Việt Nam tiến tới làm mát bền vững, đồng hành cùng thế giới bảo vệ tầng ozone

(Sóng trẻ) - Ngày 16/9, thế giới cùng hướng về Ngày Quốc tế Bảo vệ tầng ozone, nhắc nhớ về một trong những cam kết môi trường toàn cầu hiệu quả nhất. Năm 2026 cũng đánh dấu 10 năm Bản sửa đổi Kigali có hiệu lực, thúc đẩy ngành làm lạnh chuyển mình theo hướng bền vững.

Từ bảo vệ tầng ozone đến cuộc chiến chống khí nhà kính

Nghị định thư Montreal ra đời năm 1987, đặt nền móng cho nỗ lực toàn cầu nhằm bảo vệ tầng ozone bằng cách kiểm soát và loại bỏ các chất gây suy giảm tầng ozone. Sau gần bốn thập kỷ, những cam kết này đang mang lại những tín hiệu tích cực cho quá trình phục hồi của tầng ozone. 

Nhưng khi các chất phá hủy tầng ozone dần được loại bỏ, một vấn đề mới xuất hiện: nhiều chất thay thế tuy an toàn với tầng ozone nhưng lại có khả năng giữ nhiệt cực lớn, góp phần đáng kể vào hiện tượng nóng lên toàn cầu. Đây chính là lý do năm 2016, các quốc gia thông qua Bản sửa đổi Kigali, đưa việc cắt giảm HFC vào khuôn khổ ràng buộc pháp lý quốc tế. Sau một thập kỷ triển khai, văn kiện này đã trở thành động lực buộc toàn ngành lạnh và điều hòa không khí phải thay đổi cách vận hành - từ việc lựa chọn môi chất lạnh thân thiện với khí hậu hơn, đến việc nâng cao hiệu suất thiết bị và kiểm soát rò rỉ trong suốt vòng đời sử dụng.

Việt Nam: hơn ba thập kỷ tham gia, và một lộ trình đến Net Zero

Việt Nam gia nhập Công ước Vienna và Nghị định thư Montreal từ năm 1994, sau đó phê chuẩn Bản sửa đổi Kigali vào năm 2019 - chính thức cam kết cùng cộng đồng quốc tế trong việc kiểm soát nhóm khí HFC. Khung pháp lý trong nước cũng dần được hoàn thiện qua từng giai đoạn: từ Luật Bảo vệ môi trường 2020, đến Nghị định 06/2022/NĐ-CP và các nghị định sửa đổi sau này (Nghị định 119/2025/NĐ-CP, Nghị định 83/2026/NĐ-CP), cùng hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật đi kèm.

Về kết quả thực thi, Việt Nam đã loại trừ hoàn toàn nhóm chất CFC, Halon và CTC cũng như chấm dứt sử dụng HCFC-141b nguyên chất trong sản xuất xốp. Riêng với nhóm HFC, từ năm 2024, việc nhập khẩu đã được đưa vào quản lý theo hạn ngạch, thay vì để thị trường tự do như trước.

Năm 2023, Việt Nam tham gia Cam kết Làm mát Toàn cầu (Global Cooling Pledge), đặt mục tiêu đến năm 2050 giảm ít nhất 68% lượng phát thải khí nhà kính liên quan đến hoạt động làm mát, so với mức của năm 2022. Theo số liệu được công bố, việc thực hiện các cam kết quốc tế về bảo vệ tầng ozone tính đến nay đã giúp Việt Nam ngăn ngừa phát thải khoảng 260 triệu tấn CO2 tương đương.

Bài toán của một quốc gia đang đô thị hóa nhanh

Không giống nhiều nước phát triển, Việt Nam đang trong giai đoạn đô thị hóa và tăng trưởng kinh tế nhanh. Đây là lý do khái niệm "làm mát bền vững" được đưa hẳn vào Nghị định 119/2025/NĐ-CP và Kế hoạch quốc gia về quản lý, loại trừ các chất kiểm soát do Thủ tướng Chính phủ ban hành, với mục tiêu đến năm 2045 cắt giảm trực tiếp hơn 11,2 triệu tấn CO2 tương đương, một phần trong lộ trình hướng tới phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050.

Thông điệp "Hành động toàn cầu vì một hành tinh mát lành hơn" mà Ngày Quốc tế Bảo vệ tầng ozone năm nay đưa ra không chỉ là lời nhắc mang tính biểu tượng. Với một quốc gia mà nhu cầu làm mát đang tăng nhanh như Việt Nam, đây thực sự là một bài toán cần lời giải cụ thể: vừa đáp ứng nhu cầu chính đáng của người dân và doanh nghiệp, vừa không đánh đổi mục tiêu khí hậu dài hạn.