Giữ "lửa" then nơi miền biên viễn xứ Lạng

(Sóng trẻ) - Giữa nhịp sống hiện đại, tín ngưỡng Then của người Tày, Nùng ở Lạng Sơn vẫn luôn là điểm tựa tinh thần của cộng đồng. Với những người con Xứ Lạng, Then không chỉ là một di sản được thế giới ghi danh, mà còn là tiếng đàn, lời hát, là những thực hành văn hóa được gìn giữ và trao truyền qua nhiều thế hệ.

Thực hành Then của người Tày, Nùng và Thái ở Việt Nam đã được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại năm 2019. Với đồng bào Tày, Nùng ở Lạng Sơn, Then là một phần trong đời sống văn hóa, tín ngưỡng, gắn với nhiều dấu mốc của mỗi gia đình và cộng đồng. “Then” mang nghĩa “Thiên” (Trời), được thực hành bởi các ông Then, bà Then, những người theo quan niệm dân gian đóng vai trò kết nối con người với thế giới thần linh thông qua lời Then, tiếng đàn tính và hệ thống nghi lễ. 

Tại thôn Bản Lếch, xã Văn Lãng, tỉnh Lạng , một gia đình tổ chức lễ Cầu Then giải hạn với mong muốn cầu bình an, hóa giải những điều không may theo quan niệm tín ngưỡng. Một lễ Then bắt đầu từ nhiều giờ trước khi tiếng đàn tính cất lên. Người thân cùng chuẩn bị vàng mã, đồ ăn, lễ vật và không gian hành lễ. (Ảnh: Ngọc Khương)
Tại thôn Bản Lếch, xã Văn Lãng, tỉnh Lạng, một gia đình tổ chức lễ Cầu Then giải hạn với mong muốn cầu bình an, hóa giải những điều không may theo quan niệm tín ngưỡng. Một lễ Then bắt đầu từ nhiều giờ trước khi tiếng đàn tính cất lên. Trong đó, người thân cùng chuẩn bị vàng mã, đồ ăn, lễ vật và không gian hành lễ. (Ảnh: Ngọc Khương)
Các thành viên trong gia đình cùng gấp vàng mã, quần áo giấy để dâng lễ. Đây là những vật phẩm được chuẩn bị theo tập tục, phục vụ các nghi thức trong lễ Then. (Ảnh: Ngọc Khương)
Các thành viên trong gia đình cùng gấp vàng mã, quần áo giấy để dâng lễ. Đây là những vật phẩm được chuẩn bị theo tập tục, phục vụ các nghi thức trong lễ Then. (Ảnh: Ngọc Khương)
Từng bộ quần áo giấy được gấp, xếp cẩn thận trước giờ hành lễ. Việc cả gia đình cùng chuẩn bị cho thấy nghi lễ Then có sự tham gia trực tiếp của cộng đồng. (Ảnh: Ngọc Khương)
Từng bộ quần áo giấy được gấp, xếp cẩn thận trước giờ hành lễ. Việc cả gia đình cùng chuẩn bị cho thấy nghi lễ Then có sự tham gia trực tiếp của cộng đồng. (Ảnh: Thùy Dung)
Trong gian bếp, người thân chuẩn bị cơm và các món ăn cho ngày làm lễ. Do nghi lễ diễn ra trong nhiều giờ, việc bếp núc cũng được gia đình lo liệu từ sớm. (Ảnh: Ngọc Khương)
Trong gian bếp, người thân chuẩn bị cơm và các món ăn cho ngày làm lễ. Do nghi lễ diễn ra trong nhiều giờ, việc bếp núc cũng được gia đình lo liệu từ sớm. (Ảnh: Ngọc Khương)
Mâm lễ gồm hương, rượu, gạo, hoa quả cùng đầu lợn, gà và vàng mã do cả gia đình chuẩn bị từ trước, hội tụ đủ những gì cần dâng lên Trời và tổ tiên. (Ảnh: Ngọc Khương)
Mâm lễ gồm hương, rượu, gạo, hoa quả cùng đầu lợn, gà và vàng mã do cả gia đình chuẩn bị từ trước, hội tụ đủ những gì cần dâng lên Trời và tổ tiên. (Ảnh: Thùy Dung)
Đàn tính là nhạc cụ gắn bó mật thiết với Then, được người thực hành sử dụng để đệm cho lời hát và đồng hành qua các chặng nghi lễ. (Ảnh: Ngọc Khương)
Đàn tính là nhạc cụ gắn bó mật thiết với Then, được người thực hành sử dụng để đệm cho lời hát và đồng hành qua các chặng nghi lễ. (Ảnh: Ngọc Khương)
 Xóc nhạc tạo tiết tấu hòa cùng tiếng đàn tính và lời Then, góp phần tạo nên nhịp điệu đặc trưng trong quá trình diễn xướng. (Ảnh: Ngọc Khương)
 Xóc nhạc tạo tiết tấu hòa cùng tiếng đàn tính và lời Then, góp phần tạo nên nhịp điệu đặc trưng trong quá trình diễn xướng. (Ảnh: Ngọc Khương)
Trong nghi lễ, thầy Then được tin là sẽ “vượt cây cầu thiêng” để dâng lễ, trình tấu lời cầu xin của con người lên Ngọc Hoàng và tổ tiên, chi tiết biểu tượng cho “con đường” nối cõi người với cõi thiêng. (Ảnh: Ngọc Khương)
Trong nghi lễ, thầy Then được tin là sẽ “vượt cây cầu thiêng” để dâng lễ, trình tấu lời cầu xin của con người lên Ngọc Hoàng và tổ tiên, chi tiết biểu tượng cho “con đường” nối cõi người với cõi thiêng. (Ảnh: Ngọc Khương)
Khi tiếng đàn tính cất lên, nghi lễ bắt đầu. Người làm Then vừa đàn, hát, vừa thực hiện lần lượt các nghi thức được trao truyền qua nhiều thế hệ. (Ảnh: Ngọc Khương)
Khi tiếng đàn tính cất lên, nghi lễ bắt đầu. Người làm Then vừa đàn, hát, vừa thực hiện lần lượt các nghi thức được trao truyền qua nhiều thế hệ. (Ảnh: Ngọc Khương)
Khi thời khắc phù hợp đến, thầy Then chính thức hành lễ. Các bài cúng diễn ra liên tục gần 10 tiếng, đàn - hát - xóc nhạc phối hợp nhịp nhàng suốt buổi hành lễ. (Ảnh: Ngọc Khương)
Khi thời khắc phù hợp đến, thầy Then chính thức hành lễ. Các bài cúng diễn ra liên tục gần 10 tiếng, đàn - hát - xóc nhạc phối hợp nhịp nhàng suốt buổi hành lễ. (Ảnh: Ngọc Khương)
Người thân cùng có mặt trong buổi lễ. Việc các gia đình duy trì nghi lễ không chỉ đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng, mà còn tạo môi trường để Then được thực hành, trao truyền và tiếp tục hiện diện trong đời sống cộng đồng. (Ảnh: Ngọc Khương)
Người thân cùng có mặt trong buổi lễ. Việc các gia đình duy trì nghi lễ không chỉ đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng, mà còn tạo môi trường để Then được thực hành, trao truyền và tiếp tục hiện diện trong đời sống cộng đồng. (Ảnh: Ngọc Khương)
Để những nghi lễ ấy còn được thực hành hôm nay là công sức của những người đã dành hàng chục năm học, nhớ và giữ Then. Nghệ nhân Lương Thị Vương (66 tuổi) là một trong số đó. Gắn bó với Then hơn ba thập kỷ, bà Vương vẫn thực hành những bài Then và nghi thức được người đi trước trao truyền. (Ảnh: Ngọc Khương)
Để những nghi lễ ấy còn được thực hành hôm nay là công sức của những người đã dành hàng chục năm học, nhớ và giữ Then. Nghệ nhân Lương Thị Vương (66 tuổi) là một trong số đó. Gắn bó với Then hơn ba thập kỷ, bà Vương vẫn thực hành những bài Then và nghi thức được người đi trước trao truyền. (Ảnh: Ngọc Khương)
Bà Vương cho biết người làm Then phải theo thầy học bài Then cổ, trình tự nghi lễ và trải qua quá trình tu luyện; có những đợt người học phải ở nhà thầy ít nhất 21 ngày. (Ảnh: Ngọc Khương)
Bà Vương cho biết người làm Then phải theo thầy học bài Then cổ, trình tự nghi lễ và trải qua quá trình tu luyện; có những đợt người học phải ở nhà thầy ít nhất 21 ngày. (Ảnh: Ngọc Khương)
Bàn thờ tổ nghề tại nhà bà Vương thể hiện sự kính trọng với những thế hệ trao truyền Then. Bà lo ngại tình trạng “Then đíp” - những người chưa qua tu luyện, cấp sắc đầy đủ nhưng vẫn hành lễ. “Then thật phải trải qua nghi lễ cấp sắc, được tổ nghề công nhận”, bà Vương nói. (Ảnh: Ngọc Khương)
Bàn thờ tổ nghề tại nhà bà Vương thể hiện sự kính trọng với những thế hệ trao truyền Then. Bà lo ngại tình trạng “Then đíp” - những người chưa qua tu luyện, cấp sắc đầy đủ nhưng vẫn hành lễ. “Then thật phải trải qua nghi lễ cấp sắc, được tổ nghề công nhận”, bà Vương nói. (Ảnh: Ngọc Khương)
Trước nỗi lo Then bị mai một, biến đổi trong quá trình trao truyền, Nghệ nhân Ưu tú Hoàng Thị Thúy chọn cách đưa tiếng đàn, lời Then đến gần hơn với thế hệ trẻ. Tại Trường Tiểu học và THCS Trùng Khánh, bà trực tiếp truyền dạy để các em hiểu và thực hành Then đúng với giá trị truyền thống. (Ảnh: Ngọc Khương)
Trước nỗi lo Then bị mai một, biến đổi trong quá trình trao truyền, Nghệ nhân Ưu tú Hoàng Thị Thúy chọn cách đưa tiếng đàn, lời Then đến gần hơn với thế hệ trẻ. Tại Trường Tiểu học và THCS Trùng Khánh, bà trực tiếp truyền dạy để các em hiểu và thực hành Then đúng với giá trị truyền thống. (Ảnh: Ngọc Khương)
Bài học bắt đầu từ cách ôm đàn, đặt tay lên cần đàn, gảy từng dây và học các nốt nhạc. Đây là những kỹ thuật cơ bản để học sinh từng bước làm quen với cây đàn tính. (Ảnh: Ngọc Khương)
Bài học bắt đầu từ cách ôm đàn, đặt tay lên cần đàn, gảy từng dây và học các nốt nhạc. Đây là những kỹ thuật cơ bản để học sinh từng bước làm quen với cây đàn tính. (Ảnh: Ngọc Khương)
Những ngón tay còn vụng về tập gảy từng dây đàn. Từ chỗ biết đến Then, các em đang từng bước trở thành người trực tiếp thực hành di sản. Với bà Thúy, truyền nghề không dừng ở việc dạy trẻ biết đàn, biết hát, mà quan trọng hơn là giúp các em hiểu giá trị văn hóa của chính quê hương mình. (Ảnh: Ngọc Khương)
Những ngón tay còn vụng về tập gảy từng dây đàn. Từ chỗ biết đến Then, các em đang từng bước trở thành người trực tiếp thực hành di sản. Với bà Thúy, truyền nghề không dừng ở việc dạy trẻ biết đàn, biết hát, mà quan trọng hơn là giúp các em hiểu giá trị văn hóa của chính quê hương mình. (Ảnh: Thùy Dung)
Dưới sự hướng dẫn của Nghệ nhân Ưu tú Hoàng Thị Thúy, các em cùng học đàn, hát Then và trực tiếp thực hành di sản. “Muốn giữ Then lâu dài phải có người trẻ tiếp nối. Các câu lạc bộ cần được giao lưu, thi diễn để tạo động lực, hình thành hạt nhân văn nghệ tại cơ sở”, bà Thúy chia sẻ.
Dưới sự hướng dẫn của Nghệ nhân Ưu tú Hoàng Thị Thúy, các em cùng học đàn, hát Then và trực tiếp thực hành di sản. “Muốn giữ Then lâu dài phải có người trẻ tiếp nối. Các câu lạc bộ cần được giao lưu, thi diễn để tạo động lực, hình thành hạt nhân văn nghệ tại cơ sở”, bà Thúy chia sẻ.
Em Lương Xuân Bắc, học sinh lớp 7, Trường Tiểu học và THCS Trùng Khánh, chăm chú luyện từng nhịp đàn tính. Vừa gảy đàn, em hào hứng nói: “Em thấy đàn tính rất hay. Em mong được tham gia nhiều cuộc thi, biểu diễn để giới thiệu nét đẹp văn hóa này đến với nhiều người”.. (Ảnh: Ngọc Khương)
Em Lương Xuân Bắc, học sinh lớp 7, Trường Tiểu học và THCS Trùng Khánh, chăm chú luyện từng nhịp đàn tính. Vừa gảy đàn, em hào hứng nói: “Em thấy đàn tính rất hay. Em mong được tham gia nhiều cuộc thi, biểu diễn để giới thiệu nét đẹp văn hóa này đến với nhiều người”.. (Ảnh: Ngọc Khương)
Xuân Bắc cùng các bạn kiên trì tập từng đoạn đàn, câu hát. Qua mỗi buổi học, các em không chỉ biết chơi đàn tính, hát Then mà còn từng bước trở thành những người trẻ có thể trực tiếp thực hành và tiếp nối di sản. (Ảnh: Ngọc Khương)
Xuân Bắc cùng các bạn kiên trì tập từng đoạn đàn, câu hát. Qua mỗi buổi học, các em không chỉ biết chơi đàn tính, hát Then mà còn từng bước trở thành những người trẻ có thể trực tiếp thực hành và tiếp nối di sản. (Ảnh: Ngọc Khương)
Những tiếng đàn tính cùng vang lên trong lớp học, nối tiếp mạch Then từ những nghi lễ trong mỗi gia đình, qua những nghệ nhân bền bỉ giữ nghề đến lớp trẻ hôm nay. Với đồng bào Tày, Nùng nơi biên viễn Xứ Lạng, tiếng đàn, lời Then đã trở thành sợi dây nối các thế hệ, để những giá trị văn hóa và bản sắc dân tộc tiếp tục được gìn giữ, trao truyền trong đời sống cộng đồng. (Ảnh: Ngọc Khương)
Những tiếng đàn tính cùng vang lên trong lớp học, nối tiếp mạch Then từ những nghi lễ trong mỗi gia đình, qua những nghệ nhân bền bỉ giữ nghề đến lớp trẻ hôm nay. Với đồng bào Tày, Nùng nơi biên viễn Xứ Lạng, tiếng đàn, lời Then đã trở thành sợi dây nối các thế hệ, để những giá trị văn hóa và bản sắc dân tộc tiếp tục được gìn giữ, trao truyền trong đời sống cộng đồng. (Ảnh: Ngọc Khương)

Cùng chuyên mục

Đừng bỏ lỡ
[Infographic] Cẩm nang bắt nhịp đại học dành cho tân sinh viên

[Infographic] Cẩm nang bắt nhịp đại học dành cho tân sinh viên

Tin nổi bật3 tuần trước

(Sóng Trẻ) - Bước vào năm học 2026 - 2027, tân sinh viên cần sớm hoàn thiện thủ tục cư trú, đồng thời chủ động quản lý tài chính để tiết kiệm 30% chi phí và nhanh chóng thích nghi với môi trường đại học.

Báo chí Cách mạng Việt Nam: Trung thành với sứ mệnh, sáng tạo vì tương lai

Báo chí Cách mạng Việt Nam: Trung thành với sứ mệnh, sáng tạo vì tương lai

Tin nổi bật3 tháng trước

(Sóng trẻ) - Giữa dòng chảy chuyển đổi số, Báo chí Cách mạng Việt Nam đang không ngừng đổi mới để thích ứng với thời đại. Sau 101 năm xây dựng và phát triển, báo chí vẫn giữ vững vai trò tiên phong, đồng hành cùng đất nước trên hành trình hội nhập và phát

Đề thi các môn Khoa học tự nhiên THPT 2026 đảm bảo mức độ phân hóa thí sinh

Đề thi các môn Khoa học tự nhiên THPT 2026 đảm bảo mức độ phân hóa thí sinh

Tin nổi bật3 tháng trước

(Sóng trẻ) - Ngày 12/6, các thí sinh tham gia dự thi hai môn tự chọn của kỳ thi THPT. Đề thi các môn Khoa học tự nhiên được đánh giá có sự phân loại thí sinh, đảm bảo yêu cầu tốt nghiệp và xét tuyển.

XEM THÊM TIN

SỰ KIỆN NỔI BẬT

TIN ẢNH

XEM NHIỀU NHẤT

TIN NỔI BẬT

DIỄN ĐÀN