Một bức ảnh thay cho nhiều lời nói

(Sóng trẻ) - Ảnh báo chí không chỉ ghi lại sự kiện mà còn truyền tải thông tin, cảm xúc; qua chia sẻ của cựu phóng viên Trần Mai Hưởng và nhiếp ảnh gia Hoàng Việt, càng thấy rõ giá trị nằm ở cách kể chuyện bằng đường hình.

Khoảnh khắc lịch sử và yêu cầu về tính thông tin trong ảnh báo chí

Nhà báo Trần Mai Hưởng là một trong những phóng viên có mặt tại thời khắc lịch sử ngày 30/4/1975 và đã chụp bức ảnh xe tăng tiến vào Dinh Độc Lập. Đây là một trong những hình ảnh tiêu biểu khi nhắc đến sự kiện kết thúc chiến tranh, thống nhất đất nước.

Theo nhà báo Trần Mai Hưởng, việc bấm máy trong thời điểm xe tăng Quân Giải phóng tiến vào Dinh Độc Lập  không xuất phát từ một sự tính toán chi tiết, mà chủ yếu dựa trên phản xạ nghề nghiệp. Ông cho biết khi nhìn thấy hình ảnh có bố cục và ý nghĩa, người cầm máy sẽ nhận diện được đó là khoảnh khắc cần ghi lại. Nói cách khác, việc “thấy đẹp thì chụp” ở đây không phải là cảm tính đơn thuần, mà là kết quả của quá trình tích lũy kinh nghiệm quan sát và đánh giá hình ảnh.

Cụ thể, bức ảnh được đánh giá cao vì hội tụ nhiều yếu tố trong cùng một thời điểm: xe tăng vừa chạm cổng, chưa đi hẳn vào trong; ánh sáng buổi trưa tạo ra sự tương phản rõ rệt; lá cờ đang chuyển động; hình ảnh người lính xuất hiện trong bố cục. 

Cựu phóng viên chiến trường kỳ cựu  nhấn mạnh, nếu thời điểm bấm máy chậm hơn, khi xe đã đi sâu vào bên trong, thì hình tượng của thời khắc lịch sử ấy sẽ không còn rõ nét. Điều này cho thấy trong ảnh báo chí, tính khoảnh khắc đóng vai trò quyết định, bởi nó ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng truyền tải thông điệp của bức ảnh. 

Trong điều kiện tác nghiệp bằng máy phim, người chụp không thể kiểm tra ngay kết quả. Vì vậy, ngoài phản xạ nhanh, cần có sự chuẩn bị về kỹ thuật. Ông cho biết đã chủ động điều chỉnh thông số máy để đảm bảo độ nét trong toàn khung hình, giúp có thể chụp ngay khi khoảnh khắc xuất hiện mà không cần thao tác nhiều.

Tuy nhiên, theo ông, yếu tố quan trọng nhất vẫn là tư duy. Một bức ảnh báo chí cần trả lời được hai câu hỏi: thông tin đó có cần thiết với công chúng hay không, và bức ảnh có phản ánh được ý nghĩa của sự kiện hay không. Nếu không đáp ứng được hai tiêu chí này, hình ảnh dù đúng thời điểm cũng khó có giá trị.

Từ góc nhìn phá cách đến giá trị nhân văn trong nhiếp ảnh

Thuộc thế hệ nhiếp ảnh gia trẻ, anh Hoàng Việt bắt đầu làm nghề từ khi còn là sinh viên và đã có gần 10 năm gắn bó với báo chí. Sau quá trình làm việc tại nhiều tòa soạn, anh lựa chọn là một phóng viên tự do để có thể theo đuổi các đề tài có chiều sâu và những dự án mang dấu ấn cá nhân.

Bằng trải nghiệm thực tế, anh cho rằng ảnh báo chí hiện nay thường thiên về cách thể hiện trực diện. Điều này có nghĩa là người chụp ghi lại trực tiếp những gì đang diễn ra, ví dụ như một nhân vật đang khóc trong hoàn cảnh mất mát. Cách tiếp cận này giúp truyền tải thông tin nhanh, nhưng đôi khi chưa đảm bảo yếu tố nhân văn bởi có thể khiến người được chụp cảm thấy không thoải mái hoặc bị tổn thương

Từ đó, anh Việt chọn cách  tiếp cận ảnh báo chí thông qua những chi tiết “đắt”, mang tính biểu tượng. Thay vì ghi lại trực diện cảm xúc của nhân vật, anh Việt “gạn lọc” những chi tiết nhỏ nhưng ẩn chứa ý nghĩa sâu xa được thể hiện qua cử chỉ cúi đầu, ánh mắt, không gian trống hoặc những chi tiết gợi cảm xúc. 

Theo anh, cách thể hiện này giúp tăng tính thẩm mỹ cho bức ảnh, đồng thời vẫn truyền tải được nội dung mà không làm tổn thương nhân vật. Đây cũng là cách để nâng cao chất lượng ảnh báo chí, chuyển từ mức ghi nhận sang mức kể chuyện.

Quan điểm này được thể hiện rõ trong quá trình tác nghiệp của anh. Khi thực hiện bộ ảnh về một người mẹ mất con sau thiên tai, anh không lựa chọn ghi lại những khoảnh khắc cảm xúc mạnh, mà tập trung vào những chi tiết đời sống như không gian sống, cử chỉ, ánh nhìn của người ở lại. 

Bên cạnh đó, anh cũng nhấn mạnh vai trò của góc nhìn cá nhân. Trong các sự kiện lớn, mỗi phóng viên ảnh đều có vị trí và cách quan sát khác nhau. “Sự có mặt của mỗi người sẽ bổ sung thêm một góc nhìn cho bức tranh toàn cảnh”, anh Việt chia sẻ. 

Từ những bức ảnh ghi lại khoảnh khắc lịch sử đến những dự án khai thác chiều sâu đời sống, điểm chung của người làm ảnh báo chí vẫn là khả năng nhìn ra ý nghĩa của sự việc và lựa chọn cách kể phù hợp. 

Khi “bấm máy” bằng tư duy, trải nghiệm và trách nhiệm nghề nghiệp, một bức ảnh không chỉ dừng lại ở việc ghi nhận, mà có thể trở thành một cách kể chuyện độc lập, ngắn gọn, trực tiếp nhưng đủ sức gợi mở và lưu lại lâu dài trong nhận thức công chúng.