(Sóng trẻ) - Trong những năm gần đây, các tác phẩm điện ảnh Nhà nước luôn thu hút sự quan tâm rộng rãi của công chúng. Bên cạnh những phản hồi tích cực, những luồng dư luận đa chiều cũng dần xuất hiện. Thực tế này không chỉ phản ánh sự đa dạng trong cách tiếp nhận, mà còn đặt ra yêu cầu đối với hoạt động sản xuất phim, trước những tác động đan xen từ cả yếu tố nội tại lẫn khách quan.

“Kẽ hở” trong nghệ thuật

Xét từ góc độ sáng tạo, tác phẩm điện ảnh Nhà nước đang bộc lộ rõ sự thiếu linh hoạt trong tư duy làm phim khi chọn cố thủ trong “vùng an toàn” khép kín. Cần thẳng thắn nhìn nhận: Không thể kỳ vọng công chúng đón nhận một bộ phim chỉ vì nó mang thông điệp đúng đắn. Tác phẩm Sống cùng lịch sử (2014) là một minh chứng điển hình. Dù được đầu tư lớn và được đánh giá có bước tiến về mặt hình ảnh so với nhiều bộ phim lịch sử trước đó, tác phẩm vẫn phải “đắp chiếu” cất kho sau vài ngày công chiếu vì không bán nổi vé. Nhiều ý kiến khán giả cho rằng, bộ phim vẫn mắc kẹt trong lối kể chuyện cũ, cốt truyện xa rời thực tế và nhiều tình tiết thiếu thuyết phục.

Thất bại ấy cho thấy, nghệ thuật chân chính tuyệt đối không phải là sự minh họa khiên cưỡng cho chính sách, càng không thể chạm đến trái tim công chúng bằng những giáo huấn khô xơ, áp đặt. Khi nghệ thuật không còn đủ sức thuyết phục, “kẽ hở” trong tiếp nhận không chỉ xuất hiện mà còn nhanh chóng trở thành điểm tựa cho những luận điệu xuyên tạc len lỏi vào nhận thức của công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

“Kẽ hở” ấy càng trở nên rõ nét khi tác phẩm điện ảnh nhà Nước còn bộc lộ sự hụt hơi trong cuộc cạnh tranh về chất lượng. Khi điện ảnh thương mại và các nền điện ảnh quốc tế liên tục đổi mới công nghệ, ngôn ngữ hình ảnh và trải nghiệm thị giác, không ít tác phẩm do Nhà nước đầu tư vẫn chưa thoát khỏi lối thể hiện cũ như bối ảnh thiếu chân thực, kỹ xảo sơ sài, cùng nhịp dựng thiếu lôi cuốn. Một tác phẩm mặc dù có giá trị về mặt nội dung, nhưng nếu không đủ hấp dẫn qua cách truyền tải cũng khó có thể giữ khán giả ở lại đến phút cuối. 

Ở góc độ tiếp cận, tác phẩm điện ảnh Nhà nước đang cho thấy sự chậm nhịp trong việc nắm bắt tâm lý và thị hiếu của thế hệ mới. Thay vì thiết lập một cuộc đối thoại bình đẳng hay khai thác những góc nhìn cá nhân đa chiều, nhiều bộ phim vẫn giữ lối truyền tải một chiều, xa rời thực tiễn sống động. Giữa một đời sống đương đại vốn đa dạng và giàu trải nghiệm, việc thiếu vắng ngôn ngữ kể chuyện mới mẻ sẽ khiến tác phẩm tự triệt tiêu khả năng tạo sự đồng cảm, lạc lõng trước công chúng trẻ. Chính “kẽ hở” ấy sẽ trở thành khoảng trống cho những “món ăn” ngoại nhập từng bước len lỏi vào đời sống tinh thần của giới trẻ.

Đáng nói, trong bối cảnh môi trường số đang có sự phát triển mạnh mẽ, nhiều chiến dịch truyền thông sáng tạo đã thành công trong việc thu hút khán giả đến với tác phẩm của mình. Thế nhưng tác phẩm điện ảnh Nhà nước lại chưa tận dụng được lợi thế này và còn hạn chế trong việc quảng bá sản phẩm. Điều này vô tình tạo ra “kẽ hở” trên mặt trận truyền thông, để những luồng thông tin khác nhanh chóng chiếm lĩnh không gian nhận thức của công chúng, đặc biệt là giới trẻ.

Không chỉ ở khâu quảng bá, “kẽ hở” còn hiện diện trong cách một tác phẩm được lý giải và định hướng tiếp nhận sau khi ra mắt. Phim điện ảnh có thể có khiếm khuyết, từ kịch bản, xây dựng nhân vật đến kỹ xảo, hình ảnh. Tuy nhiên, nếu những khoảng trống đó bị bỏ ngỏ, khi một tiếng nói của chuyên môn chưa kịp lên tiếng, mạng xã hội có thể tạo ra hàng loạt “phán quyết” về một tác phẩm điện ảnh bằng các diễn giải thiếu căn cứ. 

Ngoài ra, cơ chế sản xuất và phát hành còn nhiều bất cập cũng góp phần làm tác phẩm điện ảnh Nhà nước tự thu hẹp không gian tồn tại của mình. Quy trình rườm rà, thiếu linh hoạt trong lựa chọn đề tài, ê-kíp và cách tiếp cận công chúng khiến nhiều tác phẩm dù ra đời nhưng không tìm được con đường phù hợp để tiếp cận khán giả.

Như thế, những hạn chế của tác phẩm điện ảnh Nhà nước không chỉ nằm ở điều kiện vật chất, mà sâu xa hơn là ở tư duy làm phim và cách nhìn nhận công chúng. Nếu không dám đối diện với những “kẽ hở” này một cách thẳng thắn, tác phẩm điện ảnh Nhà nước sẽ tiếp tục loay hoay trong vòng an toàn quen thuộc, tự đánh mất cơ hội làm mới mình và dần bị đẩy ra bên lề đời sống điện ảnh đương đại.

Thủ đoạn cũ, chiêu thức mới

Lợi dụng những hạn chế về ngôn ngữ hình ảnh và tư duy sáng tác an toàn trong một số tác phẩm điện ảnh Nhà nước, các thế lực thù địch triển khai nhiều thủ đoạn xuyên tạc ngày càng tinh vi, từ đó trở thành “mồi ngon” cho những mưu đồ chính trị đen tối. Bản chất của thủ đoạn này vốn “cũ”, chủ yếu dựa vào những chiêu trò như lập và vận hành hàng nghìn trang mạng xã hội, thực hiện các hình thức “cắt ghép”, “nhét chữ”, biến những chi tiết đơn lẻ thành tâm điểm gây tranh cãi, làm lệch hướng tiếp nhận của công chúng. 

Thế nhưng, chiêu thức thực hiện lại “mới” và tinh vi hơn rất nhiều khi được đưa vào thuật toán đề xuất của không gian mạng, lợi dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để chỉnh sửa hình ảnh, âm thanh. Do đó, mỗi khung hình, mỗi chi tiết lịch sử xuất hiện có thể bị kéo ra khỏi chỉnh thể tác phẩm điện ảnh và đặt vào một ngữ cảnh hoàn toàn khác. 

Có thể nhận diện được, hiện tượng núp bóng người xem để đưa ra các nhận xét mang vẻ trung lập nhưng có tính định hướng ngày càng phổ biến. Kết hợp với việc lợi dụng tâm lý đám đông, các nội dung nhằm chống phá của chúng tác động mạnh tới bộ phận khán giả thiếu nền tảng thông tin, đặc biệt là thế hệ trẻ. Công chúng bị rơi vào tâm lý sợ bị phản đối, công kích hoặc cô lập nếu góc nhìn khác biệt, thậm chí bị gán ghép về lập trường. Điều này đã làm giảm đi giá trị thông điệp nhân văn, yếu tố lịch sử và tinh thần yêu nước mà các tác phẩm hướng tới.

Mặt khác, chúng sử dụng các phép so sánh mang tính ngụy biện, nhất là thông qua doanh thu phòng vé, được sử dụng để dẫn dắt dư luận theo chiều hướng tiêu cực. Chỉ số kinh tế bị đánh tráo thành thước đo niềm tin chính trị, từ đó tạo ra những “vết nứt giả” trong nhận thức xã hội. Chúng liên tục vẽ ra một nhân vật nhân danh “Chuyên gia kinh tế”, “Chuyên viên phân tích” đi kèm với các diễn giải thiếu chính xác, suy diễn vô căn cứ đã tạo ra tình trạng nhiễu loạn thông tin. Mục đích chính của chúng là muốn tác động tiêu cực đến nhận thức của dư luận, khiến công chúng sa vào bẫy những câu nói “Lịch sử khô khan nên bị công chúng quay lưng”, “Phim tuyên truyền không ai xem”,... Từ đó, chúng phủ nhận luôn giá trị của lịch sử dân tộc và tính đúng đắn trong chính sách văn hóa của Đảng.

Điều đáng nói, “kẽ hở” nghệ thuật sẽ không trở nên nguy hiểm hơn khi nền lý luận, phê bình điện ảnh làm tốt vai trò là cầu nối giữa tác phẩm tới công chúng. Chính sự “vắng mặt” của tiếng nói phê bình có chuyên môn tại những thời điểm công chúng cần được lý giải và định hướng vô tình tạo dư địa để các đối tượng chống phá núp bóng người xem “phê bình” đưa những luận điệu xuyên tạc, khai thác những hạn chế nghệ thuật rồi thổi phồng, bóp méo thành vấn đề mang tính bản chất.

Có thể thấy, mục tiêu cuối cùng của thế lực thù địch không chỉ dừng lại ở việc phủ nhận một tác phẩm điện ảnh Nhà nước, mà sâu xa hơn là nhằm làm suy giảm niềm tin, chia rẽ nhận thức xã hội, hạ thấp uy tín của Đảng và Nhà nước. Đây thực chất là một dạng tấn công tư tưởng tinh vi trong bối cảnh kỷ nguyên số. 

Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiếu đối với vai trò của Đảng, Nhà nước trong việc chủ động định hướng, tăng cường công tác tuyên truyền để kịp thời nhận diện và đấu tranh với các luận điệu xuyên tạc, qua đó bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng, củng cố niềm tin của giới trẻ nói riêng và toàn thể nhân dân nói chung trong không gian số.