Thế hệ 'ngập ngừng' trước màn hình phẳng

(Sóng trẻ) - Điện thoại thông minh, mã QR, hay các nền tảng trực tuyến đang ngày càng hiện diện trong đời sống. Với người trẻ, đó là những công cụ quen thuộc. Nhưng với nhiều người cao tuổi, mỗi thao tác trên màn hình vẫn đi kèm sự lúng túng và nỗi lo mắc sai lầm.

Tại diễn đàn “Người cao tuổi với chuyển đổi số” do Trang tin điện tử Sóng trẻ tổ chức, những khó khăn trong quá trình tiếp cận và sử dụng công nghệ của người cao tuổi được đặt ra qua nhiều góc nhìn thực tế. 

Sở hữu chiếc điện thoại thông minh đã hơn một năm, nhưng với bà Trần Thị Hồng (77 tuổi, Hà Nội), những tính năng được sử dụng thường xuyên nhất vẫn chỉ dừng lại ở nghe, gọi và xem tin nhắn. Mỗi khi điện thoại xuất hiện thông báo mới hoặc yêu cầu cập nhật, bà Hồng thường chọn cách bỏ qua. Có lần muốn gửi ảnh cho người quen qua ứng dụng nhắn tin, bà vẫn phải loay hoay khá lâu mới thực hiện được.

“Có những thứ nhìn tưởng đơn giản nhưng đến lúc tự làm, tôi lại không biết bấm vào đâu. Nhiều tính năng tôi vẫn chưa dám dùng vì không hiểu rõ cách hoạt động của nó. Tôi sợ bấm nhầm, làm sai rồi không biết sửa thế nào nên cứ phải từ từ kiểm tra từng bước”, bà Hồng nói.

Không chỉ những thao tác cơ bản, việc các ứng dụng số ngày càng hiện diện trong nhiều hoạt động thường nhất cũng khiến bà Hồng không khỏi dè dặt. Khi phải đăng nhập tài khoản, quét mã QR hay thực hiện giao dịch trên ứng dụng ngân hàng, bà thường mất nhiều thời gian kiểm tra lại từng bước.

Bà Hồng chia sẻ: “Tôi sợ nhất là chuyển nhầm tiền hoặc bấm nhầm vào đâu đó. Mấy cái liên quan đến tiền thì tôi không dám tự làm nếu chưa chắc”.

Sự dè dặt với công nghệ không chỉ thể hiện trong những thao tác thường ngày trên điện thoại, mà còn trở thành rào cản khi người cao tuổi tiếp cận các dịch vụ thiết yếu trên môi trường số.

Với bà Đỗ Thị Hoè (71 tuổi, Hà Nội), việc thực hiện các thủ tục trực tuyến vẫn là một trở ngại khi bà không chắc mình đã làm đúng các bước hay chưa.

“Trước đây đi làm giấy tờ thì có người hướng dẫn từng bước. Bây giờ nhiều cái phải tự vào điện thoại tìm, tôi không biết mình làm đúng hay chưa. Có những hướng dẫn đọc thì hiểu nhưng đến lúc tự thao tác lại không biết bắt đầu từ đâu, nhiều khi tôi phải hỏi con cháu mới yên tâm”, bà Hoè cho biết.

Việc tra cứu thông tin bảo hiểm xã hội, thực hiện thủ tục hành chính trực tuyến hay xác thực tài khoản đòi hỏi người dùng phải làm quen với các quy trình mới. Với người chưa thành thạo công nghệ, những thao tác này có thể mất nhiều thời gian và dễ gây tâm lý lo lắng.

Bên cạnh đó, môi trường số còn đặt người cao tuổi trước nguy cơ tiếp nhận thông tin sai lệch và trở thành nạn nhân của các hành vi lừa đảo. Những đường link lạ, tin nhắn yêu cầu cung cấp thông tin cá nhân hay lời mời gọi liên quan đến tiền bạc có thể khiến họ khó phân biệt đâu là yêu cầu hợp lệ, đâu là dấu hiệu bất thường.

Theo ông Trần Minh Quân, chuyên viên pháp chế tại Công ty Cổ phần Thịnh Cường, các đối tượng lừa đảo thường dựa vào đặc điểm tâm lý của người cao tuổi để xây dựng kịch bản phù hợp. Hạn chế về kỹ năng công nghệ, ít điều kiện cập nhật thủ đoạn mới và tâm lý tin tưởng người tự xưng là cán bộ cơ quan nhà nước hoặc người quen có thể khiến họ dễ bị lợi dụng.

“Các đối tượng thường đánh vào ba yếu tố chính ở người cao tuổi: tâm lý sợ hãi, tình cảm gia đình và lòng tin vào người có thẩm quyền”, ông Quân nhận định.

Không chỉ đối mặt với nguy cơ bị lừa đảo, người cao tuổi còn cần được hỗ trợ để biết cách nhận diện và xử lý những tình huống bất thường trên môi trường số. Theo ông Quân, việc thiếu kỹ năng công nghệ không nên trở thành lý do để người bị hại phải chịu thêm sự trách móc từ những người xung quanh.

“Người cao tuổi bị lừa trước hết là người cần được bảo vệ, không nên trách móc hay quy kết lỗi cho họ chỉ vì thiếu kỹ năng công nghệ”, ông Quân nhấn mạnh. Ông cho rằng gia đình cần hướng dẫn người cao tuổi nhận diện tin nhắn giả mạo, xác minh những yêu cầu bất thường và chủ động tìm kiếm sự trợ giúp khi có dấu hiệu rủi ro.

Khi công nghệ ngày càng gắn với các dịch vụ thiết yếu, giúp người cao tuổi tiếp cận và sử dụng công nghệ an toàn cũng là cách để họ duy trì sự tự chủ, chủ động hơn trong đời sống hiện đại.