Đằng sau lựa chọn trì hoãn sinh con của người trẻ

(Sóng trẻ) - Việc trì hoãn sinh con không chỉ xuất phát từ mong muốn cá nhân mà còn gắn với nỗi lo về tài chính, công việc và tương lai của con trẻ, đặt ra nhiều vấn đề trước xu hướng mức sinh giảm.

Góc nhìn mới về hôn nhân, gia đình

Trong quan niệm truyền thống, trưởng thành, kết hôn và sinh con thường được coi là những dấu mốc nối tiếp nhau trong cuộc đời mỗi người. Tuy nhiên, ngày nay, một bộ phận người trẻ đang có cách nhìn khác về những lựa chọn này. 

Hôn nhân vẫn được coi trọng, nhưng không phải lựa chọn bắt buộc ở một độ tuổi nhất định. Việc có con cũng không còn được xem là điều đương nhiên sau khi kết hôn, mà dần gắn với mong muốn, quan điểm sống và quyết định của mỗi người.

Trên diễn đàn, độc giả Minh Hang bày tỏ quan điểm nhận được sự đồng tình.

(Ảnh: Chụp màn hình)
(Ảnh: Chụp màn hình)

Sự thay đổi này không đồng nghĩa người trẻ quay lưng với gia đình, mà nằm ở cách họ xác định giá trị của hôn nhân và hạnh phúc. Nghiên cứu Giá trị hôn nhân, gia đình - Góc nhìn của thế hệ trẻ Việt Nam hiện nay của Nguyễn Thị Thanh Thủy và Đinh Thị Nguyệt, khảo sát trực tuyến 279 người từ 16-30 tuổi tại Việt Nam năm 2021, cho thấy gia đình vẫn là giá trị quan trọng đối với giới trẻ. 

Tuy nhiên, người trẻ cũng cởi mở hơn với những quan niệm, hình thức hôn nhân và gia đình mới. Nghiên cứu dẫn kết quả khảo sát trước đó cho thấy 43,2% nhóm sinh từ năm 1986 trở đi chấp nhận sống độc thân, cao hơn các nhóm thế hệ lớn tuổi được khảo sát. Sự khác biệt này gợi mở rằng các quan niệm về hôn nhân không còn được duy trì đồng nhất giữa các thế hệ. 

Sự thay đổi trong cách nhìn về hôn nhân cũng thể hiện ở quyền lựa chọn bạn đời và thời điểm lập gia đình. Theo nghiên cứu trên, tình yêu được 91,4% người tham gia lựa chọn là tiêu chí quan trọng trong quyết định kết hôn. 

Điều này cho thấy các yếu tố gắn với tình cảm và sự phù hợp giữa hai cá nhân ngày càng được đề cao trong lựa chọn hôn nhân. Người trẻ có xu hướng đặt mong muốn, tình cảm và quan điểm của bản thân vào quyết định xây dựng gia đình, thay vì chỉ dựa trên những tiêu chuẩn có sẵn từ gia đình hoặc cộng đồng. 

Thay vì vội vàng có con sau kết hôn, một số cặp vợ chồng muốn dành thêm thời gian ổn định kinh tế, chuẩn bị tâm lý và vun đắp cuộc sống chung.

(Ảnh: Chụp màn hình)
(Ảnh: Chụp màn hình)

Với một số cặp vợ chồng trẻ, kết hôn không đồng nghĩa với việc phải sinh con ngay sau đó. Những năm đầu hôn nhân được họ xem là khoảng thời gian để hai người thích nghi với cuộc sống chung, vun đắp mối quan hệ và theo đuổi những mục tiêu cá nhân. 

Lựa chọn này cũng xuất phát từ mong muốn chuẩn bị kỹ hơn về tài chính, tâm lý và khả năng chăm sóc, nuôi dạy trẻ. Thay vì sinh con theo một trình tự được mặc định sau hôn nhân, họ muốn chủ động xác định thời điểm phù hợp với điều kiện và mong muốn của cả hai.

Cách lựa chọn trên có cơ sở từ sự thay đổi trong nhận thức về quyền quyết định sinh con. Điều 13 Luật Dân số số 113/2025/QH15 quy định cá nhân, cặp vợ chồng được quyết định thời gian sinh con, số con và khoảng cách giữa các lần sinh trên cơ sở bình đẳng, phù hợp với độ tuổi, sức khỏe, điều kiện học tập, lao động, thu nhập và khả năng nuôi dạy con. 

Quy định này đặt quyết định sinh con trong mối liên hệ với hoàn cảnh thực tế của mỗi cá nhân, cặp đôi, thay vì coi đó là bước đi bắt buộc ngay sau khi kết hôn.

Sự dịch chuyển trong quan niệm hôn nhân cũng được phản ánh qua tuổi kết hôn thực tế. Theo Cục Thống kê, tuổi kết hôn trung bình lần đầu của người Việt Nam năm 2024 là 27,3 tuổi, tăng 2,1 tuổi so với năm 2019. Kết hôn muộn không đồng nghĩa với không muốn sinh con, nhưng cho thấy thời điểm bước vào cuộc sống gia đình đang có sự thay đổi. Khi hôn nhân không còn là dấu mốc phải hoàn thành ở một độ tuổi nhất định, việc sinh con cũng có thể được cân nhắc theo kế hoạch và mức độ sẵn sàng của mỗi cá nhân. 

Từ những thay đổi trong quan niệm về hôn nhân, gia đình và hạnh phúc, sinh con dần được nhìn nhận như một quyết định cần có sự cân nhắc thay vì nghĩa vụ mặc định. Người trẻ có thể mong muốn kết hôn, xây dựng gia đình nhưng chưa muốn sinh con; cũng có người không xem việc làm cha mẹ là mục tiêu của cuộc đời.

Những lựa chọn này phản ánh cách mỗi người xác định hạnh phúc, trách nhiệm và hướng đi riêng. Tuy nhiên, mong muốn cá nhân không phải lúc nào cũng quyết định được việc sinh con, bởi lựa chọn ấy còn chịu tác động từ những điều kiện thực tế của cuộc sống.

Những bất định về tương lai khiến quyết định sinh con trở nên khó khăn
Không chỉ cân nhắc khả năng tài chính ở hiện tại, nhiều người trẻ còn lo lắng về môi trường sống và tương lai mà con cái họ sẽ đối mặt. Những băn khoăn về giáo dục, việc làm, chi phí sinh hoạt và chất lượng cuộc sống khiến quyết định sinh con trở nên thận trọng hơn.

Độc giả Huyền cho rằng người trẻ ngày nay thường muốn ổn định tài chính trước khi sinh con để có thể mang đến cho con một cuộc sống đầy đủ, tránh những thiệt thòi. Bên cạnh đó, họ cũng muốn dành thời gian trải nghiệm, khám phá và phát triển bản thân trước khi bước vào trách nhiệm làm cha mẹ.

(Ảnh: Chụp màn hình)
(Ảnh: Chụp màn hình)

Thực tế, việc nuôi dạy một đứa trẻ đòi hỏi nguồn lực tài chính lâu dài. Theo Cục Thống kê, năm 2020, bình quân mỗi hộ gia đình chi hơn 7 triệu đồng/năm cho một thành viên đang đi học; tại khu vực thành thị, con số này lên tới 10,7 triệu đồng. Bên cạnh học phí, cha mẹ còn phải trang trải nhiều khoản khác như ăn ở, chăm sóc sức khỏe, học thêm và các hoạt động phát triển kỹ năng.

Nghiên cứu Determinants of Fertility Intentions and Outcomes in Low-fertility Areas of Viet Nam do Viện Xã hội học phối hợp với Viện Nghiên cứu Kinh tế ASEAN và Đông Á (ERIA) công bố năm 2025 cũng cho thấy những rào cản này khá rõ nét. Trong số những người được khảo sát, 55,6% cho biết không đủ khả năng tài chính để nuôi dạy con tốt là nguyên nhân khiến họ không có ý định sinh thêm con. Ngoài ra, 21% đề cập điều kiện công việc không phù hợp và 20,1% cho rằng việc chăm sóc con tốn nhiều thời gian, công sức.

Những con số trên cho thấy, bên cạnh mong muốn có con, khả năng đáp ứng các điều kiện nuôi dạy trẻ cũng ảnh hưởng đáng kể đến quyết định sinh sản. Không ít người phải cân nhắc giữa việc mở rộng gia đình và bảo đảm chất lượng cuộc sống hiện tại.

Một khía cạnh khác được độc giả Sáng Lê đề cập là nỗi lo về tương lai. Người này bày tỏ sự băn khoăn khi trẻ em sẽ lớn lên trong một thế giới có nhiều biến động, từ môi trường sống, giáo dục đến công việc và áp lực xã hội. Không chỉ mong con có cuộc sống đủ đầy, người viết còn lo liệu bản thân có thể mang đến cho con cơ hội học tập, phát triển và một môi trường an toàn hay không.

(Ảnh: Chụp màn hình)
(Ảnh: Chụp màn hình)

 

Đây cũng là điểm đáng chú ý trong cách người trẻ nhìn nhận trách nhiệm làm cha mẹ. Sinh con không chỉ là đưa một thành viên mới vào gia đình mà còn là cam kết đồng hành, chăm sóc và tạo điều kiện để trẻ phát triển trong thời gian dài. Khi chưa tự tin về khả năng thực hiện những trách nhiệm ấy, một số người lựa chọn trì hoãn hoặc không sinh con.

Đồng quan điểm, độc giả Thùy Dương Lương cho rằng không nên vội quy kết việc không sinh con là lối sống ích kỷ hay thiếu trách nhiệm. Theo người viết, áp lực giá nhà, chi phí sinh hoạt, công việc và những bất định trong tương lai khiến nhiều người chưa cảm thấy sẵn sàng làm cha mẹ. Đôi khi, sự cân nhắc ấy xuất phát từ chính ý thức về trách nhiệm đối với một đứa trẻ.

(Ảnh: Chụp màn hình)
(Ảnh: Chụp màn hình)

 

Như vậy, đằng sau lựa chọn trì hoãn hoặc không sinh con không chỉ là những tính toán về kinh tế mà còn có những lo ngại về chất lượng cuộc sống của thế hệ sau. Người trẻ không đơn thuần đặt câu hỏi liệu mình có muốn có con hay không, mà còn băn khoăn liệu bản thân có đủ điều kiện để mang đến cho con một tương lai tốt đẹp. Điều này cho thấy, muốn khuyến khích người trẻ sinh con, bên cạnh việc vận động về nhận thức, xã hội cần quan tâm hơn đến những điều kiện thực tế để họ an tâm xây dựng gia đình.

Lựa chọn cá nhân trong bài toán dân số
Quyết định sinh con vốn thuộc về quyền tự chủ của mỗi cá nhân, nhưng khi mức sinh giảm trong thời gian dài, lựa chọn này cũng đặt ra những vấn đề ở quy mô xã hội.

Theo kết quả Điều tra dân số và nhà ở giữa kỳ năm 2024 của Cục Thống kê, tổng tỷ suất sinh của Việt Nam đạt 1,91 con/phụ nữ, thấp hơn mức sinh thay thế 2,1 con/phụ nữ. Đáng chú ý, mức sinh tại khu vực thành thị chỉ đạt 1,67 con/phụ nữ, trong khi khu vực nông thôn đạt 2,08 con/phụ nữ. Đây là dấu hiệu cho thấy xu hướng sinh ít con đang ngày càng rõ nét, đặc biệt tại các đô thị.

Đằng sau những con số này là sự thay đổi trong quan niệm và điều kiện sống. Độc giả Ngọc Lê cho rằng, hôn nhân và sinh con ngày nay không còn là những lựa chọn tất yếu. Với nhiều người trẻ, hạnh phúc còn nằm ở sự tự do, ổn định và chất lượng cuộc sống. Việc trì hoãn sinh con đôi khi đơn giản là mong muốn chờ đến khi bản thân thực sự sẵn sàng.

(Ảnh: Chụp màn hình)
(Ảnh: Chụp màn hình)

Trong khi đó, độc giả Nguyễn Thùy Nhi nhấn mạnh những rào cản kinh tế như thu nhập thiếu ổn định, áp lực mua nhà, thuê nhà và chi phí nuôi dạy con. Theo người viết, nhiều người không phải không muốn có con mà chưa đủ điều kiện để bảo đảm cuộc sống cho một thành viên mới. Vì vậy, trì hoãn sinh con cũng là cách họ chuẩn bị cho trách nhiệm lâu dài của việc làm cha mẹ.

(Ảnh: Chụp màn hình)
(Ảnh: Chụp màn hình)

 

Mức sinh thấp kéo dài không chỉ ảnh hưởng đến kế hoạch của từng gia đình mà còn làm thay đổi cơ cấu dân số. Tỷ trọng trẻ em giảm, trong khi tỷ lệ người cao tuổi gia tăng, khiến quá trình già hóa dân số diễn ra nhanh hơn và tạo áp lực lên các chính sách lao động, an sinh xã hội.

Có thể thấy, lựa chọn sinh con của người trẻ vừa là câu chuyện cá nhân, vừa gắn với tương lai dân số. Thay vì đặt trách nhiệm duy trì mức sinh lên vai người trẻ, cần có những chính sách thiết thực về việc làm, nhà ở và chi phí nuôi dạy trẻ. Khi các rào cản được tháo gỡ, người trẻ sẽ có thêm điều kiện để chủ động xây dựng gia đình và thực hiện mong muốn sinh con.

 

Cùng chuyên mục

Đừng bỏ lỡ
Cô giáo Phạm Thị Huyền và ba thập kỷ nâng bước những mảnh đời khuyết

Cô giáo Phạm Thị Huyền và ba thập kỷ nâng bước những mảnh đời khuyết

Tin nổi bật1 tuần trước

(Sóng trẻ) - Gần 30 năm qua, có một lớp học không tiếng trống trường, không yêu cầu giấy khai sinh, không thu một khoản học phí vẫn đều đặn duy trì mỗi ngày. Từ những ngày đầu tiên, cô đã kiên trì, đồng hành cùng các em trong hành trình tiếp cận tri thức

Hơn nửa thế kỷ 'tiếp lửa' nghề bánh cuốn Thanh Trì

Hơn nửa thế kỷ 'tiếp lửa' nghề bánh cuốn Thanh Trì

Tin nổi bật2 tuần trước

(Sóng trẻ) - Nằm trên góc phố nhỏ tại phường Vĩnh Hưng (Hà Nội), cửa hàng bánh cuốn Thanh Trì cô Lan níu chân thực khách bởi sự dân dã, đậm đà bản sắc ẩm thực Hà Thành.

Nghệ thuật cải lương trong dòng chảy thời đại số

Nghệ thuật cải lương trong dòng chảy thời đại số

Tin nổi bật2 tuần trước

(Sóng trẻ) - Sự phát triển của công nghệ và các nền tảng số đang làm thay đổi cách công chúng tiếp cận nghệ thuật truyền thống. Trước những chuyển động ấy, cải lương cũng đứng trước bài toán thích ứng với phương thức tiếp cận mới, nhằm gìn giữ những giá

XEM THÊM TIN

SỰ KIỆN NỔI BẬT

TIN ẢNH

XEM NHIỀU NHẤT

TIN NỔI BẬT

DIỄN ĐÀN