Trung tâm nghiên cứu ứng dụng tâm lý giáo dục Nhà Bình An (phường Bồ Đề, Hà Nội) là một trong những địa chỉ đồng hành cùng trẻ rối loạn phổ tự kỷ tại Thủ đô và các khu vực lân cận. Mỗi ngày, các lớp học tại đây luôn đón những học sinh với hoàn cảnh khác nhau. Không có giáo trình chung, mọi hoạt động can thiệp đều được xây dựng dựa trên nhu cầu và hạn chế của từng trẻ.

Dù xuất phát điểm không giống nhau, các em đều mang trong mình mong muốn được thấu hiểu và kết nối với thế giới bên ngoài. Vì thế, hành trình can thiệp tại Nhà Bình An bắt đầu từ việc giúp trẻ xây dựng những kỹ năng nền tảng nhất như giao tiếp, vận động và tự phục vụ bản thân.

Trung tâm triển khai theo hai mô hình can thiệp: lớp cá nhân và lớp nhóm. Trẻ gặp nhiều khó khăn tự thân được hỗ trợ theo hình thức một kèm một. Với những trẻ gặp nhiều khó khăn trong tương tác và nhận thức, chuyên viên sẽ can thiệp theo hình thức một kèm một. Khi trẻ cần những kỹ năng xã hội, tương tác nhóm, các em sẽ tham gia lớp nhóm phù hợp đặc điểm cá nhân để học tập.

Trong mỗi buổi học, không khó để bắt gặp hình ảnh các cô giáo ân cần, kiên trì hướng dẫn từng thao tác nhỏ. Các em ngồi thành vòng tròn, lần lượt gọi tên đồ vật thật, mô hình hoặc bằng thẻ tranh đơn giản. Mỗi phát âm chính xác đều nhận về lời tán dương từ cô và các bạn, giúp tạo hứng thú tiếp thu tự nhiên và tăng cường tương tác xã hội để trẻ tiếp thu kiến thức, hình thành kĩ năng theo cách tự nhiên, thực tế nhất.

Đồng hành cùng trung tâm từ những ngày đầu thành lập, cô Nguyễn Bích Thuận (40 tuổi) nhận thấy việc xây dựng sự tin tưởng chính là bước khởi đầu quan trọng nhất trước khi bắt đầu bất kỳ chương trình can thiệp. Theo cô Thuận, mỗi bạn đều có một mức độ hoặc vùng an toàn khác nhau. 

Khó khăn lớn nhất khi đồng hành cùng trẻ đặc biệt nằm ở việc quan sát những tín hiệu giao tiếp rất nhỏ của trẻ. Khi một bạn bất hợp tác hoặc có hahf vi khác thường, giáo viên buộc phải dừng bài giảng và tìm hiểu nguyên nhân để tạo dựng lại cảm giác an toàn. Với trường hợp trẻ đòi đồ chơi, cô Thuận áp dụng phương pháp hỗ trợ hành vi tích cực để hướng dẫn trẻ.

Đồng hành cùng trẻ đặc biệt, chuyên môn là điều kiện cần nhưng chưa bao giờ là đủ. Yếu tố cốt lõi nằm ở sự kiên nhẫn, tình yêu thương và khả năng quan sát. Suốt 3 năm làm việc, cô Nguyễn Thị Ánh (25 tuổi) cho biết tại Nhà Bình An khái niệm tiến bộ không đo bằng điểm số, mọi niềm vui đều được chắt chiu từ những chuyển biến nhỏ nhất.

Thầy cô cần học cách lắng nghe từng cử chỉ, đồng hành cùng trẻ bằng sự thấu hiểu. Cô Ánh tâm sự: “Một số bạn ngày đầu đến trung tâm gặp rất nhiều khó khăn. Nhưng sau một thời gian học tập, trẻ đã biết quay lại khi nghe gọi tên, biết thực hiện yêu cầu lấy đồ vật. Nhìn thấy sự thay đổi ấy, bao mệt mỏi của thầy cô và gia đình đều biến mất, nhường chỗ cho niềm hạnh phúc vỡ òa”. 

Công tác được 5 tháng tại trung tâm, những ngày đầu nhận lớp của cô giáo trẻ Nguyễn Ngọc Anh (22 tuổi) đối mặt với muôn vàn áp lực. Khác với trẻ bình thường, trẻ rối loạn phổ tự kỷ thường xuyên thể hiện yêu cầu bằng các hành vi như la hét hay chống đối quá mức. Thay vì lời nói hay bài giảng thông thường, cô phải dùng thẻ tranh giao tiếp PECS, hệ thống AAC hoặc đồ vật trực quan để tương tác với trẻ.

Mỗi em nhỏ sẽ có một hành trình tiến bộ riêng, nhưng với các thầy cô tại trung tâm Nhà Bình An đó không chỉ là một dấu mốc của sự kết nối mà còn là động lực để họ tiếp tục kiên trì trên hành trình đồng hành đặc biệt. Bởi mỗi ngày trôi qua tại Nhà Bình An đều trở thành một buổi “gieo mầm nhẫn nại”. Những thay đổi nhỏ tích tụ từng ngày, trở thành điểm tựa giúp trẻ đặc biệt từng bước vươn lên.

Nếu mỗi buổi học tại "Nhà Bình An" là một lần gieo mầm nhẫn nại, thì đích đến cuối cùng mà các thầy cô hướng tới lại nằm ngoài bốn bức tường lớp học. Những đứa trẻ có thể hòa mình vào cuộc sống thường nhật, không cần đến sự hỗ trợ.

Với 24 năm gắn bó với rối loạn phổ phát triển ở trẻ, Nghiên cứu sinh - Thạc sĩ Nguyễn Trọng Dần (Thầy Hổ Bé) - người sáng lập, phụ trách chuyên môn của hệ thống Trung tâm Nghiên cứu Ứng dụng Tâm lý Giáo dục Nhà Bình An, cho rằng hành trình can thiệp không thể chỉ dừng lại ở lớp học. “Rối loạn phổ tự kỷ là một dạng rối loạn liên quan đến chức năng vận hành của não bộ, và chắc chắn sẽ ảnh hưởng trong thời gian dài, cần sự nỗ lực của không chỉ thầy cô mà còn phải đến từ gia đình”, thầy Dần cho biết. 

Chính vì vậy, Nhà Bình An tiến hành xây dựng một hệ thống kết nối chặt chẽ giữa trung tâm - giáo viên - gia đình. Mỗi tháng một lần, trung tâm sẽ tổ chức tập huấn chuyên môn cho giáo viên, chuyên viên, trị liệu viên và các lớp hướng dẫn cho các bậc phụ huynh. Không chỉ vậy, trung tâm sẽ đánh giá định kỳ các em sau ba tháng từng trẻ sau ba tháng can thiệp để thống nhất về sự tiến bộ và định hướng quá trình can thiệp giai đoạn tiếp theo. 

Việc đánh giá không chỉ để kiểm tra mức độ thay đổi và phát triển của trẻ mà còn là thời điểm để các bậc cha mẹ có thể trực tiếp học hỏi và quan sát các con. Thông quá đó, cha mẹ có thể học được cách đồng hành cùng con tại nhà. “Nhiều phụ huynh đã thấu hiểu và chủ động đăng ký dự giờ, thực hành cùng con và cũng chủ động quay lại video dạy, gửi cho giáo viên góp ý, rút ngắn khoảng cách giữa lớp học và gia đình”, thầy Dần chia sẻ.

Kết quả của sự kết hợp này được chứng minh bằng những trường hợp cụ thể. “Tôi có nhiều ấn tượng với một bạn học sinh đến trung tâm năm 4 tuổi. Bạn chưa có ngôn ngữ nói, chưa nhận biết được bố mẹ hay các bộ phận cơ thể. Sau thời gian can thiệp tích cực cùng sự phối hợp chặt chẽ của gia đình, em hiện đã học hòa nhập lớp 1, theo kịp khoảng 70-80% so với bạn bè cùng trang lứa dù vẫn còn khó khăn trong kết bạn và tương tác xã hội”, thầy Hổ Bé trao đổi.

Khi chuyên gia, chuyên viên, trị liệu viên và gia đình cùng hướng tới một mục tiêu, những giới hạn tưởng chừng không thể vượt qua vẫn có thể được nới rộng dần theo thời gian. Những thay đổi từng ngày của các em chính là động lực to lớn để trung tâm và đội ngũ nhân sự cố gắng từng ngày. Nhà Bình An cũng thường xuyên cập nhật các phương pháp can thiệp mới trên thế giới thông qua hội thảo, hội nghị và kết nối cùng các chuyên gia quốc tế.

Những phương pháp hay đến đâu cũng cần một môi trường phù hợp để phát huy tác dụng. Tại Nhà Bình An, các chỉ dẫn, khu vực nguy hiểm và quy định hoạt động đều được thể hiện bằng hình ảnh trực quan. “Đối với trẻ rối loạn phổ tự kỷ, việc cấu trúc hóa thông tin một cách trực quan cực kỳ quan trọng", thầy Dần lý giải.

Trung tâm cũng luôn tạo không khí cởi mở bằng các trò chơi tương tác trước giờ học và thúc đẩy sự kết nối giữa trẻ với trẻ trong các lớp nhóm. “Khi đẩy được cả môi trường vật chất lẫn tinh thần, dần dần các con sẽ tốt hơn”, thầy Hổ Bé khẳng định.

Với thầy Dần, mục tiêu lâu dài của toàn bộ quá trình nằm ở khả năng tự lập, giao tiếp và hòa nhập của trẻ trong xã hội. Trăn trở lớn nhất của thầy chính là cách xã hội nhìn nhận trẻ đặc biệt, khi khó khăn lớn nhất hiện nay không chỉ nằm ở việc thiếu hụt đội ngũ giáo viên và trị liệu viên đúng chuyên ngành, mà còn ở quan niệm xã hội chưa đầy đủ về nhóm trẻ rối loạn phổ tự kỷ.

Không có phép màu nào giúp trẻ rối loạn phổ tự kỷ chấm dứt hoàn toàn tình trạng rối loạn trong thời gian ngắn. Nhưng tại Nhà Bình An, từng ngày trôi qua đều là một bước nhỏ được tích lũy. Ánh mắt biết nhìn theo, bàn tay biết cầm nắm, cho đến một câu nói đầu tiên trở thành những điều vô giá. Những mầm xanh được ươm bằng sự kiên nhẫn của thầy cô và tình yêu thương bền bỉ của gia đình đang từng ngày vươn mình tìm đến vòm trời rộng lớn hơn -  nơi các em có thể vui sống, học tập và hòa nhập xã hội.