Vì sao người trẻ ngày càng chần chừ trước quyết định sinh con?
(Sóng trẻ) - Thu nhập chưa đủ tích lũy, nhà ở vượt khả năng chi trả, công việc thiếu ổn định và áp lực cân bằng sự nghiệp với gia đình đang khiến nhiều người trẻ cân nhắc kỹ trước khi sinh con. Đằng sau xu hướng sinh ít không chỉ là thay đổi quan niệm sống, mà còn là những rào cản từ điều kiện kinh tế và xã hội.
Khi sinh con không còn là cột mốc mặc định
Trong quan niệm truyền thống, kết hôn và sinh con thường được xem là dấu mốc tự nhiên của trưởng thành. Tuy nhiên, với người trẻ hiện nay, quyết định ấy ngày càng phụ thuộc vào khả năng tài chính, công việc và chất lượng cuộc sống.
Theo Điều tra dân số và nhà ở giữa kỳ năm 2024, tổng tỷ suất sinh của Việt Nam đạt 1,91 con/phụ nữ; khu vực thành thị chỉ đạt 1,67. Năm 2025, mức sinh tăng nhẹ lên 1,93 nhưng vẫn dưới mức thay thế 2,1 con/phụ nữ.
Những con số cho thấy mức sinh thấp đang trở thành vấn đề cần quan tâm. Tuy nhiên, cần phân biệt giữa trì hoãn sinh con và chủ động lựa chọn không sinh. Không phải người chưa có con ở tuổi 28 sẽ không muốn làm cha mẹ trong tương lai.
Thu nhập chưa đủ để nghĩ đến chuyện nuôi con
Với nhiều người trẻ, tự bảo đảm cuộc sống cá nhân đã là bài toán khó, nhất là tại các thành phố lớn. Theo Cục Thống kê, thu nhập bình quân của người lao động quý I/2026 đạt khoảng 9 triệu đồng/tháng.
Khảo sát của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam với 3.000 người lao động tại 10 tỉnh, thành phố trong tháng 3-4/2025 cho thấy 55% người được hỏi chỉ đủ trang trải nhu cầu cơ bản; 26% phải chi tiêu tằn tiện và 8% không đủ sống. Gần 73% lao động độc thân được khảo sát đắn đo chuyện lập gia đình, sinh con vì thu nhập chưa đáp ứng nhu cầu.
Sinh con không chỉ phát sinh chi phí lúc chào đời mà còn kéo theo nhiều năm chăm sóc, giáo dục và dự phòng. Khi tiền thuê nhà, sinh hoạt và tích lũy đều chiếm phần lớn thu nhập, việc có thêm thành viên khiến người trẻ khó nhìn thấy sự bảo đảm tài chính lâu dài.
Nhà ở và việc làm trở thành rào cản
Tại Hà Nội và TP.HCM, giá nhà tăng nhanh khiến việc sở hữu nơi ở ổn định vượt quá khả năng của nhiều người trẻ. Theo ULI năm 2025, giá nhà tại hai đô thị lớn tương đương khoảng 20 lần thu nhập hộ gia đình trung vị hằng năm.
Người thuê nhà phải cân đối tiền thuê và nguy cơ thay đổi nơi ở; người mua nhà lại chịu áp lực trả nợ kéo dài. Với một số cặp đôi, có nhà trước khi sinh con gần như trở thành điều kiện cần. Khi thời gian tích lũy ngày càng dài, kế hoạch gia đình cũng bị trì hoãn.
Bên cạnh đó, có việc làm không đồng nghĩa với sự an tâm. Cục Thống kê ghi nhận tỷ lệ thất nghiệp thanh niên 15-24 tuổi quý I/2026 là 8,86%, cao hơn tỷ lệ thất nghiệp chung trong độ tuổi lao động là 2,21%.
Hợp đồng ngắn hạn, thu nhập biến động và thiếu phúc lợi dài hạn khiến nhiều người khó xây dựng kế hoạch nuôi con. Trong bối cảnh ấy, sinh con có thể được xem là quyết định cần chờ đến khi công việc ổn định hơn.
Sự nghiệp và trách nhiệm chăm sóc
Những năm đầu đi làm là thời gian người trẻ tích lũy kinh nghiệm, nâng cao chuyên môn và tìm kiếm cơ hội thăng tiến. Sinh con có thể khiến cha mẹ phải điều chỉnh công việc, thời gian và mục tiêu nghề nghiệp.
Áp lực này thường rõ hơn với phụ nữ, khi việc chăm sóc con vẫn dễ được mặc định là trách nhiệm chính của người mẹ. Nếu thiếu sự chia sẻ từ bạn đời, gia đình hoặc dịch vụ chăm sóc trẻ, phụ nữ có thể phải đánh đổi cơ hội nghề nghiệp.
UNFPA Việt Nam cũng nhấn mạnh tình trạng mất cân bằng giữa công việc và cuộc sống, thời gian làm việc kéo dài và bất bình đẳng trong phân chia công việc chăm sóc không được trả công là những yếu tố khiến việc nuôi con trở nên khó khăn.
Người trẻ đang định nghĩa lại hạnh phúc
Bên cạnh điều kiện kinh tế, quan niệm về hôn nhân và gia đình cũng thay đổi. Một bộ phận người trẻ lựa chọn sống độc thân, tập trung phát triển bản thân; có người muốn kết hôn nhưng chỉ sinh một con; cũng có người chủ động không sinh con.
Khảo sát về dân số và nguồn nhân lực Việt Nam giai đoạn 2024-2025 do Viện Dân số, Sức khỏe và Phát triển công bố ghi nhận 27,1% người độc thân được khảo sát không có ý định sinh con và 31,4% không mong muốn lập gia đình. Tuy nhiên, đây là kết quả khảo sát, không thể đại diện cho toàn bộ người trẻ Việt Nam.
Những lựa chọn ấy không nhất thiết xuất phát từ sự ích kỷ hay thiếu trách nhiệm. Trong nhiều trường hợp, người trẻ đang cân nhắc giữa mong muốn cá nhân, điều kiện thực tế và trách nhiệm đối với một đứa trẻ.
Không chỉ hỏi vì sao người trẻ không sinh con
Trong cuộc phỏng vấn được UNFPA đăng tải ngày 14/7/2025, ông Matt Jackson, Trưởng đại diện UNFPA tại Việt Nam, nhận định: “Người trẻ không ngại sinh con, họ mắc kẹt bởi những rào cản”.
Điều này cho thấy quyết định sinh con không chỉ phụ thuộc vào mong muốn của mỗi cá nhân. Thu nhập, nhà ở, việc làm, dịch vụ chăm sóc trẻ và sự chia sẻ trách nhiệm trong gia đình đều ảnh hưởng đến khả năng xây dựng gia đình.
Vì vậy, thay vì chỉ đặt câu hỏi vì sao người trẻ chần chừ sinh con, cần nhìn vào những điều kiện khiến họ chưa thể yên tâm. Khi người trẻ có việc làm ổn định, nhà ở phù hợp và hệ thống hỗ trợ chăm sóc tốt hơn, quyết định sinh con sẽ không còn là bài toán quá nhiều rủi ro.
Mức sinh thấp không thể giải quyết chỉ bằng lời kêu gọi. Điều quan trọng hơn là tạo điều kiện để người trẻ có thể lựa chọn lập gia đình và sinh con mà không phải đánh đổi quá lớn về kinh tế, sự nghiệp và chất lượng cuộc sống.


