Trong quan hệ quốc tế hiện đại, học giả Joseph Nye đã đúng khi khẳng định sức mạnh của “quyền lực mềm” chính là khả năng khiến người khác mong muốn điều mình mong muốn. Đằng sau lớp vỏ bọc mỹ miều của giao lưu hội nhập, một chiến lược “xâm lăng văn hóa” bài bản đang được tiến hành. Thật ngây thơ nếu không nhận ra các thế lực thù địch đã và đang lợi dụng chính văn hóa, thông tin như một thứ “vũ khí mềm” để từng bước thực hiện chiến lược “diễn biến hòa bình”.

Thực tiễn lịch sử đã chứng minh, sự hưng thịnh hay suy vong của một quốc gia luôn gắn liền với sức mạnh văn hóa. Đại văn hào Nga M. Gorki từng khuyến cáo: “Đối với tôi, lời kêu gọi Tổ quốc lâm nguy cũng không đáng sợ hơn lời kêu gọi: Hỡi các công dân! Văn hóa bị lâm nguy!”. Mất đất, mất nước có thể giành lại, nhưng một khi văn hóa bị xóa sổ, dân tộc đó xem như bị diệt vong ngay trên chính mảnh đất của mình.

Tại Việt Nam, các thế lực thù địch không giấu giếm phương châm “đầu tư 1 USD cho mặt trận tư tưởng - văn hóa hiệu quả hơn 10 USD cho mặt trận quân sự”. Họ đã và đang kiên trì xây dựng một “đế quốc” thông tin để nhắm vào nước ta. Theo số liệu từng cơ quan chức năng công bố, có tới 62 đài phát thanh có chương trình tiếng Việt, gần 400 trang web, blog mạo danh lãnh đạo cấp cao của Đảng và Nhà nước thường xuyên phát tán thông tin xấu độc, xuyên tạc. Từ những bộ phim Hollywood tô hồng “Giấc mơ Mỹ”, những MV ca nhạc cổ súy lối sống hưởng lạc, cho đến những tựa game bạo lực, tất cả đều được cài cắm một cách tinh vi những tư tưởng đối lập.

Đây cũng là lúc cần thẳng thắn vạch trần một luận điệu hết sức ngây thơ và nguy hiểm đang được rao giảng: “Văn hóa chỉ đơn thuần là giải trí, không liên quan đến chính trị”. Nhưng xin hãy nhìn vào thực tế, tại sao các hãng phim Hollywood lại ra sức tô vẽ “Giấc mơ Mỹ” trong từng thước phim? Tại sao các tập đoàn công nghệ toàn cầu sẵn sàng bắt tay với chính phủ sở tại để kiểm duyệt những nội dung trái với lợi ích quốc gia của họ? 

Mỗi sản phẩm văn hóa, dù là một bộ phim, một cuốn sách hay một MV ca nhạc, đều chứa đựng trong nó “mã định danh” tư tưởng của quốc gia, của hệ thống chính trị đã sản sinh ra nó. Ủy ban Đối ngoại Quốc hội Pháp cũng từng lên tiếng cảnh báo về mối nguy của quan điểm kiểu Mỹ coi văn hóa là một thứ hàng hóa thông thường và sự cần thiết phải đấu tranh chống lại sự “thương mại hóa” ngày càng gia tăng đối với hoạt động văn hóa.

Nếu như trước đây, “xâm lăng văn hóa” có phần hữu hình qua những cuốn sách in, tờ báo, băng đĩa lậu thì trong kỷ nguyên số, tất cả đã ẩn mình dưới lớp vỏ bọc tinh vi và nguy hiểm gấp bội. Internet và mạng xã hội đã trở thành một mê hồn trận, nơi “viên đạn bọc đường” được bắn ra mỗi phút, mỗi giây, không nhằm vào cơ sở hạ tầng, mà nhằm thẳng vào tư tưởng, tâm hồn người Việt.

Theo báo cáo từ Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia (NCA), trong năm 2025, các hệ thống thông tin tại Việt Nam phải hứng chịu 552.000 cuộc tấn công mạng. Các chuyên gia an ninh mạng còn chỉ ra rằng, trung bình mỗi ngày có hơn 65.000 mối đe dọa trực tuyến nhắm vào người dùng Việt Nam. Đáng chú ý, các hình thức tấn công ngày càng dựa vào kỹ thuật tâm lý, khai thác sự chủ quan và lỗ hổng nhận thức của người dùng để phát tán mã độc, đánh cắp dữ liệu.

Nguy hiểm hơn là những chiến dịch “giải thiêng” lịch sử, bôi nhọ lãnh tụ, anh hùng dân tộc được tổ chức bài bản. Núp dưới vỏ bọc góc nhìn đa chiều, sáng tạo nghệ thuật, các đối tượng xấu không ngừng xuyên tạc về thân thế, sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh, về những chiến công oanh liệt của dân tộc. 

Họ bịa đặt, cắt xén, “thêm mắm dặm muối” để tạo ra những câu chuyện câu view, rẻ tiền. Không phải ngẫu nhiên mà cứ đến những dịp lễ lớn, những sự kiện chính trị trọng đại của đất nước, những thông tin tiêu cực, lật sử lại rộ lên. Đó là những đòn tiến công có chủ đích trong chiến lược “diễn biến hòa bình” trên không gian số.

Những người trẻ sinh ra trong kỷ nguyên số hay còn gọi là thế hệ “bản địa số”, chính là mục tiêu nhắm đến hàng đầu của chiến lược “diễn biến hòa bình” thông qua văn hóa. Tại sao lại là họ?

Thứ nhất, đây là lực lượng đông đảo và năng động nhất trên không gian mạng. Họ sử dụng thành thạo các thiết bị thông minh như một phần tất yếu của cuộc sống nhưng lại thiếu hụt trầm trọng bộ lọc tư tưởng. Sự non nớt về kinh nghiệm sống, tâm lý thích khám phá, ưa lạ cùng với việc thiếu vắng những “kháng thể” văn hóa khiến họ dễ dàng bị “viên đạn bọc đường” bắn trúng nhất. 

Thứ hai và nguy hiểm hơn, các thế lực thù địch xác định việc chuyển hóa thế hệ trẻ chính là chìa khóa để thay đổi vận mệnh quốc gia trong tương lai. Âm mưu của chúng không gì khác là tạo ra một lớp người mất gốc văn hóa, sùng ngoại, xa rời lý tưởng cộng sản, thờ ơ với vận mệnh dân tộc. Một khi thế hệ tương lai không còn thiết tha với độc lập, chủ quyền, không còn tin tưởng vào con đường xã hội chủ nghĩa mà Đảng và Bác Hồ đã chọn thì sự “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” sẽ trở thành một thảm họa quốc gia.

Như nhận định của các cơ quan an ninh, các thế lực thù địch coi trí thức và văn nghệ sĩ trẻ là trọng điểm, lợi dụng sự phát triển của internet để tung ra hàng loạt ấn phẩm, tài liệu, video với nội dung đa chiều như một cách “mưa dầm thấm lâu”, từng bước đầu độc tâm hồn, thay đổi nhận thức.

Cuộc chiến bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên mặt trận văn hóa không kém bất kỳ cuộc chiến truyền thống nào. “Viên đạn bọc đường” từ phim ảnh, âm nhạc, game online đang hằng ngày, hằng giờ găm vào tư tưởng, tâm hồn người Việt trẻ. Nhận diện rõ âm mưu và thủ đoạn của kẻ thù là bước đi đầu tiên và quyết định. Nhưng chỉ nhận diện thôi là chưa đủ. Vậy những “viên đạn” ấy đã thực sự ngấm vào đời sống tinh thần của người trẻ Việt Nam như thế nào? Và đâu là những lỗ hổng chết người trong chính nội tại nền văn hóa của chúng ta?