Những 'phòng khách' không cần trả tiền ở Hà Nội

(Sóng trẻ) - Giữa nhịp sống đô thị ngày càng đắt đỏ, những khoảng xanh công cộng đang trở thành điểm dừng chân quen thuộc của nhiều người dân Hà Nội. Không cần mua một món đồ uống hay trả phí cho dịch vụ, họ vẫn có thể tìm thấy một nơi để nghỉ ngơi, vận động và kết nối với cộng đồng. Nhưng liệu những không gian ấy đã thực sự đáp ứng nhu cầu của tất cả mọi người?

Một chiếc ghế đá dưới tán cây, một lối đi quanh hồ hay khoảng sân thoáng đãng giữa những dãy nhà san sát đôi khi là tất cả những gì một người cần để tạm rời khỏi nhịp sống bận rộn. Ở thành phố, nơi diện tích sinh hoạt riêng ngày càng trở nên quý giá, những không gian công cộng miễn phí mang một ý nghĩa đặc biệt: chúng tạo ra nơi gặp gỡ và nghỉ ngơi mà không đặt ra yêu cầu phải tiêu dùng.

Một buổi chiều tại Công Viên Thanh Xuân - Hà Nội. (Ảnh: Mai Chi)
Một buổi chiều tại Công Viên Thanh Xuân - Hà Nội. (Ảnh: Mai Chi)

Những khoảng xanh chung giữa lòng thành phố

Không phải ai cũng có điều kiện lựa chọn những hình thức giải trí tại quán cà phê, trung tâm thương mại hay các dịch vụ vui chơi có thu phí. Với người cao tuổi, một công viên gần nhà có thể là nơi duy trì thói quen đi bộ, tập thể dục và trò chuyện cùng những người đồng trang lứa. Với sinh viên, đó có thể là khoảng không gian để gặp gỡ bạn bè, đọc sách hoặc nghỉ chân sau những giờ học. Còn với người lao động, một chiếc ghế đá hay khoảng sân thoáng đãng cũng đủ để có một khoảng nghỉ giữa những giờ làm việc kéo dài.

Điểm chung của những không gian này nằm ở tính mở và khả năng phục vụ nhiều nhóm cư dân khác nhau. Người dân có thể đến mà không nhất thiết phải mua sắm, sử dụng dịch vụ hay tham gia một hoạt động được tổ chức sẵn. Mỗi người có thể lựa chọn cách sử dụng phù hợp với nhu cầu của mình.

Chiều nào cũng vậy, ông Nguyễn Văn Hoàn lại đến công viên gần nhà để tập thể dục, đi bộ. Thỉnh thoảng, ông đưa các cháu ra đây chạy nhảy, tận hưởng không gian rộng rãi và thoáng đãng. Với ông, công viên không chỉ là nơi rèn luyện sức khỏe mà còn giúp những người cao tuổi có thêm cơ hội ra ngoài, gặp gỡ và duy trì nhịp sinh hoạt thường ngày.

“Chiều nào tôi cũng ra đây tập thể dục, đi bộ. Thỉnh thoảng, tôi đưa các cháu ra cho chúng chạy nhảy vì công viên rộng, không khí thoáng. Già rồi, ở nhà nhiều cũng buồn, có công viên gần nhà nên tôi cũng thích ra đây”, ông Hoàn chia sẻ. (Ảnh: Mai Chi)
“Chiều nào tôi cũng ra đây tập thể dục, đi bộ. Thỉnh thoảng, tôi đưa các cháu ra cho chúng chạy nhảy vì công viên rộng, không khí thoáng. Già rồi, ở nhà nhiều cũng buồn, có công viên gần nhà nên tôi cũng thích ra đây”, ông Hoàn chia sẻ. (Ảnh: Mai Chi)

Không cần một lịch trình vui chơi được chuẩn bị trước hay một khoản chi phí cho dịch vụ giải trí, một khoảng xanh gần nhà đã đủ để ông Hoàn duy trì thói quen vận động và có thêm thời gian bên gia đình. Đó cũng là một trong những giá trị thiết thực mà không gian công cộng mang lại cho đời sống đô thị.

Nếu với người cao tuổi, công viên là nơi tập thể dục, đi bộ và đưa cháu nhỏ vui chơi, thì với người trẻ, những không gian này còn có thể đáp ứng những nhu cầu sinh hoạt tập thể đa dạng hơn.

Bạn Hoàng Yến Nhi, thành viên một câu lạc bộ nhảy tại trường, cho biết nhóm của mình thường cần những địa điểm rộng rãi, thoáng đãng để tổ chức các buổi tập. Dù trường học có không gian phục vụ hoạt động ngoại khóa, việc tập luyện với âm nhạc đôi khi khiến Nhi e ngại vì có thể ảnh hưởng đến những người xung quanh. Trong khi đó, thuê phòng tập hoặc studio lại phát sinh chi phí.

Từ những nhu cầu tưởng chừng đơn giản ấy, có thể thấy công viên và vườn hoa không chỉ làm nhiệm vụ tạo cảnh quan xanh cho đô thị. Chúng còn là một phần của đời sống cộng đồng, nơi những người không quen biết có thể cùng chia sẻ một không gian, cùng vận động, trò chuyện và hình thành những mối liên kết xã hội tự nhiên.

Đặc biệt, đối với những người có thu nhập hạn chế, không gian công cộng miễn phí giúp mở rộng cơ hội tiếp cận các hoạt động ngoài trời. Họ không phải cân nhắc chi phí cho mỗi lần nghỉ ngơi hay gặp gỡ. Ở một góc độ nhất định, những không gian ấy góp phần thu hẹp khoảng cách trong khả năng tiếp cận các tiện ích phục vụ đời sống đô thị.

Miễn phí chưa đồng nghĩa với dễ tiếp cận

Dù có vai trò quan trọng, việc mở cửa miễn phí mới chỉ là điều kiện ban đầu để một không gian trở thành nơi sinh hoạt chung. Trên thực tế, khả năng sử dụng còn phụ thuộc vào vị trí, chất lượng hạ tầng, tiện ích và cách thức quản lý, duy trì.

Một công viên có thể không thu vé vào cửa nhưng vẫn chưa thực sự thuận tiện nếu thiếu ghế ngồi, bóng mát, nhà vệ sinh hoặc thùng rác. Những lối đi không bằng phẳng, thiếu đường dốc phù hợp cũng có thể gây khó khăn cho người cao tuổi, người khuyết tật và các gia đình đưa trẻ nhỏ đến vui chơi. Vào buổi tối, hệ thống chiếu sáng và mức độ bảo đảm an toàn lại trở thành những yếu tố quan trọng quyết định người dân có muốn tiếp tục sử dụng không gian hay không.

Bên cạnh đó, chất lượng của không gian công cộng không chỉ được quyết định bởi thời điểm hoàn thành cải tạo mà còn nằm ở quá trình vận hành lâu dài. Cảnh quan cần được chăm sóc, thiết bị cần được bảo dưỡng, rác thải cần được thu gom và những bất tiện phát sinh phải được tiếp nhận, xử lý. Nếu thiếu sự duy tu thường xuyên, một địa điểm dù được đầu tư ban đầu cũng khó duy trì sức hút và đáp ứng nhu cầu của cộng đồng.

Tình trạng thùng rác ngổn ngang, nền gạch bị vỡ tại Công viên Phùng Khoang. (Ảnh: Mai Chi)
Tình trạng thùng rác ngổn ngang, nền gạch bị vỡ tại Công viên Phùng Khoang. (Ảnh: Mai Chi)
Dù cơ sở vật chất đã có sự cải tiến trong thiết kế, tình trạng môi trường vẫn còn những tồn tại do ý thức của người dân và lỗ hổng nhân sự vệ sinh. (Ảnh: Mai Chi)
Dù cơ sở vật chất đã có sự cải tiến trong thiết kế, tình trạng môi trường vẫn còn những tồn tại do ý thức của người dân và lỗ hổng nhân sự vệ sinh. (Ảnh: Mai Chi)
Mặc dù là nơi chuyện trò của nhiều người dân, cơ sở vật chất ở một số công viên ghi nhận tình trạng thiếu sự cải tạo, như những băng ghế đá đã cũ, có tình trạng rạn nứt, sắp vỡ, dễ xảy ra hiện tượng sụp đổ gây nguy hiểm. (Ảnh: Mai Chi)
Mặc dù là nơi chuyện trò của nhiều người dân, cơ sở vật chất ở một số công viên ghi nhận tình trạng thiếu sự cải tạo, như những băng ghế đá đã cũ, có tình trạng rạn nứt, sắp vỡ, dễ xảy ra hiện tượng sụp đổ gây nguy hiểm. (Ảnh: Mai Chi)

Vấn đề còn nằm ở sự khác nhau giữa nhu cầu của từng nhóm người sử dụng. Người cao tuổi cần những lối đi thuận tiện, chỗ nghỉ chân và không gian vận động phù hợp. Trẻ em cần khu vui chơi an toàn; người trẻ có thể cần những khoảng không gian linh hoạt để gặp gỡ, đọc sách hoặc tổ chức hoạt động cộng đồng. Trong khi đó, người khuyết tật cần được bảo đảm khả năng tiếp cận ngay từ lối vào đến các tiện ích bên trong.

Vì vậy, một không gian công cộng thực sự có chất lượng không thể chỉ được đánh giá qua diện tích cây xanh hay hình thức cảnh quan. Điều quan trọng hơn là không gian ấy có phục vụ được những người đang sử dụng nó hay không.

Bên cạnh quy hoạch, việc lắng nghe ý kiến của người sử dụng cũng là yếu tố cần được chú trọng. Nhu cầu của cư dân không phải lúc nào cũng giống nhau, và những bất tiện trong quá trình sử dụng hằng ngày có thể không được nhận diện đầy đủ nếu việc thiết kế, cải tạo chỉ dựa trên góc nhìn quản lý.

Không gian công cộng cũng cần được nhìn nhận như một phần của hạ tầng phục vụ đời sống xã hội, thay vì chỉ là những khoảng xanh có chức năng trang trí cảnh quan. Khi được quy hoạch hợp lý, duy trì thường xuyên và tổ chức theo nhu cầu thực tế, những địa điểm này có thể trở thành nơi nuôi dưỡng hoạt động cộng đồng, góp phần cải thiện chất lượng sống của cư dân đô thị.

Để “phòng khách chung” thực sự dành cho tất cả

Trong một thành phố có nhịp sống nhanh và chi phí sinh hoạt ngày càng tạo ra nhiều áp lực, những khoảng không gian không yêu cầu người dân phải chi trả để được hiện diện mang ý nghĩa không nhỏ. Chúng cho phép một người nghỉ ngơi mà không cần mua một tách cà phê, một nhóm bạn gặp nhau mà không phải đặt bàn, hay một người cao tuổi duy trì thói quen vận động ngay gần nơi mình sinh sống.

Người dân thư giãn, đi dạo và trò chuyện tại công viên (Ảnh: Mai Chi)
Người dân thư giãn, đi dạo và trò chuyện tại công viên (Ảnh: Mai Chi)

Tuy nhiên, giá trị của những “phòng khách chung” ấy không thể chỉ được đo bằng việc chúng có mở cửa miễn phí hay không. Một không gian chỉ thực sự thuộc về cộng đồng khi người dân có thể tiếp cận thuận tiện, cảm thấy an toàn, tìm thấy những tiện ích cần thiết và được khuyến khích tham gia vào các hoạt động chung.

Với Hà Nội, phát triển không gian công cộng vì thế không chỉ là câu chuyện bổ sung thêm cây xanh hay cải tạo cảnh quan. Đó còn là bài toán về sự công bằng trong tiếp cận tiện ích đô thị, về cách phân bổ nguồn lực và về trách nhiệm duy trì những tài sản chung phục vụ đời sống người dân.

Bởi đôi khi, điều khiến một thành phố trở nên đáng sống không chỉ nằm ở những công trình hiện đại hay các khu dịch vụ sầm uất, mà còn ở việc mỗi người dân có thể tìm được một khoảng không gian bình dị để nghỉ ngơi, gặp gỡ và cảm thấy mình thực sự thuộc về nơi ấy.

Cùng chuyên mục

Đừng bỏ lỡ
Cô giáo Phạm Thị Huyền và ba thập kỷ nâng bước những mảnh đời khuyết

Cô giáo Phạm Thị Huyền và ba thập kỷ nâng bước những mảnh đời khuyết

Tin nổi bật1 tuần trước

(Sóng trẻ) - Gần 30 năm qua, có một lớp học không tiếng trống trường, không yêu cầu giấy khai sinh, không thu một khoản học phí vẫn đều đặn duy trì mỗi ngày. Từ những ngày đầu tiên, cô đã kiên trì, đồng hành cùng các em trong hành trình tiếp cận tri thức

Hơn nửa thế kỷ 'tiếp lửa' nghề bánh cuốn Thanh Trì

Hơn nửa thế kỷ 'tiếp lửa' nghề bánh cuốn Thanh Trì

Tin nổi bật2 tuần trước

(Sóng trẻ) - Nằm trên góc phố nhỏ tại phường Vĩnh Hưng (Hà Nội), cửa hàng bánh cuốn Thanh Trì cô Lan níu chân thực khách bởi sự dân dã, đậm đà bản sắc ẩm thực Hà Thành.

Nghệ thuật cải lương trong dòng chảy thời đại số

Nghệ thuật cải lương trong dòng chảy thời đại số

Tin nổi bật2 tuần trước

(Sóng trẻ) - Sự phát triển của công nghệ và các nền tảng số đang làm thay đổi cách công chúng tiếp cận nghệ thuật truyền thống. Trước những chuyển động ấy, cải lương cũng đứng trước bài toán thích ứng với phương thức tiếp cận mới, nhằm gìn giữ những giá

XEM THÊM TIN

SỰ KIỆN NỔI BẬT

TIN ẢNH

XEM NHIỀU NHẤT

TIN NỔI BẬT

DIỄN ĐÀN