Khi phụ nữ không còn ở phía sau mạn thuyền

(Sóng trẻ) - Trên những con thuyền đánh cá giữa biển khơi, hình ảnh người phụ nữ không còn chỉ gắn với bếp núc hay chờ đợi nơi đất liền. Họ trực tiếp cầm lưới, kéo cá, đối mặt với sóng gió để mưu sinh. Khi phụ nữ không còn đứng sau lưới cá, đó không chỉ là câu chuyện về kế sinh nhai, mà còn là hành trình vượt qua định kiến để khẳng định mình giữa biển lớn. 

Không còn là chuyện “của đàn ông”

“Nhiều lúc nghĩ mình không hợp với cái nghề đánh cá này, nghề này đàn ông người ta làm thôi. Nhưng nghĩ đàn ông người ta cũng vất vả, họ làm được thì mình cũng làm được, mà cũng phải đi làm còn lo cho gia đình, cho con cái” - chị Đỗ Thị Chi (47 tuổi, ngư dân tại đặc khu Cát Hải, TP. Hải Phòng) chia sẻ suy nghĩ của mình khi mới quyết định theo nghề. Với chị, những công việc như kéo lưới, gỡ cá hay theo tàu ra khơi giờ đã trở nên quen thuộc, dù trước đây là điều chị chưa từng nghĩ tới.

Câu chuyện của chị Chi không phải là cá biệt. Trong nhiều gia đình ngư dân, phụ nữ chủ yếu đảm nhận vai trò hậu phương: lo việc nhà, chuẩn bị nhu yếu phẩm cho mỗi chuyến biển và chờ đợi những con tàu trở về. Việc trực tiếp tham gia đánh bắt gần như không phổ biến.

Thực tế lao động biển đang có những thay đổi rõ rệt. Tại vùng biển Cát Hải, ngày càng có nhiều phụ nữ trực tiếp tham gia đánh bắt, thay vì chỉ ở nhà buôn bán, làm nội trợ. Sự dịch chuyển này không chỉ phản ánh nhu cầu lao động, mà còn cho thấy những chuyển biến trong cách nhìn nhận vai trò của phụ nữ. Anh Hùng, ngư dân tại thôn Đôn Lương, đặc khu Cát Hải tham gia đánh bắt cá cùng vợ cho biết “Có thêm người làm là đỡ việc, miễn làm được việc thì ai cũng như ai, có người đi cùng đỡ đần được nhiều chứ

Tuy nhiên, từ phía xã hội, cách nhìn nhận về vai trò của phụ nữ trong nghề biển vẫn chưa thực sự thay đổi. Với nhiều người ở đất liền, hình ảnh phụ nữ lênh đênh giữa sóng gió vẫn còn gắn với cảm giác “trái vai”. Chị Chi kể lại những lời khuyên chị nhận được từ gia đình trước đây: “Phụ nữ thì ở nhà làm việc nhẹ nhàng, làm trên đất liền thôi còn tàu bè để đàn ông họ đi”. Những quan niệm này cho thấy, bên cạnh những thay đổi trong thực tế lao động, những khuôn mẫu về giới vẫn tồn tại như một rào cản vô hình. 

Thích nghi với nhịp sống giữa biển

Không chỉ đối mặt với điều kiện khắc nghiệt của biển cả, những người phụ nữ làm nghề biển còn phải thích nghi với môi trường lao động đặc thù, nơi đòi hỏi sức lực và kinh nghiệm. Những chuyến đi kéo dài nhiều ngày, sóng lớn, gió mạnh, thiếu thốn sinh hoạt… là thử thách không nhỏ.

Những khó khăn ban đầu như say sóng, thời tiết khắc nghiệt là rào cản chung với nhiều phụ nữ khi bước vào nghề biển. “Mới đầu thì còn say sóng, sau đi nhiều thì thành quen. Mỗi khi giông gió, nước lớn cũng muốn bỏ tại vất vả quá”, Chi nhớ lại. Nhưng rồi, theo thời gian, những người phụ nữ nơi đây dần thích nghi với nhịp sống lênh đênh, quen với những chuyến đi dài ngày và những áp lực của nghề.

Không chỉ vì nhu cầu mưu sinh, việc phụ nữ ra khơi còn xuất phát từ những thay đổi trong đời sống lao động biển. Khi chi phí tăng, nguồn lao động hạn chế, nhiều gia đình buộc phải huy động thêm nhân lực, trong đó có phụ nữ. Từ chỗ hỗ trợ phía sau, họ dần trở thành lực lượng lao động trực tiếp. Chị Đỗ Thị Mầu cho biết, từ việc lái tàu, kéo lưới đến nấu ăn, sửa chữa ngư cụ, chị đều có thể đảm nhiệm sau nhiều năm gắn bó với nghề. 

Vượt lên trên những khó khăn và ánh nhìn xung quanh, nhiều phụ nữ vẫn chọn gắn bó với biển. Không chỉ vì mưu sinh, mà còn vì họ đã quen với nhịp sống ấy. “Giờ ở nhà lâu là không chịu được, phải đi làm chứ không quen”, chị Chi vui vẻ chia sẻ. Với chị, biển không còn là nơi xa lạ, mà là không gian sống, là công việc, là trách nhiệm.

Khi ngày càng nhiều phụ nữ bước ra khỏi “phía sau” để trực tiếp tham gia lao động, câu chuyện không dừng lại ở một cá nhân. Nó cho thấy sự thay đổi trong cách phụ nữ tham gia vào đời sống kinh tế, đồng thời đặt ra yêu cầu nhìn nhận lại những khuôn mẫu đã tồn tại lâu nay.

Giữa khơi xa, những người phụ nữ vẫn lặng lẽ kéo lưới, gỡ cá như bao lao động khác. Khi phụ nữ không còn ở phía sau mạn thuyền, sự thay đổi không chỉ diễn ra trên những con tàu, mà còn phản ánh sự dịch chuyển trong cách xã hội nhìn nhận về vai trò và giới hạn của họ.