Tìm lại khoảng lặng từ những trang sách giấy

(Sóng trẻ) - Bất chấp sự lên ngôi của thiết bị số, nhiều người vẫn tìm về sách giấy như một cách để sống chậm lại. Giữa kỷ nguyên số, việc lật mở từng trang giấy giúp người đọc tìm lại những trải nghiệm thật mà công nghệ không thể thay thế.

Không chỉ để "đọc" mà còn để "cảm"

Khác với sự phẳng lặng của màn hình tinh thể lỏng, sách giấy mang đến một trải nghiệm đa giác quan. Đó là mùi gỗ mục nhẹ nhàng của những trang sách, là độ nhám của mặt giấy chạm vào đầu ngón tay, hay tiếng sột soạt khi lật trang - những âm thanh và cảm giác mang tính "chữa lành" kỳ lạ. Sự hữu hình này tạo nên một sợi dây liên kết cảm xúc bền chặt, biến việc đọc trở thành một nghi thức thư giãn thay vì chỉ là nạp dữ liệu đơn thuần.

Quan trọng hơn, sách giấy tạo ra một “ốc đảo tập trung”. Trong khi một chiếc máy tính bảng luôn chực chờ ngắt quãng dòng suy nghĩ của bạn bằng những thông báo Facebook, email hay tin nhắn, thì cuốn sách giấy là một thực thể cô lập hoàn toàn. Nó buộc người đọc phải bước vào một trạng thái “đắm chìm”, nơi không gian và thời gian như chậm lại.

Bạn Nguyễn Châu (24 tuổi, TP. HCM) - một người sưu tầm sách - chia sẻ về lý do trung thành với sách truyền thống: “Mình chọn đọc sách giấy bởi 1 ngày mình đã dành quá nhiều thời gian cho điện thoại, máy tính, vì vậy việc đọc sách giấy cũng phần nào giúp mình cai nghiện máy móc”.

"Bản đồ" tư duy và những dấu ấn thời gian trên kệ sách

Các nhà nghiên cứu thần kinh học đã chỉ ra rằng, bộ não con người không chỉ ghi nhớ mặt chữ mà còn ghi nhớ dựa trên cấu trúc không gian. Theo nghiên cứu thực nghiệm của Giáo sư Anne Mangen (Đại học Stavanger, Na Uy), việc đọc trên màn hình tạo ra một "gánh nặng nhận thức" lớn hơn do não bộ phải liên tục xử lý các thao tác cuộn và ánh sáng xanh. Ngược lại, chính tính vật lý của sách giấy giúp bộ não tự xây dựng một "bản đồ địa hình" trong tâm trí. Thay vì những dòng chữ trôi tuột trên màn hình phẳng, chúng ta ghi nhớ thông tin nhờ những điểm mốc cụ thể: ý tưởng này nằm ở đầu trang bên trái, chi tiết kia nằm ở góc dưới bên phải, ngay sát mép giấy. Chính cảm giác về độ dày, vị trí cố định của con chữ giúp kiến thức được "neo" lại vững chắc hơn trong trí nhớ.

Chia sẻ về thói quen “neo” kiến thức này, bạn Thái Anh (21 tuổi, Định Công, Hà Nội) cho biết: "Mình có thói quen đọc đến đâu là ghi chú và gạch chân trực tiếp bằng bút chì đến đó. Khi cần tìm lại một ý tưởng, mình thường nhớ ngay nó nằm ở khoảng giữa cuốn sách, phía lề bên phải. Cảm giác cầm trên tay độ dày thực tế của tập giấy giúp mình định vị thông tin nhanh hơn”.

Không chỉ là công cụ lưu trữ tri thức, kệ sách trong mỗi gia đình còn là một tuyên ngôn về bản sắc. Mỗi cuốn sách trên kệ giống như một "chứng minh thư" tâm hồn, kể câu chuyện về sự trưởng thành của chủ nhân. Đó có thể là một cuốn sách cũ từ thời ông bà để lại, hay một cuốn sách có những dòng ghi chú bên lề viết vội từ những năm tháng sinh viên đầy hoài bão. Những dấu vết hữu hình đó biến cuốn sách thành một món kỷ vật có linh hồn - điều mà các định dạng số vĩnh viễn không thể thay thế.

Chuyển mình để tìm lại vị thế

Trước áp lực từ sách nói và sách điện tử, ngành xuất bản đã có những bước đi đột phá để biến sách giấy thành một loại tác phẩm nghệ thuật. Các phiên bản đặc biệt với bìa cứng ép kim, minh họa độc bản hay chất liệu giấy cao cấp đang trở thành xu hướng.

Sự chuyển mình được minh chứng rõ nét qua hành trình của tiểu thuyết “Mưa đỏ” (Chu Lai). Sau gần 10 năm kể từ lần đầu ra mắt, tác phẩm về khúc tráng ca Thành cổ Quảng Trị đã có một cuộc "trở lại" đầy ấn tượng. Bên cạnh bản in phổ thông bìa mềm tiện dụng, NXB Quân đội Nhân dân đã gây chú ý khi phát hành ấn bản bìa cứng đặc biệt vào tháng 10 năm ngoái. Với thiết kế có hộp đựng (boxset) sang trọng và chữ ký scan của tác giả, cuốn sách không còn đơn thuần là công cụ lưu trữ văn bản mà đã được nâng tầm thành một thực thể có giá trị sưu tầm cao.

Giới trẻ hiện nay không chỉ mua sách để đọc, họ mua để "sở hữu" một trải nghiệm thẩm mỹ. Việc trưng bày một cuốn sách đẹp không chỉ làm sang trọng không gian sống mà còn thể hiện cái "gu" và sự trân trọng đối với giá trị truyền thống. 

Sách giấy và công nghệ số không phải là một cuộc chiến sinh tồn. Nếu sách điện tử chiến thắng ở sự tiện lợi và tốc độ, thì sách giấy lại lên ngôi ở giá trị trải nghiệm và sự lắng đọng. Trong một kỷ nguyên mà mọi thứ đều có thể bị "số hóa", những trang giấy mỏng manh lại chính là nơi lưu giữ những giá trị chân thực nhất của tri thức và cảm xúc con người.

Kỳ tới: Văn hóa đọc trong thời đại số (Kỳ 3): Đọc nhanh để biết, đọc sâu để hiểu