(Sóng trẻ) - Hòa nhập không chỉ là được chấp nhận, mà còn là được trao cơ hội để sống độc lập và có ích. Để người khuyết tật thực sự hòa nhập, theo các chuyên gia bước đầu tiên và căn bản nhất là phải tạo được cho họ nguồn sinh kế ổn định.

Trong hành trình tìm kiếm cơ hội hòa nhập, những trung tâm dạy nghề dành cho người khuyết tật như một tia sáng giúp họ bước ra khỏi khoảng lặng của sự tự ti và thiếu thốn cơ hội việc làm. Ở đó, họ đã tìm lại sự tự tin, cảm nhận giá trị bản thân và từng bước tiến gần hơn với cộng đồng.

Từ lớp học thủ công giản dị tại Trung tâm dạy nghề từ thiện Quỳnh Hoa, hành trình mở cánh cửa hòa nhập cho người khuyết tật bắt đầu từ những công việc nhỏ bé nhưng mang lại những thay đổi rõ rệt. Ý tưởng ấy đến với bà Đoàn Thị Hoa sau một chuyến đi thiện nguyện tại TP Hồ Chí Minh, khi bà gặp một em nhỏ khuyết tật bày tỏ mong muốn có việc làm để tự chăm lo cho bản thân.

Câu nói ấy khiến bà trăn trở suốt một thời gian dài, để rồi khi trở về miền Bắc, bà quyết định xây dựng một nơi dạy nghề dành riêng cho người khuyết tật, với mong muốn giúp họ có cơ hội học việc và tự tạo thu nhập. Với sự quyết tâm của mình, bà Hoa đã thuyết phục người nhà đồng ý mở lớp dạy nghề ngay trong khuôn viên của gia đình. 

Những ngày đầu, trung tâm gặp không ít khó khăn khi thử nghiệm nhiều nghề khác nhau như làm vàng mã, mây tre đan, thêu, may… Tuy nhiên, do mỗi người có dạng khuyết tật khác nhau, không phải nghề nào cũng phù hợp. Sau nhiều lần thay đổi, trung tâm dần tìm được hướng đi với các sản phẩm thủ công từ giấy cuộn. Người học được hướng dẫn từ những thao tác đơn giản như quấn giấy, ghép hình, sau đó hoàn thiện thành các sản phẩm thủ công để giới thiệu tới khách hàng, từ đó tạo thêm nguồn thu nhập.

Theo bà Hoa, việc dạy nghề cho người khuyết tật không chỉ là truyền kỹ năng mà còn là quá trình kiên trì đồng hành.

Ngoài dạy nghề, trung tâm còn rèn luyện kỹ năng sống, tổ chức sinh hoạt tập thể, giúp người khuyết tật tự tin giao tiếp và hòa đồng hơn. Sau thời gian tham gia tại đây, nhiều người đã có sự thay đổi rõ rệt từ mặc cảm, ít giao tiếp trở nên cởi mở, chủ động, thậm chí còn nên duyên và xây dựng gia đình nhỏ của riêng mình. 

Trải qua một vụ tai nạn nghiêm trọng khiến bản thân trở thành người khuyết tật nặng, ông Nguyễn Kim Khôi - Giám đốc Công ty TNHH Xã hội 3/12 thấu hiểu hơn ai hết những rào cản mà người khuyết tật phải đối mặt khi tìm kiếm việc làm. 

Xuất phát từ sự thấu cảm đó, ông quyết định thành lập xưởng may cờ, tạo môi trường lao động dành riêng cho người khuyết tật. Tại đây, người lao động được đào tạo nghề may theo dây chuyền sản xuất, với phương pháp dạy nghề linh hoạt theo khả năng của từng người. Thay vì yêu cầu kỹ thuật phức tạp, công ty tập trung rèn luyện một số đường may cơ bản, lặp đi lặp lại để người lao động quen tay. Với những người khuyết tật trí tuệ hoặc hạn chế vận động, công việc được chia nhỏ thành từng khâu đơn giản, giúp họ có thể đảm nhận và từng bước tham gia vào quá trình sản xuất.

Ông Nguyễn Kim Khôi cho biết, để người khuyết tật hòa nhập, điều quan trọng nhất là tạo việc làm phù hợp với khả năng của từng người.

Nhờ đó, nhiều người khuyết tật nặng vẫn có thể tham gia lao động, nhận lương và tự trang trải cuộc sống. Một số người sau thời gian làm việc còn mang máy về nhà để may thêm, tăng thu nhập. Theo ông Khôi: “Muốn người khuyết tật hòa nhập, trước tiên phải giúp họ có công việc và thu nhập. Khi có việc làm, người khuyết tật sẽ tự tin hơn và có thể hòa nhập với xã hội”.

Các mô hình này đã mang lại những thay đổi tích cực cho cuộc sống của người khuyết tật. Họ không chỉ học được một nghề, có thêm thu nhập mà còn dần vượt qua mặc cảm, tự tin giao tiếp và xây dựng cuộc sống độc lập. Những lớp học tưởng chừng giản dị ấy vì thế trở thành cánh cửa mở ra cơ hội hòa nhập, giúp người khuyết tật từng bước khẳng định giá trị của mình trong cộng đồng.

Người khuyết tật không chỉ là một nhóm yếu thế cần được bảo vệ, mà còn là một phần không thể tách rời của xã hội hiện đại. Theo báo cáo của bộ Y tế, tính đến năm 2025 tại Việt Nam, có khoảng hơn 8 triệu người khuyết tật từ 2 tuổi trở lên, chiếm 7,2% dân số. Con số này cho thấy người khuyết tật chiếm một tỷ lệ đáng kể trong cơ cấu dân số, đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc bảo đảm cơ hội hòa nhập bình đẳng trong xã hội. Song, khi nhìn vào thực tế đời sống, bức tranh về cơ hội tham gia các hoạt động xã hội của người khuyết tật vẫn còn nhiều khoảng trống.

Những rào cản thể hiện rõ nhất ở tỷ lệ người khuyết tật có việc làm, một khía cạnh quan trọng phản ánh mức độ hòa nhập của người khuyết tật. Theo báo cáo của Cục thống kê năm 2023 chỉ có 23,5% người khuyết tật trong độ tuổi lao động tham gia làm việc trong nền kinh tế, trong khi tỷ lệ này ở người không khuyết tật là 76,3%. Khoảng cách này không chỉ phản ánh hạn chế về cơ hội, mà còn cho thấy những khó khăn từ phía thị trường lao động.

Dù các quy định đã được ban hành, quá trình triển khai ở nhiều địa phương vẫn chưa đồng đều. Nguyên nhân xuất phát từ hạn chế về nguồn lực khi ngân sách địa phương chưa đáp ứng đầy đủ, cùng với sự chênh lệch rõ rệt giữa khu vực nông thôn và thành thị. 

Bên cạnh đó, thủ tục hành chính vẫn còn phức tạp, đặc biệt trong việc xác định mức độ khuyết tật và tiếp cận các chế độ trợ cấp, khiến nhiều người khuyết tật gặp khó khăn ngay từ bước đầu tiếp cận chính sách. Việc thiếu đội ngũ công tác xã hội chuyên nghiệp cũng là một yếu tố đáng lưu ý, bởi đây là lực lượng đóng vai trò trực tiếp kết nối chính sách với người thụ hưởng. 

Không chỉ vậy, theo TS. Nguyễn Thị Phương Mai, nhận thức xã hội vẫn còn tồn tại những định kiến nhất định, khiến người khuyết tật chưa thực sự được nhìn nhận như những chủ thể có khả năng tham gia và đóng góp, từ đó làm giảm hiệu quả của chính sách trong thực tế. Trên thực tế, nhiều doanh nghiệp vẫn còn e dè trong việc tuyển dụng người khuyết tật, do lo ngại về năng suất hoặc chưa sẵn sàng điều chỉnh môi trường làm việc cho phù hợp. Điều này khiến không ít người khuyết tật dù đã được đào tạo nghề vẫn khó tìm được việc làm ổn định, dẫn đến nguy cơ tái phụ thuộc vào gia đình và xã hội.

Tại buổi làm việc ngày 3/12/2025 về tình hình thực hiện chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước đối với người khuyết tật, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh việc chăm lo cho người khuyết tật không chỉ là trách nhiệm đạo lý mà còn là thước đo của sự văn minh, hiện đại và yêu cầu của phát triển bền vững. Những năm qua, Nhà nước đã từng bước hoàn thiện hệ thống chính sách, thể hiện rõ sự quan tâm và hỗ trợ đối với người khuyết tật thông qua Luật Người khuyết tật năm 2010 cùng nhiều chương trình về giáo dục, y tế, việc làm và an sinh xã hội. Dù vậy, hành trình để người khuyết tật thực sự hòa nhập vẫn còn không ít rào cản.

Trong bối cảnh đó, các mô hình thực tiễn như trung tâm dạy nghề Quỳnh Hoa hay xưởng may cờ của Công ty TNHH Xã hội 3/12 được xem là những điểm sáng trong việc hỗ trợ người khuyết tật hòa nhập. TS. Nguyễn Thị Phương Mai nhấn mạnh:

Với tính linh hoạt trong tổ chức và sự gắn kết chặt chẽ với nhu cầu của thị trường, các mô hình này đóng vai trò như một “cầu nối” quan trọng giữa chính sách, thị trường lao động và người khuyết tật. Khi có sự kết nối hiệu quả giữa các bên, chính sách hoàn toàn có thể được chuyển hóa thành những giá trị thực tiễn.

Điều này đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của Nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng trong việc hoàn thiện cơ chế thực thi, mở rộng cơ hội việc làm và thay đổi nhận thức xã hội. Khi những rào cản dần được gỡ bỏ, những “cánh cửa” hòa nhập sẽ không chỉ mở ra, mà còn thực sự dẫn lối để người khuyết tật bước vào đời sống xã hội một cách tự tin và tạo ra giá trị cho cộng đồng.