(Sóng trẻ) - Hơn 20 năm qua, trong căn nhà nhỏ ở ngõ Gốc Đề, bác sĩ Lê Thành Đô cùng những nhân viên trong xưởng vẫn miệt mài làm những đôi chân, đôi tay giả cho người khuyết tật có hoàn cảnh khó khăn.

Hơn 20 năm hoạt động, xưởng chỉnh hình của bác sĩ Lê Thành Đô đã chế tạo hơn 1.700 chân, tay giả, giúp hàng nghìn người khuyết tật có hoàn cảnh khó khăn khôi phục khả năng vận động, trở lại lao động và từng bước ổn định cuộc sống. Trong số đó, ông Vũ Văn Sơn và ông Đỗ Văn Thắng là 2 bệnh nhân được bác sĩ Lê Thành Đô tiếp thêm cơ hội đi lại để họ tiếp tục hành trình sống và lao động sau những tổn thương trên cơ thể. Những bước chân của họ cũng là minh chứng cho hành trình bền bỉ mà bác sĩ Đô đã theo đuổi suốt hơn hai thập kỷ. 

Ở tuổi 21, ông Vũ Văn Sơn mất một chân sau khi dẫm phải mìn của quân Pôn Pốt trong một trận chiến ở mặt trận Tây Nam. Sau một năm điều trị qua nhiều bệnh viện, năm 1981, ông trở về quê nhà, mang theo thương tật và một hành trình dài để thích nghi với cuộc sống đời thường.

Những năm sau đó, ông Sơn vẫn làm vườn, lên rừng, lên núi và tự tìm cách mưu sinh. Những chiếc chân giả được cấp có những cái vứt xó, có cái nhiều lần hỏng, riêng bàn chân đã phải thay đến ba lần do đặc thù công việc. Năm 2010, qua Hội Người khuyết tật tỉnh Hải Dương, ông biết đến cơ sở của bác sĩ Lê Thành Đô và tìm đến đây làm chân giả.

Điều ông Sơn nhớ rõ nhất về chiếc chân làm ở xưởng của bác sĩ Đô là cảm giác khi mang vào và có thể bước đi ngay. Sau khi được đo, lắp và chỉnh cho vừa với phần chân còn lại, ông tự đi về mà không gặp nhiều khó khăn. “Đi thoải mái lắm. Từ lúc lên chỗ bác Đô làm thì đi về ngon nghẻ ngay”, ông kể.

Nhắc lại buổi chiều hôm ấy, giọng ông Sơn chậm lại. Đã nhiều năm trôi qua, nhưng ký ức về trận chiến dường như vẫn còn nguyên trong ông. Khoảng 4 giờ chiều ngày 6/10, trong lúc đơn vị đang tiến lên phía trước, một tiếng nổ bất ngờ vang lên. Ông dẫm phải mìn và ngã xuống.

Những người ở phía sau đưa ông lùi khỏi trận địa để y tá sơ cứu, băng bó rồi khiêng về trạm xá trung đoàn ở Tân Biên, Tây Ninh. Một, hai ngày sau, ông được chuyển bằng máy bay về Thành phố Hồ Chí Minh. Hành trình điều trị kéo dài suốt một năm, qua Bệnh viện 115 rồi nhiều cơ sở khác trước khi ông được đưa ra Bắc, về các cơ sở an dưỡng tại Ninh Bình.

Điều ông nhớ nhất có lẽ là khoảnh khắc tỉnh lại sau ca điều trị, nhìn xuống và nhận ra một bên chân đã không còn. Ở tuổi 21, người lính trẻ khi ấy không tránh khỏi cảm giác thất vọng. Nhưng những lời động viên của đồng đội dần giúp ông bình tâm lại. Ông tự nhủ mình đã hoàn thành nghĩa vụ của một người thanh niên lên đường bảo vệ Tổ quốc.

Ông nhắc nhiều đến đồng đội khi kể về khoảng thời gian đó. Những người cùng đơn vị động viên Sơn rằng ông đã làm phần việc của một thanh niên trong chiến tranh. Trong những trận đánh mà ông từng chứng kiến, việc một người bị thương và phải rời đội hình không phải chuyện hiếm. Có trận, theo lời ông Sơn, khoảng 40 người tham gia chiến đấu, sau số người hy sinh và bị thương chỉ còn lại 7 người.

Đến khoảng năm 1981, ông phục viên về địa phương. Sau những năm tháng ở chiến trường, bệnh viện và khu điều dưỡng, cuộc sống của Sơn trở lại với những việc bình thường hơn: lập gia đình, làm ăn và tìm cách tự lo cho mình. Chân giả trở thành một phần của cuộc sống ấy.

Những năm đầu, ông sử dụng chân được cấp qua các chương trình dành cho thương binh và người khuyết tật. Theo ông Sơn, có thời điểm các đơn vị từ trung tâm xuống tận địa phương để đo cho nhiều người rồi trở về sản xuất. Khi chân được mang xuống, không phải ai cũng sử dụng được. Người nhận ít có điều kiện đi lại nhiều lần để chỉnh sửa nên có những chiếc làm xong nhưng mang vào không vừa hoặc không thể đi bình thường.

Với ông Sơn, chuyện một chiếc chân có sử dụng được hay không càng quan trọng bởi công việc hằng ngày đòi hỏi ông phải di chuyển nhiều.

Qua nhiều năm sử dụng chân giả, ông Sơn đã quen với việc bộ phận nào hỏng thì sửa, gãy thì thay. Khó hơn là những chiếc chân không phù hợp ngay từ đầu. Có chiếc được làm xong, chuyển về tận địa phương nhưng khi mang vào lại không thể đi lại bình thường, cuối cùng đành để lại một góc.

Năm 2010, qua Hội người khuyết tật ở Hải Dương, ông được giới thiệu đến cơ sở làm dụng cụ chỉnh hình của bác sĩ Lê Thành Đô tại Hà Nội. Một cán bộ của Hội người khuyết tật Chí Linh trực tiếp dẫn ông đến xưởng.

Sau nhiều lần đo và sử dụng chân giả trước đó, ông Sơn không kỳ vọng nhiều vào chuyến đi này. Nhưng chiếc chân được làm tại Gốc Đề lại cho ông một trải nghiệm khác. Sau khi đo, lắp và điều chỉnh, ông có thể mang chân vào và đi lại ngay.

Từ lần đầu đến xưởng năm 2010, đến hôm nay vào ngày 20/9/2026, khi chiếc chân cũ đã xuống cấp theo thời gian, ông tiếp tục tìm đến bác sĩ Lê Thành Đô để làm một đôi chân mới. 

Với ông Sơn, một chiếc chân phù hợp không chỉ cần vừa với phần chân còn lại mà còn phải đáp ứng được những sinh hoạt hằng ngày. Sau khi rời xưởng, chiếc chân sẽ theo người sử dụng về nhà, ra vườn, lên rừng hay đi trên những đoạn đường dốc. Vì thế, trong quá trình sử dụng, khi bộ phận nào xuống cấp hoặc không còn phù hợp, ông lại quay lại để kiểm tra và điều chỉnh.

Khi được hỏi điều gì giúp mình vượt qua quãng thời gian sau khi mất chân, ông Sơn nhắc nhiều đến những năm tháng được rèn luyện trong quân ngũ. Ông cho rằng chính môi trường ấy đã giúp mình hình thành ý thức phải tiếp tục cố gắng khi trở về đời thường. 

Chiếc chân mới của ông Sơn đã vừa vặn sau những lần thử và điều chỉnh. Ông bước chậm vài vòng trong xưởng, rồi đứng lại, nở nụ cười hài lòng. Với ông, thêm một lần có được chiếc chân mới cũng đồng nghĩa với việc có thể tiếp tục với công việc của bản thân và có thể sinh hoạt bình thường trong đời sống hằng ngày.

 

Chiếc chân giả ông Đỗ Văn Thắng mang xuống Hà Nội sáng 20/9 được bó chặt bằng những vòng băng dính. Phần khớp đã hỏng, ông tự quấn lại để còn đi được, còn phần bàn chân đã rất cũ bám những mảng đen mang dấu vết thời gian. Có lúc bước hụt, ông ngã. Chiếc chân ấy đã được sử dụng được khoảng mười năm.

6 giờ sáng, ông rời nhà ở xã Châu Ninh, Hưng Yên. Khoảng một giờ sau, xe thả ông xuống ngõ Gốc Đề, Hà Nội. Xưởng 8 giờ mới bắt đầu làm việc, ông đến sớm một tiếng. Ông Thắng nhập ngũ tháng 6/1974, khi vừa tròn 20 tuổi. Mười năm sau, ông là đại đội trưởng một đơn vị công binh làm nhiệm vụ tại Campuchia, chỉ huy gần một trăm người. Công việc của ông là đi trước, mở đường cho đơn vị.

 

Khoảng hai giờ sau, bác sĩ phải cắt chân ông trên đầu gối vì phần khớp đã dập nát. Một tuần sau, ông được chuyển bằng máy bay về bệnh viện ở Đà Nẵng. Tháng 1/1986, gần hai năm sau ngày dẫm phải mìn, ông ra viện với chiếc chân giả đầu tiên. Về quê, ông làm ruộng, đóng gạch rồi sửa xe đạp gần hai chục năm. Ông và vợ có ba người con, hai trai một gái, đều đã trưởng thành. Nhà cửa, ông bảo, phần nhiều cũng tự tay làm lấy. Hỏi có lúc nào thấy bất lực vì mất một chân, ông lắc đầu: 

Chiếc chân ông mang xuống Hà Nội hôm ấy là chiếc gần nhất được cấp cho ông, khoảng mười năm trước. Theo lời ông Thắng, những năm gần đây ông nhận một khoản hỗ trợ khoảng hai triệu đồng mỗi năm thay vì được cấp trực tiếp chân giả như trước. Trong khi đó, tùy cấu tạo cơ thể và tình trạng của từng người, chi phí để làm một chiếc chân giả tại xưởng có thể từ vài triệu đến vài chục triệu đồng. Chiếc chân của ông cứ thế được dùng qua năm này sang năm khác cho đến khi phần khớp hỏng, một số phần còn lại thì vỡ và gãy đi. 

Ông biết đến căn xưởng ở ngõ Gốc Đề qua chiếc radio ở nhà. Ngày 27/7, khi nghe chương trình “Chân dung cuộc sống” trên Đài Tiếng nói Việt Nam nói về một bác sĩ ở Hà Nội nhiều năm làm chân tay giả miễn phí. Ông bảo cháu mình lên mạng tìm số điện thoại rồi gọi. Đầu dây bên kia nhận lời ngay: “cứ đưa lên làm”. Ngày 4/9, ông xuống Hà Nội đo chân. Hai mươi ngày sau, ông quay lại để lắp.

Ngày 4/9, ông xuống Hà Nội để đo chân. Sau khi chiếc chân giả được hoàn thiện, ngày 20/9, ông trở lại xưởng để lắp và thử chân mới. Trong quá trình đi thử, ông nhận thấy chiều cao của chiếc chân giả mới hơi cao hơn chân còn lại, khiến bước đi chưa thật sự vững vàng.

Nhân viên trong xưởng lập tức kiểm tra, đo lại và điều chỉnh chiều cao chiếc chân giả cho phù hợp với ông. Sau đó, anh Đặng Vũ Hanh, nhân viên tại xưởng tiếp tục lắp chân giả đã được điều chỉnh để ông đi thử, quan sát dáng bước, hướng dẫn ông Thắng đi đúng cách đồng thời hỏi lại cảm nhận sau khi điều chỉnh. 

Anh Đặng Vũ Hanh - nhân viên của xưởng giúp ông Thắng thay chiếc chân giả mới
Anh Đặng Vũ Hanh - nhân viên của xưởng giúp ông Thắng thay chiếc chân giả mới

Chiếc cũ sử dụng loại khớp tự động. Chiếc mới vận hành bằng cơ cấu lò xo. Ông xỏ chân vào, chống hai nạng đứng dậy, rồi bước thử dọc lối đi hẹp giữa các bàn làm việc. “Tốt hơn nhiều,” ông nói, mắt nhìn xuống chiếc chân mới. 

Sau khi thử đi thêm vài vòng, ông Thắng nhận thấy chiều dài hai chân đã cân bằng và bước đi một cách tự nhiên hơn. Nhân viên trong xưởng tiếp tục hoàn thiện phần da bên ngoài, bọc lại những vị trí phần cẳng chân vừa được điều chỉnh. Chiếc chân mới dần hoàn chỉnh sau nhiều lần đo, lắp và thử.

Sau một buổi sáng chờ đợi, thử chân giả mới và điều chỉnh, ông Thắng đã có được đôi chân giả phù hợp với cơ thể và có thể đi lại và di chuyển ổn định. Trước khi rời xưởng, ông quay lại chào bác sĩ Lê Thành Đô. Nụ cười hiện rõ trên gương mặt ông khi cùng cháu lên xe trở về Hưng Yên.

Chiếc chân giả cũ đã theo ông gần mười năm, từ những ngày làm đồng, sửa xe đến sinh hoạt thường ngày, trước khi các bộ phận xuống cấp và phải quấn dây thép để tiếp tục sử dụng. Từ hôm nay, khi ông trở về nhà, đôi chân mới sẽ giúp ông thuận tiện hơn trong sinh hoạt hằng ngày và bước đi vững vàng, không còn những lần bước hụt hay bị ngã như trước.

Hai mươi mốt năm kể từ ngày căn xưởng ở ngõ Gốc Đề bắt đầu hoạt động, con số ông Lê Thành Đô ghi lại đã vượt 1.700 chân, tay giả.

“Nó vẫn tăng đấy” ông nói.

Con số ấy chưa bao giờ dừng lại. Trong căn phòng nhỏ phía sau nhà, chân giả vẫn đang được làm dở, khuôn thạch cao vẫn nằm trên máy, vật liệu vẫn chất hai bên lối đi. Những người thợ vẫn đến làm việc, còn ông Đô, ở tuổi 81, vẫn miệt mài với công việc của mình

Gia đình nhiều lần khuyên ông nghỉ. Ông nói làm việc giúp mình vận động và giữ đầu óc minh mẫn. 

Bác sĩ Lê Thành Đô (áo xanh dương, đứng ngoài cùng bên trái) cùng các bệnh nhân đến xưởng để được ông thăm khám, làm và điều chỉnh chân giả.
Bác sĩ Lê Thành Đô (áo xanh dương, đứng ngoài cùng bên trái) cùng các bệnh nhân đến xưởng để được ông thăm khám, làm và điều chỉnh chân giả.

Và cũng có những người sau khi nhận chân giả đã quay lại giúp những người đến sau.

Ông Trần Văn Chanh, 68 tuổi, mất chân phải tại chiến trường Tây Nam tháng 7/1979. Hơn mười năm trước, ông đến ngõ Gốc Đề làm chân giả. Năm 2024, chiếc chân cũ hỏng, ông quay lại lần thứ hai.

Làm ở Hội Chữ thập đỏ phường, từ trải nghiệm của chính mình, ông bắt đầu hướng dẫn người khuyết tật ở địa phương cách làm đơn, sao giấy tờ và tổng hợp hồ sơ để gửi lên xưởng.

Nhờ đó, một phần công việc giấy tờ trước đây xưởng phải tự xử lý được san sẻ ngay từ địa phương. Đến nay, ông Chanh cho biết đã kết nối hàng trăm trường hợp.

Việc chuẩn bị từ xa cũng dần trở thành một phần trong cách xưởng hoạt động. Người cần hỗ trợ gửi giấy tờ trước để ông Đô kiểm tra, bổ sung nếu thiếu và đưa vào danh sách trình nhà tài trợ. Khi hồ sơ hoàn tất, họ mới thu xếp xuống Hà Nội. Cách làm này để mỗi người chỉ phải đi hai lần: lần đầu để đo, lần sau để lắp và chỉnh chân.

Ông Đô làm việc bên máy tính tại căn hộ ở ngõ Gốc Đề. Trên bàn là các danh sách và giấy tờ của xưởng.
Ông Đô làm việc bên máy tính tại căn hộ ở ngõ Gốc Đề. Trên bàn là các danh sách và giấy tờ của xưởng.

Điều đó đặc biệt có ý nghĩa với những người ở tỉnh xa, bởi mỗi chuyến xuống Hà Nội đều kéo theo tiền xe, ăn ở và có khi cần thêm một người thân đi cùng. Có những chuyến xe đến thành phố từ sáng sớm, trước giờ xưởng bắt đầu làm việc. Ông Đô kể mình thường thu xếp để đón những người đến sớm.

Hơn 1.700 chân, tay giả là con số của 21 năm đã qua. Nhưng danh sách người tìm đến ngõ Gốc Đề vẫn còn được bổ sung, hồ sơ vẫn được gửi về và những chiếc chân mới vẫn tiếp tục được làm.

Và dù ở tuổi 81, xưởng của ông vẫn luôn mở cửa.

Đừng bỏ lỡ
Cô giáo Phạm Thị Huyền và ba thập kỷ nâng bước những mảnh đời khuyết

Cô giáo Phạm Thị Huyền và ba thập kỷ nâng bước những mảnh đời khuyết

Tin nổi bật1 tuần trước

(Sóng trẻ) - Gần 30 năm qua, có một lớp học không tiếng trống trường, không yêu cầu giấy khai sinh, không thu một khoản học phí vẫn đều đặn duy trì mỗi ngày. Từ những ngày đầu tiên, cô đã kiên trì, đồng hành cùng các em trong hành trình tiếp cận tri thức

Hơn nửa thế kỷ 'tiếp lửa' nghề bánh cuốn Thanh Trì

Hơn nửa thế kỷ 'tiếp lửa' nghề bánh cuốn Thanh Trì

Tin nổi bật2 tuần trước

(Sóng trẻ) - Nằm trên góc phố nhỏ tại phường Vĩnh Hưng (Hà Nội), cửa hàng bánh cuốn Thanh Trì cô Lan níu chân thực khách bởi sự dân dã, đậm đà bản sắc ẩm thực Hà Thành.

Nghệ thuật cải lương trong dòng chảy thời đại số

Nghệ thuật cải lương trong dòng chảy thời đại số

Tin nổi bật2 tuần trước

(Sóng trẻ) - Sự phát triển của công nghệ và các nền tảng số đang làm thay đổi cách công chúng tiếp cận nghệ thuật truyền thống. Trước những chuyển động ấy, cải lương cũng đứng trước bài toán thích ứng với phương thức tiếp cận mới, nhằm gìn giữ những giá

XEM THÊM TIN