Lớp học ca trù miễn phí giữa lòng Hà Nội

(Sóng trẻ) - Giữa nhịp sống hiện đại của Thủ đô, lớp học ca trù miễn phí tại Bích Câu Đạo Quán (Đống Đa) mở ra không gian tìm hiểu, thực hành và tiếp nối di sản những người yêu nghệ thuật truyền thống. Lớp học góp phần kết nối các thế hệ, đưa ca trù đến gần hơn với người trẻ.

Nơi tiếng phách được trao truyền

Giữa những thanh âm náo nhiệt của phố phường Hà Nội, tiếng phách, tiếng đàn đáy và những câu hát ca trù mang đến một nhịp điệu khác biệt. Tại Bích Câu Đạo Quán, lớp học ca trù miễn phí trở thành điểm hẹn của những người mong muốn tìm hiểu loại hình nghệ thuật lâu đời của dân tộc.

Nghệ nhân ưu tú Nguyễn Thị Vân Mai là ca nương, nhà nghiên cứu và người truyền dạy nghệ thuật Ca trù nổi tiếng tại Hà Nội. Với kinh nghiệm hơn 20 năm làm chủ kỹ thuật hát chuẩn mực và gần 30 thể cách cổ. Năm 2015, bà sáng lập Câu lạc bộ Ca trù Bích Câu Đạo Quán, trở thành điểm hẹn văn hóa quan trọng giúp bảo tồn và phục dựng lối hát truyền thống. 

Trước khi thành lập câu lạc bộ, bà đã mở một lớp học miễn phí dạy về ca trù từ năm 2008. Ban đầu chỉ có khoảng 5 thành viên, đến nay, số lượng học viên đã tăng lên hơn 30 người, thuộc nhiều độ tuổi khác nhau. Lớp duy trì sinh hoạt miễn phí từ 14h đến 16h30 thứ Bảy hằng tuần tại Bích Câu Đạo Quán. 

Việc học ca trù tại lớp học phần lớn phụ thuộc vào sự tự giác và niềm yêu thích với bộ môn truyền thống. Không yêu cầu điểm danh hay kiểm tra, nhiều học viên vẫn đến từ sớm, chuẩn bị sách vở để ghi chép và luyện tập. Không khí lớp học vì thế duy trì sự tập trung, nghiêm túc nhưng vẫn cởi mở.

Ca trù là loại hình nghệ thuật truyền thống kết hợp giữa thi ca và âm nhạc, được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hoá phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp. Sự ghi danh này vừa khẳng định giá trị đặc sắc của ca trù, vừa đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với việc bảo tồn và trao truyền di sản. Trong bối cảnh đó, những lớp học cộng đồng như tại Bích Câu Đạo Quán ngày càng mang ý nghĩa thiết thực.

Chia sẻ về cơ duyên mở lớp, NNƯT Vân Mai cho biết: “Ngày xưa khi tôi bắt đầu học hát ca trù, tôi thấy việc học vô cùng khó khăn và ít người giảng dạy. Ca trù thời xưa chỉ được lưu truyền cho những người trong gia đình. Với cương vị là một nghệ nhân, tôi nhận thấy mình cần có trách nhiệm truyền dạy và mong muốn đưa nó đến gần hơn với các bạn trẻ”.

Theo NNƯT Vân Mai, khó khăn trong việc học ca trù không chỉ nằm ở kỹ thuật thanh nhạc mà còn ở sự kiên trì. Để thể hiện được một bài hát, học viên phải trải qua quá trình luyện tập và chỉnh sửa nhiều lần. Người dạy cũng cần theo sát từng học viên, hướng dẫn từ cách phát âm, nhả chữ đến việc giữ nhịp sao cho phù hợp với tiếng phách và đàn đáy.

Với bà, việc truyền dạy không chỉ dừng ở việc giúp học viên hát được một làn điệu mà còn là cơ hội để họ hiểu hơn về loại hình nghệ thuật mình đang theo đuổi. Việc lớp học không thu học phí cũng giúp giảm bớt rào cản tài chính, tạo điều kiện để những người yêu thích ca trù có cơ hội tiếp cận loại hình nghệ thuật vốn được xem là tương đối kén người học.

Khi người trẻ tìm về với ca trù

Trong đời sống âm nhạc đương đại, người trẻ có nhiều lựa chọn giải trí và tiếp cận những xu hướng mới. Bởi vậy, việc dành thời gian tìm hiểu một loại hình nghệ thuật truyền thống như ca trù đặt ra câu hỏi đáng chú ý: Điều gì khiến họ lựa chọn gắn bó với những câu hát cổ?

Khác với những lớp học âm nhạc thông thường, việc tiếp cận ca trù đòi hỏi người học không chỉ ghi nhớ giai điệu mà còn phải làm quen với cách nhả chữ, lấy hơi, giữ nhịp và cảm nhận sự phối hợp giữa tiếng hát với nhạc cụ. Mỗi câu hát là kết quả của quá trình luyện tập kiên trì, từ những kỹ thuật cơ bản đến khả năng thể hiện sắc thái riêng của từng làn điệu.

Với chị Thanh Huyền (23 tuổi), cơ duyên đến với ca trù bắt đầu từ lời giới thiệu của bạn bè. Chia sẻ về những buổi học đầu tiên, chị cho biết: “Mình là người rất yêu thích văn hóa đương đại Việt Nam và tình cờ được bạn bè giới thiệu cho lớp học ca trù miễn phí này. Đây mới là buổi thứ hai mình tham gia nhưng mình nhận thấy ca trù khá dễ tiếp cận và học tập”.

Từ một người mới làm quen với loại hình nghệ thuật này, Huyền đã bắt đầu ghi nhớ giai điệu và tập hát theo hướng dẫn của nghệ nhân. Trong quá trình học, NNƯT Vân Mai thường nhắc nhở học viên chú ý cách hát tròn vành rõ chữ, thể hiện chính xác các thanh điệu trong từng câu hát. Những yêu cầu tưởng chừng đơn giản lại đòi hỏi người học phải lắng nghe và điều chỉnh liên tục.

Anh Nguyễn Minh Triển (Hà Nội) và anh Nguyễn Việt Anh là 2 người bạn có cùng niềm đam mê với các loại nhạc cụ dân tộc. “Mình bắt đầu học đánh đàn đáy tại lớp học này đã được khoảng 3 tháng. Mình thấy đây là loại nhạc cụ khá thú vị, đòi hỏi người học cần ghi nhớ cách bấm dây, điều khiển ngón tay và phối hợp nhịp nhàng với tiết tấu của bài hát”, anh Việt Anh chia sẻ.

Lớp học cũng tạo cơ hội cho các học viên nhỏ tuổi tiếp cận với những câu hát cổ. Bé Bảo Ngọc (8 tuổi) đã theo học ca trù tại Bích Câu Đạo Quán được khoảng 6 tháng. Trải qua 4 buổi luyện tập nghiêm túc, Ngọc đã có thể hát được một bài ca trù hoàn chỉnh. Sự xuất hiện của thành viên nhỏ tuổi nhất cũng đem tới không khí sôi nổi cho lớp học.

Mỗi chiều thứ bảy, Bích Câu Đạo Quán lại vang lên tiếng hát, tiếng gõ phách và âm thanh đàn đáy từ những người yêu mến ca trù. Dù không phải ai cũng theo đuổi con đường biểu diễn chuyên nghiệp, sự kiên trì học tập và thực hành của các học viên đang góp phần duy trì sức sống cho loại hình nghệ thuật truyền thống này.