(Sóng trẻ) - Sau lớp kính bảo tàng là những kỷ vật thấm đẫm máu, nước mắt và tuổi xuân của một thế hệ. Hơn nửa thế kỷ sau ngày hòa bình, những cựu tù Phú Quốc vẫn gìn giữ chứng tích lịch sử, góp phần lưu giữ ký ức chiến tranh và trao truyền ngọn lửa yêu nước cho thế hệ hôm nay.
Nếu lá cờ Đảng bằng máu hay những cuốn tài liệu học tập bí mật có thể kể lại câu chuyện về ý chí của người chiến sĩ trong lao tù, thì hành trình để những hiện vật ấy có mặt tại bảo tàng hôm nay lại là một câu chuyện khác, lặng lẽ nhưng không kém phần xúc động.
Rời khỏi tủ kính trưng bày lá cờ máu, ông Nguyễn Đình Quốc chỉ tay về phía những hiện vật được sắp xếp ngay ngắn trong gian phòng. Mỗi chiếc lược, mỗi cuốn sổ, mỗi tấm giấy ghi chép đã úa màu đều từng nằm trong ngăn tủ của một gia đình nào đó suốt hàng chục năm. Có những hiện vật đã theo người mẹ già đi qua gần cả cuộc đời trong nỗi nhớ con. Có những kỷ vật là thứ duy nhất còn sót lại của một người chồng, một người cha mãi mãi không trở về sau chiến tranh.

Để đưa những hiện vật ấy về đây là công sức của rất nhiều cựu tù chính trị, trong đó có cựu chiến binh Lâm Văn Bảng - người được nhiều đồng đội nhắc đến như một “người đi nhặt ký ức”. Suốt nhiều năm, ông cùng các đồng đội rong ruổi khắp các vùng quê từ miền núi phía Bắc đến đồng bằng, tìm gặp thân nhân liệt sĩ và những cựu tù còn sống để xin lại từng kỷ vật gắn với một thời máu lửa.
Có những chuyến đi lên tận Cao Bằng, Bắc Kạn, nơi nhiều gia đình vẫn còn sống trong hoàn cảnh khó khăn. Căn nhà chẳng có gì đáng giá, nhưng trong chiếc hòm gỗ cũ kỹ vẫn được cất giữ một vài kỷ vật của người đã khuất. Đó có thể chỉ là một chiếc bấm móng tay, một cuốn sổ nhỏ hay vài trang tài liệu học tập đã ngả màu. Với người ngoài, chúng là những món đồ bình thường, nhưng với người mẹ mất con hay người vợ mất chồng, đó lại là phần ký ức cuối cùng còn sót lại.
Bởi vậy, không phải lúc nào lời đề nghị trao tặng hiện vật cũng được đồng ý ngay từ lần gặp đầu tiên. “Có nhiều lần phải đi lại hai, ba lần gia đình người ta mới chịu cho”, ông Quốc nhớ lại.
Ông hiểu sự chần chừ ấy. Bởi thứ mà các gia đình đang nắm giữ không đơn thuần là một hiện vật lịch sử, đó còn là hình bóng của người thân, là nơi họ gửi gắm nỗi nhớ suốt mấy chục năm trời. “Nhiều khi ngồi với gia đình từ sáng đến chiều, nghe họ kể chuyện về người thân đã hy sinh, rồi chính chúng tôi cũng không cầm được nước mắt. Đến lúc gia đình đồng ý trao lại hiện vật, đó không còn là sự cho hay nhận nữa, mà giống như một sự gửi gắm. Họ gửi lại cho chúng tôi một phần ký ức của gia đình mình để cùng gìn giữ cho mai sau.”, ông Quốc nhớ lại.

Có lẽ chính sự chân thành ấy đã làm thay đổi suy nghĩ của nhiều gia đình. Họ nhận ra rằng nếu kỷ vật chỉ nằm trong một chiếc hòm gỗ, câu chuyện phía sau nó có thể dần chìm vào quên lãng cùng năm tháng. Nhưng khi được đưa về bảo tàng, ký ức của người thân sẽ tiếp tục được kể lại cho những thế hệ tiếp nối sau này.

Có những ngày, chính những người mẹ, người vợ từng ngần ngại trao lại kỷ vật năm nào lại tìm đến bảo tàng. Họ lặng lẽ đứng trước tủ kính, nhìn thấy tên tuổi của người thân được trân trọng lưu giữ, nhìn thấy những đoàn học sinh chăm chú lắng nghe câu chuyện về chiến tranh. Trong khoảnh khắc ấy, nỗi đau riêng của gia đình dường như đã trở thành một phần ký ức chung của dân tộc.
Những hiện vật trong bảo tàng vì thế không còn là những món đồ vô tri nằm sau lớp kính. Chúng là điểm gặp gỡ giữa quá khứ và hiện tại, giữa những người đã hy sinh với những người đang tiếp tục sống. Và chính hành trình quy tụ những kỷ vật ấy đã giúp tiếng nói của một thế hệ không bị chìm vào quên lãng, mà vẫn âm vang qua năm tháng, nối dài tới những thế hệ mai sau.
Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày những người lính bước ra khỏi nhà tù Phú Quốc, nhưng chiến tranh chưa bao giờ thực sự khép lại trong ký ức của những người ở lại. Điều đó hiện rõ trong những cuộc gặp gỡ diễn ra hằng năm tại bảo tàng, nơi nhiều thân nhân liệt sĩ tìm đến để tìm lại một phần hình bóng người thân của mình.
Ông Quốc kể rằng có những người con liệt sĩ khi bước vào bảo tàng đã không cầm được nước mắt. Họ lớn lên mà chưa từng được gọi một tiếng “cha”, chỉ biết người thân của mình qua vài dòng lý lịch hoặc một tấm ảnh cũ đã nhòe màu thời gian. Có người nghẹn ngào tâm sự với các cựu chiến binh:

Với nhiều gia đình, những hiện vật nơi đây không đơn thuần là kỷ vật chiến tranh, mà đó là nơi ký ức được gìn giữ, là nơi họ cảm thấy người thân của mình vẫn còn hiện diện giữa cuộc đời. Có những người con liệt sĩ ôm chầm lấy các cựu chiến binh mà khóc, trong khoảnh khắc ấy, họ thấy thấp thoáng bóng dáng người cha mà mình chưa từng gặp mặt.
Nếu với thân nhân liệt sĩ, bảo tàng là nơi tìm lại ký ức, thì với thế hệ trẻ hôm nay, đó lại là nơi để hiểu cái giá của hòa bình. Ở tuổi ngoài 80, ông Quốc vẫn đều đặn đón các đoàn học sinh, sinh viên đến tham quan. Mỗi lần đứng trước các em, ông không chỉ kể về những năm tháng tù đày hay những trận tra tấn dã man, mà còn kể về lý do những người lính đã kiên cường chịu đựng tất cả. Đó là khát vọng được nhìn thấy đất nước thống nhất, được nhìn thấy thế hệ mai sau lớn lên trong hòa bình.

Ông Quốc nói chậm rãi. Những người từng đi qua chiến tranh hiểu hơn ai hết rằng thời gian của mình không còn nhiều, nhưng những giá trị mà thế hệ họ để lại thì không được mất đi.

Những lời tâm sự ấy không chỉ là nỗi lòng của một người cựu tù Phú Quốc, mà còn là tâm nguyện chung của cả một thế hệ đã đi qua chiến tranh. Sau tất cả những mất mát, điều các ông mong muốn nhất không phải là được nhắc nhớ về những hy sinh của mình, mà là nhìn thấy thế hệ hôm nay hiểu được giá trị của hòa bình và sống xứng đáng với những gì cha ông đã đánh đổi. Bởi khi ngọn lửa ấy được tiếp nối, những ký ức đau thương của quá khứ mới thực sự hóa thành sức mạnh để bồi đắp cho hiện tại và tương lai.
Nhìn những học sinh chăm chú lắng nghe bên các tủ kính hiện vật, ông tin rằng sự hy sinh của đồng đội mình không hề vô nghĩa. “Em không nghĩ đằng sau những hiện vật nhỏ bé trong tủ kính lại là những câu chuyện lớn đến như vậy. Nhìn những người lính đã trải qua tra tấn, tù đày mà vẫn giữ vững niềm tin, em càng hiểu rằng hòa bình hôm nay không tự nhiên mà có. Em nghĩ thế hệ trẻ tụi em cần học cách trân trọng hiện tại và cố gắng sống tốt hơn để không phụ sự hy sinh của những người đi trước.”, bạn Trang chia sẻ.

Ông Quốc nói. Lời nhắn gửi ấy giản dị như chính cuộc đời của những người lính năm xưa. Nhưng phía sau đó là cả một chặng đường được đánh đổi bằng máu, nước mắt và tuổi xuân của biết bao người. Và có lẽ, cách tri ân đẹp nhất đối với những người đã ngã xuống chính là sống thật tốt trong nền hòa bình mà họ đã dành cả cuộc đời để bảo vệ.
Rời khỏi bảo tàng, chúng tôi ngoái nhìn lần cuối những tủ kính đang lặng lẽ lưu giữ ký ức của một thời máu lửa. Phía sau lưng là những tủ kính lưu giữ ký ức của một thời máu lửa, nơi mỗi hiện vật đều chất chứa một phần cuộc đời, một phần tuổi xuân và cả những mất mát không gì bù đắp được của những người lính năm xưa. Trước mắt chúng tôi lại là nhịp sống bình yên của hiện tại: dòng xe nối dài trên phố, tiếng học sinh ríu rít sau giờ tan trường, những lá cờ đỏ tung bay trong nắng. Khoảnh khắc ấy, chúng tôi chợt hiểu rằng điều mà những người chiến sĩ trong chốn lao tù Phú Quốc từng khát khao không phải điều gì xa vời. Đó đơn giản là được nhìn thấy đất nước thanh bình, được nhìn thấy những thế hệ sau lớn lên trong tự do và hạnh phúc.
Ngày ấy, hòa bình chỉ là một giấc mơ được đánh đổi bằng máu, nước mắt và cả sinh mệnh của biết bao con người. Còn hôm nay, chúng ta đang được sống trong chính giấc mơ mà họ đã gửi lại cho đất nước bằng tuổi trẻ của mình. Những kỷ vật nằm lặng im sau lớp kính vừa là minh chứng cho một lịch sử hào hùng, vừa nhắc nhở mỗi người về trách nhiệm đối với hiện tại. Bởi cách tri ân sâu sắc nhất không chỉ là cúi đầu trước những hy sinh đã qua, mà còn là sống tử tế hơn, sống có ích hơn và biết trân trọng những điều bình dị mà hòa bình mang lại. Khi lòng biết ơn còn được gìn giữ và trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, câu chuyện về hòa bình sẽ không khép lại, mà sẽ tiếp tục chảy mãi như một mạch nguồn bền bỉ trong tâm thức dân tộc.
Cô giáo Phạm Thị Huyền và ba thập kỷ nâng bước những mảnh đời khuyết
(Sóng trẻ) - Gần 30 năm qua, có một lớp học không tiếng trống trường, không yêu cầu giấy khai sinh, không thu một khoản học phí vẫn đều đặn duy trì mỗi ngày. Từ những ngày đầu tiên, cô đã kiên trì, đồng hành cùng các em trong hành trình tiếp cận tri thức
Hơn nửa thế kỷ 'tiếp lửa' nghề bánh cuốn Thanh Trì
(Sóng trẻ) - Nằm trên góc phố nhỏ tại phường Vĩnh Hưng (Hà Nội), cửa hàng bánh cuốn Thanh Trì cô Lan níu chân thực khách bởi sự dân dã, đậm đà bản sắc ẩm thực Hà Thành.
Nghệ thuật cải lương trong dòng chảy thời đại số
(Sóng trẻ) - Sự phát triển của công nghệ và các nền tảng số đang làm thay đổi cách công chúng tiếp cận nghệ thuật truyền thống. Trước những chuyển động ấy, cải lương cũng đứng trước bài toán thích ứng với phương thức tiếp cận mới, nhằm gìn giữ những giá



