Nét chữ - Nét người
(Sóng trẻ) - Giữa nhịp sống hiện đại, khi những phương tiện in ấn ngày càng phổ biến, vẫn có người lặng lẽ gìn giữ nghề viết chữ thủ công bằng bút tre và bút máy. Với ông Trần Lĩnh Hòa, mỗi con chữ không chỉ là sản phẩm lao động mà còn là ký ức về một thời đã qua, là nét đẹp văn hóa cần được trao truyền cho thế hệ sau.
Những nét chữ lưu dấu thời gian
Những trang giấy ngả màu, những dòng khẩu hiệu được viết ngay ngắn và các dụng cụ viết chữ mộc mạc gợi nhắc về một thời kỳ mà mỗi con chữ đều được tạo nên bằng đôi bàn tay của người thợ. Giữa lòng Thủ đô Hà Nội, ông Trần Lĩnh Hòa vẫn bền bỉ gắn bó với công việc viết chữ truyền thống, gìn giữ kỹ thuật đã theo ông từ năm 1972.
Theo chia sẻ của ông Hòa, trong giai đoạn từ năm 1972 đến năm 1990, những dòng khẩu hiệu viết tay từng xuất hiện phổ biến tại các cơ quan nhà nước và trường học. Trong đó, có ba câu khẩu hiệu quen thuộc được treo rộng rãi: “Không có gì quý hơn độc lập, tự do”; “Hồ Chủ tịch vĩ đại sống mãi trong sự nghiệp của chúng ta”; “Đời đời nhớ Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại”.
Không đơn thuần là những dòng chữ trang trí, các khẩu hiệu còn mang theo thông điệp về tinh thần dân tộc, niềm tin và lý tưởng của một thời kỳ lịch sử. Để tạo nên những dòng chữ ấy, người viết phải dành nhiều thời gian, công sức, chăm chút từng nét bút sao cho ngay ngắn, rõ ràng và cân đối.
Khi chiếc bút tre trở thành công cụ sáng tạo
Điều đặc biệt trong nghề viết chữ truyền thống là sự chủ động sáng tạo từ những vật liệu giản dị. Khi các dụng cụ chuyên dụng còn thiếu thốn, người thợ phải tự tìm cách chế tạo công cụ phục vụ công việc. Những chiếc bút tre được tận dụng để viết nên các dòng khẩu hiệu trên khổ giấy lớn.
Ông Hòa cho biết: "Trước đây, việc viết khẩu hiệu chủ yếu được thực hiện hoàn toàn bằng tay. Người thợ phải tự chuẩn bị dụng cụ, tìm kiếm nguyên liệu và chế tạo mực từ những vật liệu sẵn có. Có thời điểm, người viết phải sử dụng gạch đỏ, nghiền nhỏ để tạo màu mực phục vụ công việc."
Khó khăn không chỉ nằm ở công đoạn chế tạo dụng cụ mà còn đến từ điều kiện vật chất thiếu thốn. “Khó khăn là bởi vì mực bút là không có, giấy cũng không có. Mình phải tự kiếm, tự tạo, bởi vì lúc bấy giờ có tiền cũng không mua được”, ông Hòa chia sẻ.
Trong hoàn cảnh ấy, sự khéo léo và khả năng thích ứng trở thành yếu tố quan trọng giúp người thợ duy trì công việc. Mỗi nét chữ được hoàn thiện là kết quả của sự kiên nhẫn, kinh nghiệm và quá trình lao động thủ công tỉ mỉ.
Những dòng khẩu hiệu viết tay vì thế không chỉ mang giá trị về mặt nội dung mà còn phản ánh một phần đời sống văn hóa, xã hội trong quá khứ. Qua lời kể và những sản phẩm còn được lưu giữ, người xem có thể hình dung phần nào công việc của những người thợ viết chữ trong điều kiện còn nhiều khó khăn.
Giữ nghề bằng cách thích ứng với cuộc sống hôm nay
Cùng với sự phát triển của công nghệ in ấn, nhu cầu sử dụng chữ viết thủ công đã có nhiều thay đổi. Tuy nhiên, thay vì chỉ gắn bó với những dòng khẩu hiệu như trước đây, ông Hòa đã mở rộng công việc sang nhiều sản phẩm khác như giấy khen, bảng tên và các loại tài liệu viết tay.
Nếu trước kia bút tre là công cụ quen thuộc, ngày nay ông còn sử dụng bút máy để tạo nên những dòng chữ ngay ngắn, đẹp mắt. Dù công cụ có thay đổi, yêu cầu về sự chính xác, tính thẩm mỹ và sự kiên nhẫn vẫn luôn được đặt lên hàng đầu.
Với ông Hòa, giữ nghề không có nghĩa là chỉ lặp lại những cách làm cũ, mà còn phải tìm hướng thích ứng để nghề có thể tiếp tục tồn tại trong đời sống hiện đại. Những sản phẩm viết tay vẫn có giá trị riêng bởi chúng mang dấu ấn cá nhân và thể hiện sự chăm chút của người thực hiện.
Đặc biệt, ông Hòa cùng gia đình còn mở dịch vụ dạy chữ cho các em nhỏ. Tại đây, các em được hướng dẫn cách cầm bút, luyện nét và rèn luyện sự chỉn chu trong từng con chữ. Việc truyền dạy không chỉ giúp các em cải thiện kỹ năng viết mà còn tạo cơ hội để thế hệ trẻ tiếp xúc với một nét đẹp văn hóa truyền thống.
Từ những trang giấy cũ đến những bài học viết chữ hôm nay, hành trình gắn bó với nghề của ông Trần Lĩnh Hòa là câu chuyện về sự bền bỉ và tình yêu dành cho những con chữ. Mỗi nét bút được viết ra không chỉ lưu giữ kỹ thuật của một nghề truyền thống mà còn kết nối những ký ức của quá khứ với đời sống hiện tại.
Giữa thời đại mà chữ viết có thể được tạo ra nhanh chóng bằng máy móc, những nét chữ thủ công vẫn mang một giá trị riêng. Bởi đằng sau mỗi con chữ là bàn tay, sự kiên nhẫn và tâm huyết của người viết. Và khi những giá trị ấy tiếp tục được trao truyền, nét chữ xưa vẫn sẽ có cơ hội hiện diện trong đời sống của các thế hệ mai sau.


