Âm thanh của một miền ký ức
(Sóng trẻ) - Trên bầu trời làng Bá Dương Nội, Hà Nội, những cánh diều sáo vẫn đều đặn bay cao, mang theo âm thanh vi vu đặc trưng của một làng nghề truyền thống lâu đời. Không chỉ là món đồ chơi dân gian, diều sáo còn chứa đựng những giá trị văn hóa, tinh thần và niềm tự hào được người dân nơi đây gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Hơn 1.500 năm lưu giữ tiếng sáo diều
Những âm thanh trầm bổng vang lên giữa bầu trời chính là tiếng sáo diều - âm thanh đã gắn bó với đời sống người dân làng Bá Dương Nội từ bao đời nay. Nằm ven sông Hồng, làng Bá Dương Nội thuộc Hà Nội được biết đến là một trong những địa phương lưu giữ nghề làm diều sáo truyền thống với lịch sử hơn 1.500 năm.
Diều sáo Bá Dương Nội mang những đặc điểm riêng với khung tre uốn cong hình cánh cung, kết hợp cùng hệ thống sáo trúc được gắn trên thân diều. Khi gặp gió và bay lên cao, luồng không khí đi qua những chiếc sáo tạo nên âm thanh vi vu, trầm bổng, vang vọng giữa không trung.
Tại ngôi làng này, nhóm phóng viên gặp gỡ nghệ nhân Nguyễn Văn Quyết, người có hơn 40 năm gắn bó với công việc chế tác diều sáo. Dưới sự hướng dẫn của nghệ nhân, hành trình làm nên một cánh diều được bắt đầu từ những nguyên liệu tưởng chừng đơn giản nhưng đòi hỏi sự khéo léo và kinh nghiệm của người thợ.
Tỉ mỉ trong từng công đoạn làm diều
Theo nghệ nhân Nguyễn Văn Quyết, quy trình làm một chiếc diều sáo cơ bản gồm bốn công đoạn: vót khung diều, uốn khung, dán diều và buộc dây lèo để cân chỉnh.
Trong đó, vót khung được xem là bước quan trọng nhất. Những thanh tre cần được vót đều, đảm bảo độ cân đối để khi hoàn thiện, diều có thể giữ thăng bằng và bay ổn định. Ông Quyết cho biết: "Chỉ một sai lệch nhỏ trong quá trình tạo khung cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng đón gió của cánh diều".
Sau khi hoàn thiện các nan tre, người thợ tiến hành uốn khung theo hình dáng đặc trưng, sau đó dán phần thân diều và buộc dây lèo. Mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự chính xác, bởi ngoài hình dáng, khả năng bay và phát ra âm thanh của diều còn phụ thuộc vào cách người thợ chế tác, cân chỉnh.
Từng công đoạn đều thể hiện rõ hơn về sự công phu phía sau một cánh diều sáo. Từ những thanh tre thô sơ, qua bàn tay người thợ, một sản phẩm hoàn chỉnh dần thành hình.
Cánh diều mang theo giá trị văn hóa của làng quê
Không chỉ là sản phẩm của một nghề thủ công truyền thống, diều sáo còn gắn liền với đời sống văn hóa và tinh thần của người dân Bá Dương Nội. Những cánh diều được người dân trân trọng, gìn giữ trong không gian trang trọng của mỗi gia đình, như một cách lưu giữ ký ức và truyền thống quê hương.
Đối với người dân nơi đây, diều sáo không đơn thuần là một món đồ chơi có thể sử dụng trong những ngày gió đẹp. Tiếng sáo diều đã trở thành âm thanh thân thuộc, gắn với tuổi thơ, những mùa thả diều và những kỷ niệm của nhiều thế hệ.
Chính vì vậy, việc gìn giữ nghề làm diều không chỉ là duy trì một phương thức sản xuất thủ công mà còn là bảo tồn những giá trị văn hóa đã ăn sâu vào đời sống cộng đồng.
Hơn cả một trải nghiệm dân gian, hành trình làm và thả diều giúp người tham gia hiểu thêm về sự khéo léo, kiên nhẫn của những nghệ nhân làng nghề. Mỗi cánh diều bay lên không chỉ mang theo tiếng sáo đặc trưng mà còn gửi gắm câu chuyện về một nghề thủ công được gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Giữa những đổi thay của cuộc sống hiện đại, tiếng sáo diều Bá Dương Nội vẫn vang lên như một dấu ấn riêng của miền quê ven sông Hồng. Để âm thanh ấy không chỉ còn trong ký ức, việc tiếp tục gìn giữ, giới thiệu và lan tỏa nghề làm diều sáo đến thế hệ trẻ sẽ là cách để những giá trị văn hóa truyền thống tiếp tục được nối dài.


