Người trẻ tập nói không với những khoản chi tiêu không cần thiết
(Sóng trẻ) - Trước sức hút từ những đợt khuyến mãi liên tiếp trên các sàn thương mại điện tử, một bộ phận người trẻ bắt đầu điều chỉnh thói quen mua sắm, hạn chế những khoản chi không cần thiết.
Cái bẫy mang tên khuyến mãi
Gần 1 triệu đồng là số tiền Dung, sinh viên năm ba Trường Đại học Ngoại ngữ, Đại học Quốc gia Hà Nội, đã chi trong đợt sale 10/10 vừa qua, vượt xa mức dự tính ban đầu từ 300.000-500.000 đồng.
“Mình mua thêm vì thấy có khá nhiều món giá khá ổn. Lúc đặt hàng thì khá vui, nhưng khi cộng tổng tiền lại, mình cũng thấy hơi tiếc vì có những món mà mình phải tự hỏi liệu chúng có thực sự cần thiết hay không”, Dung chia sẻ.
Trước đó, cô từng mua một chiếc áo chỉ vì được giảm giá sâu nhưng sau khi nhận hàng lại nhận ra sản phẩm khó phối đồ và chỉ mặc đúng một lần. Có lần, Dung còn mua thêm một món đồ để đủ điều kiện miễn phí vận chuyển, dù sau đó nhận thấy số tiền chi thêm còn cao hơn phí giao hàng được miễn.
Trái với thói quen mua sắm có phần ngẫu hứng của Dung, Nguyễn Hữu Sáng, 20 tuổi, sinh viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền, thường lập danh sách sản phẩm cần mua, theo dõi giá tại các cửa hàng và lưu mã giảm giá trước mỗi đợt khuyến mãi.
Trong đợt sale 10/10 vừa qua, Sáng từng mua một chiếc tai nghe không dây với giá 420.000 đồng, thấp hơn 260.000 đồng so với mức giá bán lẻ đề xuất 680.000 đồng. Với những sản phẩm đã có nhu cầu từ trước và có thể sử dụng thường xuyên, anh cho rằng đây là khoản chi hợp lý.
Tuy nhiên, việc chuẩn bị danh sách không giúp Sáng tránh hoàn toàn những khoản mua ngoài dự kiến. “Sau khi xem livestream thì lại thấy nhiều sản phẩm được giảm giá sâu, rồi có nhiều mã giảm giá hấp dẫn và đặc biệt là được miễn phí vận chuyển nên mình đã mua nhiều hơn dự định ban đầu”, Sáng chia sẻ.
Khảo sát trực tuyến do nhóm phóng viên thực hiện từ ngày 27–29/10/2026 với 45 sinh viên tại nhiều trường đại học, học viện và cao đẳng cho thấy, 34/45 người (75,6%) từng chi tiêu vượt dự định trong các đợt sale, trong đó 11 người gặp tình trạng này nhiều lần.
Đáng chú ý, 33/45 người (73,3%) từng mua thêm sản phẩm để đủ điều kiện miễn phí vận chuyển hoặc áp dụng mã giảm giá; 25/45 người (55,6%) từng mua hàng trong các đợt khuyến mãi nhưng sau đó không sử dụng hoặc rất ít khi sử dụng. Dù không mang tính đại diện cho toàn bộ sinh viên, kết quả này phần nào cho thấy tình trạng mua sắm ngoài kế hoạch không phải trải nghiệm cá biệt.
Tự đặt giới hạn giữa mùa khuyến mãi
Trước thực trạng mua sắm vượt nhu cầu, một số người trẻ bắt đầu tìm đến những phương pháp tiêu dùng tiết chế hơn. Tháng 4/2026, CafeF ghi nhận thử thách “No-buy month” (một tháng không mua sắm ngoài các nhu yếu phẩm) như một cách thiết lập lại thói quen chi tiêu.
Sau những lần mua sắm vượt dự tính, Dung quyết định thực hiện thử thách “No-buy” trong một tháng. Thay vì ngừng mua sắm hoàn toàn, cô lập danh sách những mặt hàng cần hạn chế, chủ yếu là quần áo, phụ kiện và các sản phẩm chỉ được lựa chọn vì đang có khuyến mãi.
Để tránh bị cuốn theo các chương trình giảm giá, Dung gỡ những ứng dụng mua sắm thường dùng và hạn chế truy cập các trang bán hàng. Bên cạnh việc hạn chế tiếp xúc với khuyến mãi, Dung cũng chủ động kiểm soát ngân sách. “Sau những lần mình mua đồ quá tay thì mình bắt đầu đặt ngân sách trước mỗi đợt sale và lập danh sách những món đồ mình thực sự cần mua”, cô chia sẻ.
Bên cạnh những người lựa chọn thử thách “No-buy”, một số sinh viên áp dụng cách kiểm soát chi tiêu đơn giản hơn. Một sinh viên năm cuối Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội tham gia khảo sát cho biết: “Trước đây mình hay mua đồ trang trí phòng mỗi dịp sale. Sau một thời gian thấy nhiều món không dùng đến nên giờ mình thường để sản phẩm trong giỏ vài ngày rồi mới quyết định mua”.
Việc trì hoãn thanh toán giúp người mua có thêm thời gian cân nhắc, thay vì quyết định ngay khi nhìn thấy sản phẩm giảm giá.
Vì sao người mua khó cưỡng lại những món hàng giảm giá?
Theo TS Nguyễn Hạnh Liên, giảng viên Khoa Tâm lý học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, một trong những nguyên nhân khiến người tiêu dùng dễ mua hàng ngoài dự định là cảm giác được lợi khi nhìn thấy sản phẩm giảm giá.
Thay vì tập trung vào số tiền thực tế phải bỏ ra, người mua có xu hướng chú ý đến khoản tiền tưởng như mình tiết kiệm được. Chẳng hạn, khi sản phẩm có giá 1 triệu đồng được giảm còn 500.000 đồng, người mua dễ cảm thấy mình vừa tiết kiệm được 500.000 đồng mà ít chú ý đến việc vẫn phải chi tiền cho một món đồ có thể chưa thực sự cần thiết.
Theo TS Liên, việc hiển thị đồng thời giá gốc và giá khuyến mãi càng củng cố tâm lý này. Người mua thường đánh giá sản phẩm dựa trên khoản chênh lệch được quảng cáo thay vì giá trị sử dụng thực tế.
Bên cạnh đó, tâm lý khan hiếm và nỗi sợ bỏ lỡ cơ hội (FOMO) cũng tác động đến quyết định mua hàng. Những thông báo như “chỉ còn ba sản phẩm”, “ưu đãi kết thúc sau 10 phút” hay đồng hồ đếm ngược có thể tạo cảm giác cấp bách, khiến người tiêu dùng muốn quyết định ngay lập tức.
TS Liên nhận định: “Khi một thứ trở nên khan hiếm, nó có vẻ quý hơn, khiến người ta cảm thấy phải nắm lấy cơ hội đó”.
Theo bà, những yếu tố này còn được kết hợp trong các phiên livestream bán hàng. Lời thúc giục về số lượng sản phẩm còn lại, thời gian ưu đãi và bình luận của người xem có thể tạo áp lực, khiến người mua giảm thời gian cân nhắc.
Đối với sinh viên, tác động từ các chương trình khuyến mãi còn gắn với môi trường xã hội xung quanh. Đây là nhóm có nguồn lực tài chính thường hạn chế nhưng lại thường xuyên tiếp xúc với thông tin mua sắm từ mạng xã hội, bạn bè và những người cùng trang lứa. Việc chia sẻ mã giảm giá, theo dõi livestream hay lựa chọn sản phẩm theo xu hướng có thể khiến họ dễ đưa ra quyết định ngoài kế hoạch.
Trước những tác động đó, TS Liên nhấn mạnh việc trì hoãn quyết định mua hàng là một trong những cách giúp người tiêu dùng kiểm soát hành vi. Bà chia sẻ: “Khi trì hoãn, mình có thêm thời gian cân nhắc, và thậm chí có thể sẽ không mua món hàng đó nữa”.
Từ việc lập danh sách mua sắm, đặt giới hạn ngân sách đến trì hoãn quyết định thanh toán, mỗi người trẻ đang tìm cách kiểm soát chi tiêu theo cách riêng. Những thay đổi này không đồng nghĩa với việc phải từ bỏ hoàn toàn các chương trình khuyến mãi, mà hướng đến sự cân nhắc trước mỗi quyết định mua hàng. Bởi sau cùng, giá trị của một món đồ không nằm ở mức giảm giá mà ở việc nó có thực sự đáp ứng nhu cầu của người mua hay không.


