(Sóng trẻ) - Sinh ra với khiếm khuyết ở đôi mắt, nhưng với Vũ Thị Hải Anh, bóng tối chưa bao giờ là rào cản. Chính hành trình nỗ lực của cô đang từng bước thắp lên ánh sáng cho cuộc sống của bản thân và lan tỏa đến cộng đồng người khiếm thị tại Việt Nam.

Tuy không có đôi mắt sáng, nhưng nụ cười tỏa nắng và gương mặt rạng rỡ đã trở thành “thương hiệu” của Vũ Thị Hải Anh - cô nữ sinh khiếm thị với nghị lực vươn lên mạnh mẽ như loài hoa đá.

“Mình từng bị từ chối ngay ở cánh cửa đầu tiên của cuộc đời khi mới 5 tuổi, chỉ vì mình là một người khiếm thị”, Hải Anh lặng lẽ kể lại cú sốc đầu đời. Khi ấy, không một ngôi trường nào ở Nam Định (cũ) nhận một đứa trẻ mù 4-5 tuổi. 

Đó cũng là khoảnh khắc cô bé lần đầu nhận thức rõ ràng rằng mình “khác biệt”. Trước đó, Hải Anh gần như sống trong bốn bức tường gia đình, được cha mẹ bao bọc, vẫn hiện diện trong những cuộc sum họp như bao đứa trẻ khác.

Sự thật ấy khiến cô rơi vào trạng thái tuyệt vọng và tổn thương sâu sắc. Từ một cô bé vô tư, Hải Anh trở nên cáu gắt, thậm chí có lúc cảm thấy “giận dữ với cả thế giới”. “Nhìn lại quãng thời gian đó, chính bản thân mình cũng không hiểu vì sao mình từng đối xử với những người thân yêu như vậy”, Hải Anh bộc bạch khi nhớ về thời thơ ấu.

Nhưng Hải Anh đã không bỏ cuộc. Với cô, mẹ chính là cô giáo đầu tiên, còn ngôi nhà nhỏ là lớp học đầu đời. Khi ấy, mẹ cô - một công nhân nhà máy, thậm chí chưa từng biết đến chữ Braille. Thế nhưng chỉ sau một tháng tự mày mò học hỏi, mẹ đã có thể đọc, viết và bắt đầu dạy con học tiếng Việt, Toán học.

Phải đến năm 13 tuổi, Hải Anh mới có cơ hội theo học tại Trường Nguyễn Đình Chiểu - một ngôi trường chuyên biệt dành cho học sinh khuyết tật, cách nhà hơn 100 km. Từ một thế giới quen thuộc chỉ có gia đình và hàng xóm, Hải Anh bước vào môi trường hoàn toàn mới, phải làm quen với những người xa lạ và nếp sinh hoạt tập thể. 

Bước vào bậc trung học phổ thông, cô theo học tại Trung tâm GDNN - GDTX Nguyễn Văn Tố, nơi có lớp chuyên biệt dành riêng cho học sinh khiếm thị do trung tâm tổ chức. Để thuận tiện cho việc đi lại, các lớp học thường diễn ra vào cuối tuần, thứ Bảy và Chủ nhật.

Để trang trải sinh hoạt phí, Hải Anh vừa học vừa làm nhiều công việc cùng lúc. Hải Anh làm thêm tại một trung tâm xoa bóp trị liệu, đồng thời nhận nhiều công việc thời vụ khác. Đã có lúc cô muốn bỏ cuộc, nhưng từ một suy nghĩ rất giản đơn: phải tự kiếm tiền để tiếp tục việc học, Hải Anh lựa chọn vừa tìm học bổng, vừa đi làm thêm để nuôi dưỡng con đường học tập của mình.

Có những lúc mệt mỏi đến mức muốn buông xuôi. Lịch trình dày đặc khiến 24 giờ mỗi ngày dường như không bao giờ đủ: học từ 7 giờ sáng đến 6 giờ chiều, sau đó đi làm ngay. Có hôm làm việc đến 2–3 giờ sáng, rồi hôm sau lại tiếp tục vòng quay cũ. Nhưng mỗi khi chùn bước, cô lại tự hỏi: “Mình đã đi được đến đây rồi, sao lại dừng lại?”.

Năm 2023, Vũ Thị Hải Anh đỗ cùng lúc ba trường đại học và lựa chọn theo học tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn. Trong môi trường đại học, khi giảng viên giảng dạy chung cho tất cả sinh viên, cô buộc phải chủ động thích nghi. Cô quan niệm: “Nếu thực sự muốn, sẽ tìm được cách; nếu không, người ta sẽ tìm lý do”. Hải Anh chủ động xin tài liệu từ thầy cô, tự kiểm chứng kiến thức bằng cách áp dụng vào thực tế. Với cô, học phải đi đôi với làm, có như vậy mới thấy trọn vẹn ý nghĩa của việc học.

Bên cạnh việc học, âm nhạc mở ra cho cô một thế giới hoàn toàn khác. Những năm học cấp 1, cấp 2, khi lần đầu tiếp xúc với môi trường rộng lớn hơn, cô bị cuốn hút bởi âm thanh của các loại nhạc cụ dân tộc. Dù không biết nhạc lý hay cách chơi, cô vẫn mạnh dạn bày tỏ mong muốn được học chỉ vì “thấy âm thanh rất hay”.

Từ việc học đàn nhị, cô tiếp tục tự mày mò thêm đàn thập lục, đàn tranh nhờ nắm được quy luật âm nhạc. Cô cũng là nữ sinh duy nhất theo học đàn nhị tại trường thời điểm đó. Âm nhạc không chỉ là niềm đam mê mà còn là nơi giúp cô cân bằng, giải tỏa áp lực sau những giờ học tập và làm việc căng thẳng.

Giờ đây, cô trở thành niềm tự hào của gia đình. “Không ai nghĩ trong nhà mình lại có người học đến trình độ đại học, và người đó lại là mình”, Hải Anh chia sẻ. Quan trọng hơn, hành trình của cô đã góp phần thay đổi cách nhìn của những người xung quanh như cách mà Hải Anh luôn mạnh mẽ khẳng định: “Hãy nhìn vào khả năng, chứ không phải khiếm khuyết của tôi". 

Nhờ nỗ lực bền bỉ, Hải Anh từng bước ghi dấu ấn bằng nhiều thành tích và danh hiệu như Giải Đặc biệt Cuộc thi viết thư UPU lần thứ 48, được vinh danh trong các chương trình “Tỏa sáng nghị lực Việt” và “Thanh niên sống đẹp”,...

Tự ví bản thân “chỉ là một ánh sáng rất nhỏ của một buổi sáng nào đó”, Hải Anh từng không nghĩ mình có thể đạt được những thành tích lớn như vậy. Chính vì thế, khi được vinh danh, cô không chỉ cảm thấy tự hào mà còn ý thức rõ hơn về vai trò của mình trong cộng đồng. “Mình cần phải có trách nhiệm hơn, phải nghĩ xem mình sẽ làm gì tiếp theo sau những thành tích đó”, cô nói.

Từ suy nghĩ ấy, Hải Anh tích cực tham gia các hoạt động xã hội, đặc biệt là tại câu lạc bộ Hoa đá Nhân văn. Sau một thời gian hoạt động, cô được tin tưởng giao trọng trách Chủ nhiệm câu lạc bộ. Trong vai trò này, Hải Anh không chạy theo số lượng hoạt động, mà tập trung vào chất lượng và giá trị thực tiễn mỗi chương trình mang lại.

Bên cạnh đó, Hải Anh còn là Phó chủ nhiệm của Mạng lưới sinh viên khiếm thị Việt Nam - tập trung vào nhóm đối tượng là người khiếm thị. Cô đã cùng nhóm bạn triển khai dự án “Hành chính công trực tuyến với người khuyết tật” trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ. Xuất phát từ thực tế người khuyết tật còn gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận các nền tảng số, dự án hướng tới việc thu hẹp khoảng cách này.

Dù đối mặt với nhiều thách thức, từ việc thuyết phục các cơ quan quản lý đến xây dựng nội dung phù hợp cho nhiều dạng khuyết tật khác nhau, nhóm vẫn từng bước tháo gỡ và hoàn thiện. Đến nay, dự án không chỉ hỗ trợ người khuyết tật tiếp cận thuận lợi hơn với các dịch vụ công, mà còn góp phần đưa ra những kiến nghị cải thiện tính thân thiện trên các hệ thống như ứng dụng VNeID hay Cổng dịch vụ công Quốc gia.

Trong thời gian tới, cô dự định tiếp tục phát triển các hoạt động và ấp ủ những chiến dịch truyền thông dành cho cộng đồng người khuyết tật. Xa hơn, Hải Anh mong muốn không chỉ tìm được con đường phù hợp cho bản thân, mà còn góp phần tạo ra nhiều cơ hội hơn cho những người có hoàn cảnh tương tự.

Không nhìn nhận khiếm khuyết như một sự bù trừ, Hải Anh chọn cách đối diện với thực tế và chủ động tạo ra cơ hội cũng như giá trị cho chính mình. Từ những bước đi bền bỉ ấy, ánh sáng mà Hải Anh theo đuổi không chỉ soi đường cho riêng mình, mà còn lan tỏa đến cộng đồng.