(Sóng trẻ) - Khi cuốn sách xuyên tạc bị vạch trần, Nhà xuất bản luôn phải đặt câu hỏi về trách nhiệm của mình. Dẫu vậy, vẫn còn một câu hỏi mà không văn bản nào trả lời thay được, chính là người đọc sẽ làm gì trước những trang sách ấy? Và xa hơn, khi những người từng đi qua chiến tranh thưa dần, ai sẽ tiếp nhận và trao đi những ký ức ấy cho thế hệ sau?

Người trẻ hôm nay không đứng trong chiến hào, cũng không chứng kiến mất mát của chiến tranh. Nhưng chính khoảng cách ấy đặt ra yêu cầu phải hiểu, tái hiện và truyền tải bằng ngôn ngữ của thời đại mình. Có người chọn viết, có người chọn kể bằng hình ảnh, tất cả đều xuất phát từ lòng nồng nàn yêu nước.

Với nhà thơ Lữ Mai, hình dung trong chị về chiến tranh đến từ ký ức gia đình. Sinh năm 1988, chị lớn lên khi đất nước đã yên bình nhưng từ nhỏ đã quen với chiếc áo quân phục bạc màu của người cha, một người lính trở về từ chiến trường Campuchia. Tại gia đình và quê hương chị cũng có nhiều liệt sĩ và những phần mộ thất lạc vì chiến tranh. 

Viết về một sự kiện mà mình không trực tiếp đi qua, cũng đồng nghĩa với việc người viết phải đối diện với một khoảng cách về thời gian và trải nghiệm giữa mình với những người trong cuộc.

Vì thế để có những trang viết chân thực, chị tìm đến những người lính như một “điểm tựa” tinh thần. “Tôi tiếp xúc với các bác cựu chiến binh là tiếp xúc trong nhiều ngày tháng, chứ không phải chỉ phỏng vấn vài buổi hay là vài tuần để có được một cuốn sách, mà mình phải kết nối với các ông như con cháu trong nhà” - nữ nhà thơ chia sẻ. 

Với chị, người viết thế hệ sau không thể dùng cảm giác của mình để thay thế trải nghiệm của người trong cuộc. Trong tác phẩm “Chư Tan Kra mây trắng”, thay vì tái hiện trực tiếp trận đánh năm 1968, nữ nhà thơ lựa chọn hành trình của những cựu chiến binh bước ra từ chiến tranh nhưng vẫn trở lại Tây Nguyên tìm hài cốt đồng đội. Bản thân quyển sách này cũng được xây dựng từ những nhân vật có thật, những câu chuyện và chất liệu thực tế mà chị tiếp cận trong quá trình sáng tác.

Điều nhà thơ trẻ mong muốn sau cùng không nằm ở việc sách bán được bao nhiêu bản.

Nếu nhà thơ Lữ Mai đưa ký ức chiến tranh vào văn chương, thì Câu lạc bộ Mạch Nguồn (Học viện Báo chí và Tuyên truyền) gồm các sinh viên của trường, lại chọn cách đưa những câu chuyện ấy đến với công chúng qua Youtube hay Facebook. Với Mạch Nguồn, hình thức thể hiện không chỉ giúp lịch sử trở nên gần gũi hơn với người trẻ, mà còn mở ra những cách tiếp cận khác nhau cho từng câu chuyện và từng nhóm công chúng. 

Trong quá trình thực hiện, được gặp gỡ và trò chuyện cùng các nhân chứng lịch sử giúp các bạn hiểu lịch sử qua “người thật, việc thật”. Chia sẻ về kỷ niệm đáng nhớ, bạn Anh Thơ cho biết, câu chuyện về Đại tá, họa sĩ, nhà điêu khắc Lê Duy Ứng - người từng vẽ chân dung Bác Hồ bằng chính máu của mình, đã mang đến cho các bạn nhiều cảm xúc. Qua lời kể của ông, câu chuyện chiến tranh hiện lên gắn với những trải nghiệm, lựa chọn và sự hy sinh của một con người hết lòng vì đất nước. 

Có thể thấy, “hơi thở” của người trẻ trong dòng chảy lịch sử nằm ở khả năng sáng tạo. Tuy nhiên, đó không phải tạo ra một trang lịch sử mới, mà đó là tạo ra những hướng đi mới giúp lịch sử dân tộc luôn “chảy” trong mỗi chúng ta. 

Tiếp cận lịch sử bằng những hình thức mới không đồng nghĩa với sự tiếp nhận tùy ý. Khi những giá trị quá khứ được hiểu đúng và thấm sâu, đây không chỉ dừng lại ở niềm tự hào, mà còn trở thành “kim chỉ nam” thôi thúc người trẻ lựa chọn con đường cống hiến cho tương lai quốc gia. 

Với bạn Ngọc Minh (sinh viên Đại học An ninh Nhân dân, TP. Hồ Chí Minh) là một câu chuyện như thế. Ở lớp chuyên Sử, Trường THPT chuyên Lý Tự Trọng, TP Cần Thơ, Minh từng đoạt giải Nhất kỳ thi Học sinh giỏi Quốc gia môn Lịch sử năm học 2025-2026.

Hành trình tìm hiểu lịch sử của Minh bắt đầu từ những bộ phim tài liệu, nơi những tấm gương anh hùng được khắc hoạ. Trong đó, có bà Trần Thị Lý - người lính trẻ dù bị địch làm cho tàn phế nhưng vẫn sống sót và tiếp tục chiến đấu vì lý tưởng cách mạng. Qua những câu chuyện được tái hiện, lịch sử với Minh không chỉ nằm ở những sự kiện hay con số, mà còn ở những con người “đã đi vào lịch sử”. Đó cũng chính là tình yêu thuần khiết Minh dành cho dòng chảy lịch sử của nước nhà. 

Trong quá trình ôn thi, nền tảng Minh dựa vào là sách giáo khoa Lịch sử, cả chương trình cũ lẫn mới, từ cuốn Lịch sử nâng cao 12 cũ, đến các tài liệu được đăng tải trên Ban Tuyên giáo Trung ương, Tạp chí Cộng sản hay Tạp chí Lịch sử quân sự. “Mình phải đảm bảo kiến thức cơ bản trước rồi mới liên hệ”, Minh nói. 

Theo Minh, trước một thông tin đáng ngờ, điều quan trọng trước hết là có nền tảng kiến thức đủ vững để nhận diện vấn đề. Khi chưa chắc chắn, bạn cho rằng người đọc nên tìm về các nguồn chính thống, trao đổi với thầy cô, chuyên gia và tham khảo những nhà xuất bản uy tín như Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, Nhà xuất bản Quân đội Nhân dân.

Từ việc tự tìm hiểu và xây dựng nền tảng kiến thức về lịch sử, Minh lựa chọn theo học ngành An ninh. Với cô gái Cần Thơ, đó cũng là một cách nuôi dưỡng khát vọng đóng góp cho quê hương từ tình yêu với sử. 

“Em nghĩ bảo vệ đất nước hôm nay không chỉ ở những nơi mình có thể nhìn thấy, mà còn ở không gian mạng, nơi những thông tin sai lệch có thể tác động đến nhận thức của người trẻ”, Minh chia sẻ.

Nếu Minh chọn học để thấu hiểu và làm vững nền tảng bản thân, thì bạn Nguyễn Đỗ Nhất Đức (sinh viên Sư phạm Lịch sử, ĐH Giáo dục - ĐHQGHN) lại chủ động chuẩn bị cho công việc đưa lịch sử tiếp nối ở thế hệ sau.

Chia sẻ về lý do theo đuổi ngành Sư phạm Lịch sử, Đức cho biết: “Tình yêu với môn học này đã được nuôi dưỡng từ những năm tháng phổ thông nhờ sự truyền cảm hứng từ thầy cô và gia đình”. Đức cũng gửi mong muốn trở thành người tiếp nối động lực cho thế hệ sau, giúp học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn thêm yêu và tự hào về lịch sử dân tộc.

Một người thầy có thể chỉ gắn bó với học sinh trong một năm học, nhưng những điều được trao lại từ lớp học ấy có thể đồng hành cùng các em đến mãi về sau. Với nghề giáo, mỗi người thầy đặt thêm một viên gạch vào quá trình hình thành nhận thức và nhân cách của một thế hệ. Để rồi qua từng trang sử được lật mở, rễ cội nguồn càng bám sâu, thì tâm hồn và bản lĩnh của các em mới càng vững vàng bước ra thế giới.

Bốn con người, bốn cách đi, nhưng có chung một điểm rằng ‘hiểu mình được trao lại điều gì từ quá khứ và chọn sẽ làm gì với nó’. Khi những người từng đi qua chiến tranh dần ít đi, người trẻ không thể kể thay trải nghiệm từ quá khứ, nhưng có thể tiếp nhận bằng hiểu biết, kể lại bằng tiếng nói của thế hệ mình và có trách nhiệm trước những thông tin làm sai lệch lịch sử. 

Việc bồi đắp lòng yêu nước cho thế hệ trẻ không chỉ là câu chuyện của riêng một chiến dịch hay một dịp kỷ niệm, mà đã được xác định là nhiệm vụ lâu dài, xuyên suốt. Định hướng này được thể hiện rõ trong Chỉ thị mới của Ban Bí thư.

Để lịch sử luôn chảy trong tim không chỉ là trách nhiệm của một người. Đó là trách nhiệm của toàn xã hội! Bởi lịch sử chỉ thực sự được viết tiếp khi từ những gì được hiểu đúng hôm nay, có những con người chọn đặt thêm một viên gạch cho ngày mai! 

Xem toàn bộ tuyến bài tại: Để lịch sử luôn chảy trong tim