Có một nghịch lý đang diễn ra trong thế hệ trẻ Việt Nam hôm nay. Các em có thể thuộc vanh vách tên tuổi, sở thích của những ngôi sao Hàn Quốc nhưng lại mơ hồ khi được hỏi về Chiến thắng Điện Biên Phủ. Các em có thể dành hàng giờ cày game, lướt TikTok, nhưng lại thờ ơ trước những bài học lịch sử dân tộc. Đây không còn là câu chuyện cá biệt mà đã trở thành một hiện tượng xã hội đáng báo động.

Sự suy giảm ý thức chính trị này không phải ngẫu nhiên mà là kết quả của một quá trình “mưa dầm thấm lâu” bị các thế lực thù địch kiên trì thực hiện. Như nhận định trong bài nghiên cứu “Xây dựng ý thức chính trị cho sinh viên hiện nay” của TS. Nguyễn Thị Hồng Nhung, Tạp chí Quản lý Nhà nước (19/03/2026): “Nếu sinh viên không xây dựng được ý thức chính trị vững vàng, kiên định, họ rất dễ bị dẫn dắt, trở thành nạn nhân của các chiêu bài dân túy, dẫn đến nguy cơ ‘tự diễn biến’ ngay trên ghế nhà trường”.

“Chủ nghĩa hư vô” - trào lưu sống bất cần, đề cao hưởng thụ hiện tại và phủ nhận mọi giá trị bền vững đang lan rộng trong giới trẻ toàn cầu, Việt Nam không phải ngoại lệ. Các sản phẩm văn hóa đen, thông tin bẩn, phim ảnh bạo lực và khiêu dâm len lỏi vào từng ngóc ngách của đời sống số, từng bước đầu độc tâm hồn người trẻ. Hệ lụy là sự vô cảm đang trở thành một căn bệnh đáng báo động.

Một khảo sát về bệnh vô cảm và bạo lực học đường được thực hiện trên 400 học sinh tại 3 trường phổ thông tại Thành phố Hồ Chí Minh gần đây cho thấy một thực tế đáng buồn. Khi chứng kiến bạo lực học đường, có tới 22,75% học sinh có thái độ lạnh lùng, không quan tâm và thậm chí 3,5% còn quay video lại thay vì can thiệp hoặc tìm kiếm sự giúp đỡ. Sự lạnh lùng, thờ ơ ấy không chỉ là vấn đề đạo đức mà chính là mảnh đất màu mỡ để các luận điệu xuyên tạc, kích động bén rễ.

Nhiều kẻ lợi dụng những khái niệm nghe có vẻ tiến bộ về “tự do ngôn luận” và “văn hóa không biên giới” để biến không gian mạng thành vùng cấm của sự thật. Nơi chúng tự do gieo rắc những thông tin sai trái, độc hại mà không bị kiểm soát. Nhìn vào thực tế tại các quốc gia phương Tây, những nơi vốn tự xưng là “thành trì của tự do ngôn luận”, các chính phủ đều có những cơ chế kiểm duyệt và xử phạt nghiêm khắc đối với các nội dung kích động bạo lực, khủng bố, phân biệt chủng tộc hay xâm hại trẻ em. Vậy thì, việc đấu tranh với những luận điệu xuyên tạc lịch sử, phủ nhận thành quả cách mạng, bôi nhọ lãnh tụ không phải là hạn chế tự do mà là bảo vệ chính nền tảng đạo đức và sự ổn định của xã hội.

Mặt trận an ninh văn hóa số đang nóng lên từng ngày, không chỉ ở những con số biết nói mà còn ở sự tinh vi, xảo quyệt của các thế lực thù địch. Các thế lực thù địch, tội phạm mạng đã và đang triệt để khai thác mọi lỗ hổng của con người. Chúng lợi dụng các sự kiện chính trị, xã hội nhạy cảm để thực hiện các chiến dịch tấn công tinh vi, sử dụng công nghệ AI để tạo ra các video, tin nhắn lừa đảo có cá nhân hóa. Thậm chí, chúng giả mạo lãnh đạo cấp cao để phát tán thông tin xấu độc, gây hoang mang dư luận và xói mòn niềm tin của Nhân dân vào Đảng và chế độ. Chúng khoét sâu vào tâm lý bất mãn, kích động làn sóng phong trào đường phố như những gì từng diễn ra trong các biến cố chính trị.

Thực tế quốc tế là hồi chuông cảnh tỉnh cho mọi quốc gia, trong đó có Việt Nam. Tại Romania, cuối năm 2024, Tòa án Hiến pháp đã phải ra phán quyết hủy bỏ toàn bộ kết quả bầu cử tổng thống vòng một vì các chiến dịch thao túng quy mô lớn trên TikTok và Telegram. Tại Gruzia và Serbia, các âm mưu “cách mạng màu”, lật đổ chính quyền hợp pháp bằng bạo lực và biểu tình được kích động từ bên ngoài liên tục bị phát giác. Những kịch bản ấy cho thấy một công thức chung. Đó là lợi dụng mạng xã hội để gieo rắc thông tin sai lệch, kích động tâm lý bất mãn, thổi phồng những vấn đề nội bộ, từ đó hướng lái dư luận.

Nguy hiểm nhất không chỉ đến từ bên ngoài. Có một lỗ hổng nội tại mà Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị đã thẳng thắn chỉ ra: “Công nghiệp văn hoá, công nghiệp giải trí phát triển chưa tương xứng với tiềm năng”. Đây không chỉ là một nhận định mang tính tổng kết mà còn là lời cảnh báo về một khoảng trống lặng người.

Khi thị trường văn hóa nội địa thiếu vắng những sản phẩm đinh, giới trẻ nghiễm nhiên tìm đến các “món ăn tinh thần” ngoại nhập với vô vàn cạm bẫy tư tưởng đã được cài cắm sẵn. Một bộ phim hoạt hình lịch sử về đề tài cách mạng Việt Nam mất vài năm để sản xuất với kinh phí hạn hẹp, khó có thể cạnh tranh về độ phủ sóng với một MV K-Pop được đầu tư hàng triệu USD và được thả lên YouTube cùng lúc với phụ đề đa ngôn ngữ. Trận chiến không cân sức ấy đang diễn ra mỗi ngày trên chính sân nhà của chúng ta.

Sự chậm chân này không chỉ là câu chuyện của một ngành kinh tế mà là câu chuyện của an ninh quốc gia. Khi những đứa trẻ Việt Nam lớn lên với phim hoạt hình nước ngoài, với những câu chuyện cổ tích phương Tây, sẽ dần xa lạ với chính văn hóa của cha ông. Đây chính là sự “tự diễn biến” từ gốc rễ, bắt đầu từ những điều tưởng chừng như nhỏ nhặt nhất trong đời sống tinh thần.

Việc nhận diện đúng và trúng những thủ đoạn thâm độc trên không gian mạng, cùng những lỗ hổng nội tại là vô cùng quan trọng. Song, đó mới chỉ là bước đầu tiên. Để bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, chúng ta phải tạo ra những “kháng thể” văn hóa cho thế hệ trẻ, biến họ từ mục tiêu bị nhắm đến thành những chiến sĩ tiên phong trên mặt trận bảo vệ bản sắc dân tộc.