nằm ở bữa cơm gia đình, ở lời khuyên của mẹ dành cho con, ở ý thức về nguồn cội chảy trong huyết quản.

Múa Bồng Triều Khúc hôm nay vẫn còn đó, sống động, giàu bản sắc và đầy sức hút, nhưng đằng sau những màn trình diễn rực rỡ là những nỗi trăn trở không dễ nhìn thấy. “Chúng tôi vẫn làm vì tâm huyết, vì truyền thống của làng. Nhưng nếu có thêm điều kiện thuận lợi hơn, cả về thời gian lẫn thủ tục, thì việc duy trì và phát triển chắc chắn sẽ tốt hơn”, anh Tuyển bày tỏ.

Bảo tồn di sản không chỉ là việc giữ lại hình thức của một điệu múa, mà còn là bảo vệ những con người đang ngày ngày gìn giữ nó. Nếu họ vẫn phải tự xoay xở giữa đam mê và áp lực mưu sinh, giữa tâm huyết và rào cản thủ tục, thì sự bền vững của di sản sẽ luôn ở trong trạng thái mong manh.

Một di sản chỉ thực sự “sống” khi những người thực hành nó có thể yên tâm gắn bó lâu dài. Điều đó đòi hỏi không chỉ sự tôn vinh về mặt danh hiệu, mà còn là những cơ chế hỗ trợ thiết thực, linh hoạt và phù hợp với thực tế đời sống. Bởi sau tất cả, di sản không nằm ở những điệu múa được ghi danh, mà nằm ở con người. Và khi con người còn đủ điều kiện để tiếp tục, ngọn lửa văn hóa mới có thể cháy bền qua thời gian.