(Sóng trẻ) - Mạng xã hội trở thành không gian để người trẻ thể hiện bản thân qua những bài đăng được chăm chút kỹ lưỡng. Tuy nhiên, áp lực phải duy trì hình ảnh bản thân cũng khiến không ít người rơi vào kiệt sức.

Một bức ảnh được chỉnh sửa nhiều lần trước khi đăng tải, một đoạn video phải quay đi quay lại để tìm được góc máy ưng ý hay một ngày bình thường cũng cần được ghi lại sao cho thú vị. Trên các nền tảng như TikTok, Instagram, việc chia sẻ cuộc sống thường ngày không chỉ dừng lại ở việc lưu giữ kỷ niệm mà còn trở thành cách người trẻ xây dựng hình ảnh và khẳng định bản thân. 

Từ thực tế đó, thuật ngữ “performative living” (sống mang tính trình diễn) thường được dùng để mô tả cách cá nhân chú trọng đến việc cuộc sống của mình được nhìn nhận và đánh giá như thế nào từ người khác. J’Nae Phillips, người viết trang Substack Fashion Tingz chuyên về các xu hướng trực tuyến và đời thực, nhận định rằng thuật ngữ này giờ đây thường được dùng để chỉ trích những hành vi mang tính tính toán, thiếu chân thành hoặc được tối ưu hóa cho người xem. Cô chia sẻ: “Khi ngày càng nhiều khía cạnh của cuộc sống được ghi lại hoặc phát sóng trên mạng, mọi người dường như càng dễ dàng dán nhãn điều gì đó là ‘làm màu’ hay ‘diễn kịch’ nếu nó có vẻ được dàn dựng thay vì là sự tự nhiên, chân thật”.

Áp lực duy trì hình ảnh hoàn hảo khiến người trẻ không ngừng chăm chút ngoại hình và che giấu những cảm xúc tiêu cực khi xuất hiện trên mạng xã hội. (Minh hoạ: Uyên Nguyễn)
Áp lực duy trì hình ảnh hoàn hảo khiến người trẻ không ngừng chăm chút ngoại hình và che giấu những cảm xúc tiêu cực khi xuất hiện trên mạng xã hội. (Minh hoạ: Uyên Nguyễn)

Trong môi trường số, điều này thể hiện qua việc lựa chọn những khoảnh khắc đẹp, xây dựng phong cách cá nhân nhất quán hoặc cố gắng duy trì hình ảnh tích cực trước người theo dõi. Khi đặt trong bối cảnh mạng xã hội, quá trình này trở nên phức tạp hơn bởi hình ảnh cá nhân không chỉ được thể hiện trong cuộc sống thường ngày mà còn có thể được lưu giữ, chia sẻ và đánh giá liên tục bởi người xem. Những lượt thích, bình luận và lượt xem trở thành các tiêu chí đánh giá mà người dùng dễ dàng quan sát.

Ở khía cạnh tích cực, xu hướng này khuyến khích người trẻ quan tâm hơn đến bản thân, tìm kiếm niềm vui trong cuộc sống và chủ động định hình bản sắc cá nhân. Tuy nhiên, ranh giới giữa việc tận hưởng cuộc sống và cố gắng khiến cuộc sống trông đáng ngưỡng mộ không phải lúc nào cũng rõ ràng. Khi một trải nghiệm chỉ được xem là trọn vẹn nếu có hình ảnh đẹp để chia sẻ, hoặc khi sự công nhận từ người khác trở thành tiêu chí đánh giá giá trị của bản thân, việc thể hiện bản thân có thể trở thành áp lực.

Đối với những người trẻ theo đuổi công việc sáng tạo nội dung, việc xây dựng hình ảnh cá nhân còn gắn với khả năng thu hút người xem và phát triển công việc. Để duy trì sự quan tâm của khán giả, họ có thể phải đầu tư thời gian cho việc lên ý tưởng, lựa chọn bối cảnh, chỉnh sửa hình ảnh và duy trì tần suất đăng tải.

Chia sẻ về quá trình sáng tạo nội dung trên mạng xã hội, bạn Hoàng Thuỳ Dung, chủ sở hữu kênh TikTok @alittlelifeehe cho biết: “Mình vẫn coi việc chia sẻ những trải nghiệm và hoạt động của mình lên mạng xã hội là sở thích cá nhân nên thời gian dành cho việc này cũng linh hoạt và không quá áp lực khi nghĩ đến việc duy trì phong cách cá nhân.”

Thuỳ Dung nhận thấy việc chia sẻ con người và cảm xúc thật của mình vẫn là một điều tốt. Vì khi nhìn lại thì mình vẫn thấy là mình mà không mang một lớp bọc nào cả. (Ảnh: NVCC)
Thuỳ Dung nhận thấy việc chia sẻ con người và cảm xúc thật của mình vẫn là một điều tốt. Vì khi nhìn lại thì mình vẫn thấy là mình mà không mang một lớp bọc nào cả. (Ảnh: NVCC)

Dù không đặt nặng việc xây dựng một hình tượng cố định, Dung cũng từng cân nhắc về những cảm xúc nên xuất hiện trên trang cá nhân. Theo bạn, việc chia sẻ hình ảnh tích cực không nhất thiết đồng nghĩa với việc che giấu những trạng thái cảm xúc khác của bản thân.

Từ trải nghiệm của bạn Dung, có thể thấy việc đầu tư cho nội dung hay lựa chọn những khoảnh khắc đẹp không đồng nghĩa với sự gồng mình. Đó cũng có thể là nhu cầu sáng tạo và thể hiện cá tính. Áp lực dễ xuất hiện khi người trẻ cảm thấy không còn được tự do lựa chọn cách mình xuất hiện, mà phải duy trì một hình tượng nhất định để đáp ứng sự kỳ vọng từ bên ngoài.

Áp lực sống performative không chỉ xuất phát từ mong muốn xây dựng hình ảnh cá nhân hoàn hảo mà còn liên quan đến sự so sánh và nhu cầu được công nhận trên mạng xã hội. Khi liên tục tiếp xúc với những hình ảnh được lựa chọn kỹ càng, người dùng có thể hình thành kỳ vọng rằng bản thân cũng cần sở hữu một cuộc sống hấp dẫn và thành công tương tự.

Với những người làm sáng tạo nội dung, áp lực ấy còn có thể đến từ việc duy trì tương tác và sự quan tâm của khán giả. Một cá nhân đã được xây dựng hình ảnh hoàn chỉnh và có độ nhận diện cao trên mạng xã hội, kéo theo nhiều sự kỳ vọng, quan tâm hay nhận xét về phong cách ăn mặc, ngoại hình, lối sống hoặc trạng thái cảm xúc. Khi cảm thấy cần phải đáp ứng sự quan tâm đó, cá nhân thường có xu hướng dành nhiều thời gian và công sức để duy trì phiên bản đúng kỳ vọng của khán giả hơn là thể hiện con người thật.

Những lượt thích, bình luận và sự đánh giá từ cộng đồng mạng vô tình trở thành áp lực, khiến người trẻ phải gồng mình để đáp ứng kỳ vọng của người khác. (Minh hoạ: Uyên Nguyễn)
Những lượt thích, bình luận và sự đánh giá từ cộng đồng mạng vô tình trở thành áp lực, khiến người trẻ phải gồng mình để đáp ứng kỳ vọng của người khác. (Minh hoạ: Uyên Nguyễn)

Sở hữu kênh TikTok với hơn 81.000 người theo dõi, bạn Nguyễn Tùng Dương thừa nhận bản thân đôi khi cảm thấy cần phải duy trì hình ảnh quen thuộc trong mắt người theo dõi và băn khoăn về cách khán giả đón nhận những cảm xúc chân thật của mình như thế nào.

“Là một người thường xuyên xuất hiện trên mạng xã hội, mình thường xuyên cảm thấy cần phải duy trì năng lượng tích cực, hoặc phải xuất hiện giống hình ảnh mà mọi người quen thuộc về mình. Đôi khi mình thường chú ý đến các con số như lượt like, share, comment... để định giá bản thân mình”, Tùng Dương chia sẻ.

Việc đã quen xuất hiện với hình ảnh vui vẻ, tích cực khiến Tùng Dương đôi khi ngần ngại chia sẻ những trạng thái cảm xúc khác. (Ảnh: NVCC)
Việc đã quen xuất hiện với hình ảnh vui vẻ, tích cực khiến Tùng Dương đôi khi ngần ngại chia sẻ những trạng thái cảm xúc khác. (Ảnh: NVCC)

Những con số vốn phản ánh mức độ tương tác với nội dung có thể dần trở thành thước đo cho sự cố gắng phải hoàn hảo. Thay vì chỉ quan tâm đến điều muốn chia sẻ, người sáng tạo còn phải đối diện với câu hỏi liệu nội dung của mình có tiếp tục nhận được sự đón nhận từ người xem hay không. Khi sự công nhận được gắn với các chỉ số tương tác, cảm giác hài lòng về bản thân cũng có nguy cơ phụ thuộc vào phản ứng của cộng đồng mạng.

Ngược lại, xây dựng hình ảnh trên mạng xã hội cũng đem đến nhiều cơ hội cho người trẻ. Đây có thể là cách họ phát triển thương hiệu cá nhân, mở rộng quan hệ và tạo nguồn thu nhập. Với nhiều người, việc đầu tư cho hình ảnh không phải sự gồng mình mà là một phần có chủ đích của hoạt động sáng tạo trên mạng xã hội.

Thay vì chạy theo hình ảnh hoàn hảo trên mạng xã hội, nhiều người trẻ lựa chọn sống thật với bản thân và tự do thể hiện cá tính. (Minh hoạ: Uyên Nguyễn)
Thay vì chạy theo hình ảnh hoàn hảo trên mạng xã hội, nhiều người trẻ lựa chọn sống thật với bản thân và tự do thể hiện cá tính. (Minh hoạ: Uyên Nguyễn)

Từ những góc nhìn này, có thể thấy việc áp lực khi sống performative không nằm ở việc người trẻ xây dựng hình ảnh cá nhân hoàn hảo trên mạng xã hội, mà ở mức độ họ kiểm soát quá trình đó như thế nào. Khi việc thể hiện bản thân xuất phát từ nhu cầu mong muốn cá nhân và mạng lại giá trị tích cực, đó có thể là một động lực để sáng tạo. Tuy nhiên, nếu sự đánh giá và công nhận từ người khác trở thành thước đo cho giá trị của bản thân, áp lực duy trì hình ảnh ngày càng lớn.

Trong bối cảnh mạng xã hội ngày càng gắn với đời sống và công việc, câu chuyện sống performative đặt ra yêu cầu về khả năng nhận diện giới hạn giữa nhu cầu thực tế cá nhân hay trở thành phiên bản hoàn hảo của người khác. Bởi đằng sau những nội dung được chăm chút kỹ lưỡng, người trẻ vẫn cần có không gian để nghỉ ngơi, trải nghiệm và thể hiện cảm xúc mà không phải lúc nào cũng chịu sự đánh giá của công chúng.

Đừng bỏ lỡ
Cô giáo Phạm Thị Huyền và ba thập kỷ nâng bước những mảnh đời khuyết

Cô giáo Phạm Thị Huyền và ba thập kỷ nâng bước những mảnh đời khuyết

Tin nổi bật1 tuần trước

(Sóng trẻ) - Gần 30 năm qua, có một lớp học không tiếng trống trường, không yêu cầu giấy khai sinh, không thu một khoản học phí vẫn đều đặn duy trì mỗi ngày. Từ những ngày đầu tiên, cô đã kiên trì, đồng hành cùng các em trong hành trình tiếp cận tri thức

Hơn nửa thế kỷ 'tiếp lửa' nghề bánh cuốn Thanh Trì

Hơn nửa thế kỷ 'tiếp lửa' nghề bánh cuốn Thanh Trì

Tin nổi bật2 tuần trước

(Sóng trẻ) - Nằm trên góc phố nhỏ tại phường Vĩnh Hưng (Hà Nội), cửa hàng bánh cuốn Thanh Trì cô Lan níu chân thực khách bởi sự dân dã, đậm đà bản sắc ẩm thực Hà Thành.

Nghệ thuật cải lương trong dòng chảy thời đại số

Nghệ thuật cải lương trong dòng chảy thời đại số

Tin nổi bật2 tuần trước

(Sóng trẻ) - Sự phát triển của công nghệ và các nền tảng số đang làm thay đổi cách công chúng tiếp cận nghệ thuật truyền thống. Trước những chuyển động ấy, cải lương cũng đứng trước bài toán thích ứng với phương thức tiếp cận mới, nhằm gìn giữ những giá

XEM THÊM TIN