Thi lớp 10 chỉ còn Toán, Văn: Bớt môn, tăng học lệch?

(Sóng trẻ) - Bộ Giáo dục và Đào tạo đề xuất bỏ môn thi thứ ba, chỉ thi Toán và Ngữ Văn vào lớp 10 THPT không chuyên. Phương án kỳ vọng giảm áp lực thi cử nhưng làm dấy lên lo ngại về nguy cơ học lệch và khả năng đánh giá công bằng.

Nhẹ gánh ôn thi, nặng áp lực điểm số

Việc kỳ thi vào lớp 10 THPT đề xuất thi 2 môn Toán và Ngữ văn đã mang lại tâm lý thoải mái cho nhiều học sinh. Em Nguyễn Ngọc Minh Vũ (học sinh lớp 9, Trường THCS Đống Đa) cho biết bản thân cảm thấy “dễ thở” hơn: “Chỉ thi môn Toán và Văn, em có thể tập trung thời gian ôn thi hai môn đó, không phải gánh thêm áp lực từ môn thứ ba”.

Trái lại, chị Nguyễn Thị Thu Hường, một phụ huynh ở Hà Nội lo lắng áp lực không mất đi mà chỉ dồn vào hai môn còn lại. Chị chia sẻ: “Kỳ thi chỉ còn hai môn, điểm số của từng môn sẽ trở nên quan trọng hơn. Tôi lo cuộc đua học thêm Toán và Ngữ văn sẽ căng thẳng hơn”.

Hai luồng phản ứng trái chiều xuất hiện sau khi Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố dự thảo Thông tư ban hành Quy chế tiếp nhận học sinh đầu cấp giáo dục phổ thông. Theo dự thảo, việc thi tuyển vào lớp 10 sắp tới sẽ gồm hai môn Toán và Ngữ văn. So với quy chế hiện hành, phương án này bỏ môn hoặc bài thi thứ ba do Sở Giáo dục và Đào tạo lựa chọn. 

Thời gian làm bài được giữ như quy định hiện hành: Ngữ văn 120 phút, Toán 90 hoặc 120 phút. Như vậy, thay đổi về cơ cấu kỳ thi nằm ở việc giảm số môn, không rút ngắn thời gian làm bài hai môn này.

Một điểm mới khác là việc cộng điểm ưu tiên và điểm khuyến khích. Đề xuất giảm mức cộng xuống nhiều nhất 1 điểm, khác với mức cộng hiện nay là 2 điểm, 1,5 điểm và 1 điểm. Bên cạnh giảm mức điểm cộng, dự thảo còn thay đổi cách phân nhóm đối tượng.

Mục tiêu của Bộ Giáo dục và Đào tạo là giảm áp lực thi cử và tạo sự ổn định. Tuy nhiên, việc thu hẹp số lượng môn thi ngay lập tức vấp phải những trăn trở thực tế từ chính các giáo viên và phụ huynh.

Nỗi lo học lệch hiện hữu

Khi một môn học không còn gắn trực tiếp với tuyển sinh, một số phụ huynh và giáo viên lo học sinh sẽ giảm động lực học tập, thiếu đầu tư thời gian cho môn đó. Ngoại ngữ, Khoa học tự nhiên, Lịch sử, Địa lý và những môn học khác có thể bị xem nhẹ trong năm học cuối cấp.

Điều này đặt ra thách thức đối với mục tiêu giáo dục toàn diện của Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Nếu học sinh học chủ yếu để thi, việc chỉ thi hai môn có thể khiến khoảng cách giữa nội dung chương trình và hoạt động ôn tập ngày càng lớn.

Theo cô Đào Thanh Thanh, giáo viên Địa lý Trường THCS Đông Hưng, động lực học tập không nên chỉ phụ thuộc vào việc môn học có xuất hiện trong kỳ thi hay không. Giáo viên cần chủ động đổi mới phương pháp, tăng hoạt động thực hành giúp học sinh thấy được giá trị của kiến thức trong đời sống.

“Chẳng hạn với môn Địa lý, giáo viên có thể tổ chức cho học sinh khai thác bản đồ, phân tích biểu đồ hoặc tìm hiểu các vấn đề môi trường, kinh tế - xã hội ngay tại địa phương. Khi nhận thấy kiến thức mang lại giá trị thiết thực và gần gũi với đời sống, các em sẽ tự giác hình thành động lực học tập thay vì chỉ học để đối phó với kỳ thi”, cô Thanh nói.

Tuy vậy, đổi mới phương pháp của từng giáo viên mới chỉ là một phần giải pháp. Để hạn chế học lệch, cách kiểm tra và đánh giá trong nhà trường cũng phải ghi nhận đầy đủ quá trình học tập ở các môn, thay vì để kỳ thi tuyển sinh trở thành động lực gần như duy nhất.

Thi hai môn, phân loại ra sao?

Tranh luận về số môn thi trở nên đáng chú ý hơn tại các địa phương có lượng thí sinh lớn và tỷ lệ cạnh tranh cao.

Năm 2026, Hà Nội có khoảng 147.000 học sinh hoàn thành chương trình THCS, trong đó gần 130.000 em đăng ký dự thi lớp 10. Đến năm 2027, số học sinh tốt nghiệp THCS được dự báo tăng lên gần 190.000, cao hơn khoảng 43.000 em so với năm trước. 

Toàn địa bàn thành phố hiện có 124 trường trường THPT công lập. Nhìn vào số lượng thí sinh dự tuyển dự kiến tăng đáng kể trong năm tới, khả năng tiếp nhận của khối công lập vẫn tồn tại khoảng cách đáng kể khi so với quy mô học sinh đầu vào.

Khi số người dự tuyển vượt xa khả năng tiếp nhận của một số trường, kỳ thi không chỉ kiểm tra kiến thức mà còn phải phân loại được thí sinh. Điều này đặt ra câu hỏi liệu hai bài thi có phản ánh đủ năng lực và sự khác biệt giữa các học sinh hay không.

Toán và Ngữ văn là hai môn nền tảng, có thể đánh giá tư duy logic, khả năng sử dụng ngôn ngữ và một phần năng lực giải quyết vấn đề. Tuy nhiên, học sinh có thế mạnh về Ngoại ngữ, Khoa học, Công nghệ hoặc các lĩnh vực khác sẽ khó thể hiện năng lực nếu kết quả tuyển sinh chỉ dựa vào hai môn này.

Ngược lại, việc bổ sung môn thi thứ ba cũng khiến học sinh phải chuẩn bị nhiều nội dung hơn và có thể tạo tâm lý chờ đợi nếu môn thi thay đổi qua từng năm.

Dự thảo cho phép địa phương lựa chọn xét tuyển, thi tuyển hoặc kết hợp hai phương thức. Phương án kết hợp kết quả học tập THCS với điểm thi có thể mở rộng căn cứ đánh giá, nhưng cũng đặt ra yêu cầu bảo đảm sự thống nhất, khách quan giữa các trường và địa phương.

Vì vậy, vấn đề không chỉ là nên thi hai hay ba môn, mà còn là cần thiết kế phương thức tuyển sinh nào để đánh giá đúng năng lực, hạn chế học lệch và bảo đảm cơ hội công bằng cho học sinh có những thế mạnh khác nhau.

Sóng trẻ kính mời học sinh, phụ huynh, giáo viên, và nhà quản lý giáo dục tham gia diễn đàn “Thi lớp 10 chỉ còn Toán, Văn: Bớt môn, tăng học lệch?”. Diễn đàn được thực hiện nhằm thảo luận về các vấn đề:    

- Thi hai môn có thực sự giảm áp lực hay dồn cạnh tranh vào Toán và Ngữ văn?

- Bỏ môn thi thứ ba tác động thế nào đến động lực học các môn khác và mục tiêu giáo dục toàn diện?

- Cần thiết kế phương thức tuyển sinh nào để vừa phân loại được học sinh, vừa bảo đảm công bằng giữa các năng lực và điều kiện học tập khác nhau?

Kỳ thi vào 10 sắp tới diễn ra trong bối cảnh số lượng học sinh tốt nghiệp THCS dự kiến tại Hà Nội chạm ngưỡng kỷ lục. Điều này đặt ra yêu cầu về một kỳ thi công bằng, minh bạch nhằm đảm bảo quyền lợi cho học sinh,