(Sóng trẻ) - Không có hợp đồng thuê nhà, người thuê trọ vẫn có khả năng tự vệ trước nạn loạn giá điện. Tin nhắn zalo và sao kê ngân hàng hoàn toàn đủ giá trị chứng cứ để lật ngược thế cờ, đưa hành vi trục lợi ra trước ánh sáng.

Nhiều năm qua, thị trường các xóm trọ xuất hiện tình trạng nhiều chủ nhà tự cho mình quyền nâng giá điện để bù đắp chi phí vận hành. Tuy nhiên, hành vi này hoàn toàn là sự ngụy biện dưới góc độ pháp lý. Hiện nay, không có bất kỳ cơ chế đặc thù nào cho phép người cho thuê trọ tự ý thay đổi đơn giá điện tiêu dùng của người thuê nhà.

Điểm mấu chốt của Nghị định 133/2026/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 25/05/2026) chính là sự gia tăng mạnh áp lực tài chính lên hành vi vi phạm. Khoản xử phạt hành chính từ 20 - 30 triệu đồng không còn là một con số “giơ cao đánh khẽ”. Đáng chú ý, quy định mới buộc người vi phạm phải hoàn trả toàn bộ số tiền thu lợi bất chính cho người thuê để khắc phục hậu quả.

Tuy nhiên, luật dù nghiêm đến đâu cũng cần những căn cứ pháp lý để thực thi. Nhìn lại thực tế khó khăn này, Luật sư Dương Lê Ước An (Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội) thẳng thắn chỉ ra: “Khó khăn thực tiễn hiện nay là một số sinh viên hay người đi thuê không đề cập tới hợp đồng thuê nhà mà chỉ thông qua hình thức trao đổi bằng lời nói,... dẫn đến việc xử lý gặp khó khăn. Thực tế, các cơ quan chức năng không thể thanh tra, bao quát mọi vi phạm. Vì vậy, để Nghị định này thực sự đi vào đời sống, bắt buộc phải có sự phối hợp toàn diện giữa cơ quan quản lý và người thuê trọ”.

Trường hợp của bạn Nguyễn Phương Anh (2005) tại khu vực Đặng Thùy Trâm được nhắc đến ở kỳ 2 chính là minh chứng điển hình cho nút thắt này. Vì tin tưởng và muốn nhanh chóng có phòng, Phương Anh chấp nhận thuê nhà mà không có bất kỳ giấy tờ, hợp đồng hay thậm chí là đăng ký tạm trú rõ ràng. Đến khi chủ trọ đột ngột tăng giá điện lên 5.500 đồng/kWh cùng hàng loạt phụ phí phát sinh từ trên trời rơi xuống, Phương Anh hoàn toàn rơi vào bế tắc vì nghĩ mình đang yếu thế, không có căn cứ để đấu tranh.

Không chịu nổi tiền điện leo thang, Phương Anh quyết định dọn đi để thoát khỏi bẫy lạm thu. Thế nhưng, chủ trọ lập tức lật kèo, ép cô nộp phạt một tháng tiền nhà (2 triệu đồng) với lý do huỷ ngang phòng. Luật ngầm này đẩy nữ sinh vào thế tiến thoái lưỡng nan, ở lại thì tiếp tục bị bòn rút, bước đi thì bị cưỡng đoạt tài chính trắng trợn.

Thế nhưng, những tin nhắn trao đổi và lịch sử chuyển khoản tưởng chừng vô hại giờ đây sẽ trở thành bằng chứng pháp lý đanh thép, giúp người thuê trọ tự bảo vệ quyền lợi của mình.

Dưới góc nhìn của các chuyên gia pháp lý, “không có hợp đồng văn bản” không đồng nghĩa với việc người thuê trọ mất đi quyền tự vệ. Luôn có cách để lật ngược thế cờ nếu người thuê trọ biết cách khai thác quyền lực của công nghệ số.

Dẫn chứng về điều này, Luật sư Nguyễn Khắc Bình - Công ty Luật TNHH An Chi (Đoàn Luật sư TP Hà Nội): “Theo quy định tại Điều 11 Luật Giao dịch điện tử, tin nhắn Zalo để trao đổi chốt điện và lịch sử chuyển khoản tiền được phép công nhận là dữ liệu điện tử. Đây là một nguồn chứng cứ hợp pháp, có thẩm phán để cơ quan chức năng xác minh bản chất giao dịch và hành vi vi phạm thực tế của chủ trọ”.

Thêm một rào cản tâm lý khiến nhiều người thuê trọ không dám đòi quyền lợi là việc chưa đăng ký tạm trú. Khảo sát của phóng viên cho thấy, không ít sinh viên và người lao động lo sợ nếu làm căng vụ tiền điện, chủ nhà sẽ lấy lý do thiếu thủ tục cư trú để gây áp lực, thậm chí đẩy họ vào thế vi phạm pháp luật.

Để tháo gỡ nút thắt tâm lý này, Luật sư Bình khẳng định việc chưa đăng ký tạm trú không làm mất đi quyền lợi về dân sự hay hợp đồng thuê trọ của người đi thuê. 

Như vậy, chiêu trò đe dọa “báo công an đuổi thẳng cổ vì không có tạm trú” thực chất chỉ là đòn tâm lý đánh vào sự thiếu hiểu biết của người đi thuê để ép họ im lặng chịu tận thu.

Để thiết lập một hồ sơ chứng cứ vững chắc từ tình huống không giấy tờ này mà không làm “rút dây động rừng”, Luật sư Dương Lê Ước An hướng dẫn người thuê trọ thực hiện âm thầm theo nguyên tắc bảo toàn dấu vết kỹ thuật số.

Để biến các hồ sơ, chứng cứ điện tử thành vũ khí đấu tranh hiệu quả, người thuê trọ cần nắm rõ sơ đồ các cơ quan tiếp nhận có thẩm quyền xử lý. Thay vì hoang mang không biết báo cáo, cầu cứu cơ quan nào, Luật sư Dương Lê Ước An chỉ ra 3 địa chỉ tiếp nhận chính thức, sẵn sàng bảo vệ quyền lợi và bảo mật danh tính cho người dân.

Để biến các bằng chứng kỹ thuật số thành vũ khí tự vệ chính đáng mà không làm “rút dây động rừng”, người thuê trọ cần chủ động nắm vững một lộ trình bài bản. Dưới đây là quy trình 3 bước được Luật sư An đúc kết nhằm giúp người đi thuê giữ vững thế chủ động, đi từ phòng ngừa, thương lượng đến kiến nghị pháp lý.

Giao dịch vô hình chỉ thực sự nguy hiểm khi người thuê trọ lựa chọn buông xuôi. Một khi những tin nhắn Zalo và dòng nội dung chuyển khoản được tích lũy đều đặn qua từng tháng, chúng sẽ tự động thiết lập nên một hợp đồng điện tử không thể chối cãi, biến thành vũ khí sắc bén đưa hành vi lạm thu của chủ trọ ra trước ánh sáng.

Để giải quyết triệt để tình trạng lạm thu kéo dài, công tác quản lý không thể tiếp tục vận hành theo cơ chế bị động mà phải chủ động chuyển đổi sang mô hình số hóa kiểm tra. 

Xét về mặt công cụ pháp lý hiện hành, Điều 6 Thông tư 37/2025/TT-BCT của Bộ Công Thương đã quy định rất rõ: Cơ quan chuyên môn về công thương cấp xã có nhiệm vụ tuyên truyền các quy định về bán giá điện cho sinh viên, người lao động thuê nhà; thực hiện kiểm tra, giám sát, báo cáo định kỳ về việc thực hiện giá bán lẻ điện tại các địa phương và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm. 

Dựa trên nền tảng đó, Luật sư Nguyễn Khắc Bình đề xuất một lộ trình giải pháp đồng bộ cho cơ quan địa phương, ngành điện lực và cách phòng ngừa trực diện.

Cuộc chiến chống lại nạn loạn giá điện tại các khu nhà trọ không còn là cuộc chiến đơn độc của những sinh viên nghèo hay người lao động xa quê. Đã đến lúc các cơ quan chức năng cần hành động quyết liệt. 

Tuy nhiên, luật pháp chỉ thực sự là “tấm khiên” khi người dân biết cách tự vệ. Bản thân người thuê trọ cần chủ động nâng cao nhận thức pháp lý, luôn trang bị kiến thức thu thập chứng cứ bảo mật và sẵn sàng đứng ra phản ánh khi quyền lợi chính đáng bị xâm phạm.