Sau cánh cửa luôn khép kín của khu kiểm dịch là nơi những cá thể tê tê bắt đầu hành trình trở về từ bên kia lằn ranh sinh tồn. Phần lớn chúng được đưa về từ các vụ buôn bán động vật hoang dã trái phép trong tình trạng kiệt sức, mất nước, suy dinh dưỡng hoặc mang trên mình những vết thương do bẫy săn để lại.

Điểm dừng chân đầu tiên là khu kiểm dịch A. Tại đây, các bác sĩ thú y thực hiện những bước thăm khám ban đầu để xác định tình trạng sức khỏe của từng cá thể. 

Với những tê tê còn hoảng loạn hoặc suy kiệt, việc thăm khám có thể được tiến hành sau khi chúng ổn định hơn. Với tê tê con, các nhân viên sẽ chăm sóc chúng theo chế độ nuôi bộ riêng và cho uống sữa riêng. Trong suốt một tháng, mọi biểu hiện đều được ghi nhận hằng ngày nhằm đánh giá thể trạng, phát hiện các bệnh lý tiềm ẩn và ngăn ngừa nguy cơ lây nhiễm trong trung tâm.

Khi sức khỏe dần ổn định, tê tê được chuyển sang khu kiểm dịch B. Đây là giai đoạn các nhân viên chăm sóc theo dõi khả năng vận động, thích nghi và tập tính kiếm ăn của chúng. Mỗi ngày làm việc bắt đầu bằng việc kiểm tra lượng thức ăn tiêu thụ từ hôm trước, thể trạng cơ thể cũng như các dấu hiệu bất thường.

Với những cá thể bỏ ăn, quá trình giám sát được thực hiện chặt chẽ hơn. Nếu tình trạng kéo dài quá 3 ngày, đội ngũ thú y sẽ can thiệp bằng các biện pháp hỗ trợ, thậm chí đút ăn để duy trì sự sống cho cá thể đó. 

Bên cạnh việc theo dõi sức khỏe, những mẫu phân và nước tiểu cũng được kiểm tra hằng ngày như “tín hiệu” âm thầm phản ánh tình trạng tiêu hóa và nguy cơ ký sinh trùng. Sau đó là công việc vệ sinh, khử khuẩn chuồng trại nhằm hạn chế nguy cơ lây nhiễm chéo. 

Nhiệt độ chuồng được điều chỉnh theo từng mùa để tạo điều kiện phục hồi tốt nhất cho tê tê. Vào mùa hè, chuồng được cọ rửa thường xuyên nhằm giảm nhiệt và giữ không gian mát mẻ. Ngược lại, khi thời tiết chuyển lạnh, các nhân viên sẽ lắp đặt đèn sưởi để giữ ấm.

Không chỉ chạy đua với thời gian để giành lại sự sống cho từng cá thể, đội ngũ cứu hộ còn phải đối mặt với những thách thức chuyên môn đặc thù. Khác với thú y dành cho vật nuôi, việc điều trị động vật hoang dã như tê tê vẫn chưa có nhiều quy trình chuẩn để tham chiếu. Vì vậy, mỗi ca cứu hộ vừa là thử thách nhưng cũng vừa là cơ hội để những người làm bảo tồn học hỏi, thử nghiệm, từ đó tích lũy kinh nghiệm và hoàn thiện phương pháp chăm sóc.

Chỉ khi đáp ứng đầy đủ các tiêu chí về sức khỏe, không còn bệnh lý hay thương tích và duy trì được khả năng tự kiếm ăn ổn định, tê tê mới được chuyển ra khu bán hoang dã. Đây là bước đệm cuối cùng trước khi chúng có cơ hội trở về với cánh rừng xanh - nơi chúng vốn thuộc về.

Khu bán hoang dã được xem như “lớp học cuối cùng” trước khi tê tê trở về rừng. Tại đây, chúng được tạo điều kiện để tự tìm kiếm thức ăn, khám phá môi trường và rèn luyện những kỹ năng cần thiết cho cuộc sống ngoài tự nhiên. Mỗi quyết định tái thả đều dựa trên quá trình đánh giá nghiêm ngặt nhằm bảo đảm cá thể đủ khả năng sinh tồn sau khi rời trung tâm.

Theo anh Nguyễn Việt Long, cán bộ nghiên cứu của SVW, môi trường nuôi nhốt dù được thiết kế gần với tự nhiên đến đâu cũng không thể thay thế hoàn toàn cuộc sống ngoài rừng. Các cá thể tê tê không được tự do di chuyển, nguồn thức ăn tự nhiên cũng hạn chế hơn. 

Vì vậy, đội ngũ cứu hộ phải liên tục theo dõi hành vi, điều chỉnh chế độ chăm sóc, bổ sung nguồn thức ăn như kiến, mối và xây dựng điều kiện sống phù hợp với từng cá thể. Với những con vật bị thương tật hoặc đã mất dần bản năng sinh tồn do thời gian dài bị nuôi nhốt, quá trình phục hồi càng trở nên phức tạp và kéo dài hơn.

Những nỗ lực ấy đã mang lại nhiều tín hiệu tích cực. Anh Sander Obbink, cố vấn nuôi nhốt tại SVW, cho biết trong những năm gần đây trung tâm đã thay đổi đáng kể quy trình chăm sóc và tái thả động vật. 

Một trong những trường hợp đáng nhớ nhất là một cá thể tê tê non được cứu hộ cách đây khoảng ba năm. Đây là một trong những cá thể đầu tiên được áp dụng đầy đủ các quy trình phục hồi mới trước khi được thả về tự nhiên. Sau nhiều năm theo dõi, cá thể này vẫn sống khỏe mạnh trong môi trường hoang dã, một minh chứng cho hiệu quả của công tác bảo tồn.

Tuy nhiên, hành trình bảo tồn chưa bao giờ là một con đường bằng phẳng. Bên cạnh những quy trình chuyên môn được xây dựng bài bản, các cán bộ tại SVW luôn phải đối mặt với những tình huống bất ngờ mà không ai có thể lường trước. Ví dụ như từng có trường hợp trong quá trình tập thích nghi ở khu bán hoang dã cùng mẹ, con non không may mắc kẹt trong hốc cây giữa thời tiết gần 40 độ C và rơi vào tình trạng sốc nhiệt nghiêm trọng. 

Từng được đánh giá là khó có cơ hội sống sót, cá thể này đã phục hồi kỳ diệu nhờ sự chăm sóc khẩn cấp của đội ngũ thú y. Sau nhiều ngày điều trị, nó dần khỏe mạnh trở lại và tiếp tục hành trình chuẩn bị cho cuộc sống ngoài tự nhiên. Với những người làm bảo tồn, đó là một “phép màu” và cũng là phần thưởng lớn nhất cho những tháng ngày kiên trì cứu hộ.

Đằng sau mỗi cá thể được tái thả là hàng trăm giờ chăm sóc, theo dõi và phục hồi. Tuy nhiên, với những người làm công tác bảo tồn, thành công không chỉ nằm ở việc cứu sống một cá thể, mà còn ở cơ hội góp phần phục hồi quần thể ngoài tự nhiên. 

Hiệu quả của công tác bảo tồn tại Trung tâm được thể hiện rõ qua những con số ấn tượng sau hơn một thập kỷ hoạt động. “Đối với tê tê, chúng tôi tự hào là một trong những đơn vị tiên phong của Việt Nam cũng như khu vực trong công tác cứu hộ, phục hồi và tái thả loài này về tự nhiên”, anh Trần Văn Trường, điều phối nhóm cứu hộ tại SVW chia sẻ.

Xem chi tiết bài viết tại: Trả tê tê về với "bình minh" của rừng già