Độc giả đề cao cách diễn đạt khi góp ý trên không gian mạng
(Sóng trẻ) - 52% độc giả tham gia bình chọn trên Sóng trẻ cho rằng ngôn từ và cách diễn đạt là yếu tố quan trọng nhất để phân biệt góp ý với công kích trên mạng xã hội.
Diễn đàn “Ranh giới giữa bình luận và công kích”, do Sóng trẻ tổ chức từ ngày 30/10 đến 15/11, ghi nhận hơn 100 lượt bình luận và 50 lượt bình chọn. Các ý kiến tập trung vào cách nhận diện góp ý mang tính xây dựng, trách nhiệm của người bình luận và những tổn thương do lời nói gây ra.
Kết quả cho thấy cách thể hiện quan điểm được người tham gia đặc biệt quan tâm. Tuy nhiên, những chia sẻ tại diễn đàn cũng đặt ra câu hỏi: Một bình luận không chứa lời lẽ xúc phạm có thể gây tổn thương hay không, và người viết phải chịu trách nhiệm đến đâu khi lời nói của mình ảnh hưởng tiêu cực đến người khác?

Sở hữu kênh TikTok hơn 500.000 người theo dõi, độc giả Nấm Hương (Quỳnh Hương) cho biết thường xuyên nhận những ý kiến trái chiều về nội dung mình đăng tải. Theo cô, người xem có quyền không đồng tình, thậm chí phê bình gay gắt, nhưng cần phân biệt giữa nhận xét về sản phẩm và công kích người sáng tạo.
Nấm Hương cho rằng góp ý mang tính xây dựng cần tập trung vào vấn đề cụ thể, thay vì nhắm đến ngoại hình, đời tư hoặc sử dụng lời lẽ hạ thấp người khác. Chẳng hạn, việc chỉ ra hạn chế trong một video có thể giúp người sáng tạo cải thiện nội dung, trong khi những bình luận miệt thị cá nhân không mang lại giá trị tương tự.
Nếu Nấm Hương chú trọng cách thể hiện quan điểm, độc giả Lê Hoàng Linh đặt vấn đề về trách nhiệm của người viết trước tác động của lời nói. Theo Hoàng Linh, một bình luận không xuất phát từ ý định xúc phạm vẫn có thể khiến người tiếp nhận tổn thương. Khi nhận thấy điều đó, người viết cần xem xét lại cách diễn đạt thay vì cho rằng đối phương “quá nhạy cảm”.
Độc giả này cho rằng việc xin lỗi hoặc điều chỉnh ngôn từ không đồng nghĩa với từ bỏ quan điểm cá nhân, mà thể hiện thái độ tôn trọng người đối thoại.
Những ý kiến trên cho thấy ranh giới giữa góp ý và công kích không đơn thuần được xác định bằng việc người viết có sử dụng từ ngữ gay gắt hay không. Một lời phê bình thẳng thắn vẫn có thể mang tính xây dựng nếu dựa trên căn cứ và hướng vào hành vi, vấn đề cụ thể. Ngược lại, những nhận xét mang tính quy chụp, hạ thấp cá nhân có thể khiến cuộc tranh luận chuyển thành công kích.
Sự khác biệt này đặt ra một vấn đề được quan tâm tại diễn đàn: Ranh giới giữa góp ý và công kích nên được xác định chủ yếu từ cách diễn đạt, mục đích của người viết hay cảm nhận của người tiếp nhận?

Từ trải nghiệm cá nhân, độc giả Bảo Ngọc chia sẻ từng bị bạn bè chế giễu vì phải điều trị các vấn đề tâm lý khi học THPT. Dù sự việc đã qua nhiều năm, những lời miệt thị vẫn để lại ảnh hưởng đối với bạn.
Theo Bảo Ngọc, một số từ ngữ gợi nhắc trải nghiệm cũ vẫn có thể khiến bạn cảm thấy tổn thương, ngay cả khi người nói không có ý chế giễu. Câu chuyện cho thấy tác động của lời nói đôi khi kéo dài hơn thời điểm bình luận được đưa ra.
Cũng quan tâm đến hậu quả của công kích, độc giả Ngọc Hà Vũ cho rằng những bình luận mang tính chế giễu, miệt thị hoặc quy chụp cá nhân có thể gây tổn thương tâm lý kéo dài. Theo độc giả, bạo lực mạng không chỉ ảnh hưởng đến cảm xúc nhất thời mà còn có nguy cơ dẫn đến những hệ lụy nghiêm trọng đối với người tiếp nhận.
Theo chuyên gia tâm lý Trần Thủy Tiên, Trung tâm Tâm lý và Phát triển Con người NHC Việt Nam, tác động của bình luận tiêu cực phụ thuộc vào nội dung, tần suất, mức độ công khai, cách người nhận diễn giải lời nói và những trải nghiệm tâm lý trước đó.
Cùng một nhận xét, có người nhanh chóng bỏ qua nhưng người khác có thể chịu ảnh hưởng lâu dài, đặc biệt khi lời nói chạm đến những mặc cảm hoặc tổn thương từng trải qua.
Chuyên gia cho biết việc liên tục tiếp nhận những lời miệt thị có thể khiến người bị công kích dần thu mình, ngại giao tiếp, lo lắng về đánh giá của người khác và mất niềm tin vào bản thân.
“Khi không còn tin vào khả năng phán đoán, giá trị và quyền được là chính mình, họ có thể trao quyền đánh giá bản thân cho đám đông, thay vì giữ được niềm tin vào những giá trị bên trong”, chuyên gia tâm lý Thuỷ Tiên phân tích.

Theo chuyên gia, nếu tình trạng lo lắng, né tránh kéo dài, ảnh hưởng đến học tập, công việc, các mối quan hệ hoặc chất lượng cuộc sống, người trong cuộc nên tìm đến chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ để được đánh giá và hỗ trợ.
Ở chiều ngược lại, động cơ của người viết cũng là yếu tố cần xem xét. Trong cuộc bình chọn, 16% độc giả lựa chọn mục đích bình luận là tiêu chí quan trọng nhất. Một số bình luận gay gắt có thể xuất phát từ mong muốn thu hút sự chú ý, tìm kiếm tương tác hoặc tâm lý hùa theo đám đông, thay vì góp ý thực chất.
Theo đó, việc từng chịu tổn thương không đồng nghĩa một người sẽ luôn thấu hiểu cảm xúc của người khác. Nếu thiếu nhận thức và không điều chỉnh hành vi, họ vẫn có thể tiếp tục sử dụng những lời lẽ gây tổn thương trong các cuộc tranh luận sau này.

Bên cạnh những tác động về tâm lý, nhiều hành vi công kích trên không gian mạng còn có thể phát sinh trách nhiệm pháp lý.
Luật sư Dương Lê Ước An, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội, cho biết cần phân biệt quyền nhận xét, phản biện có căn cứ với các hành vi bịa đặt, vu khống, làm nhục, tiết lộ trái phép thông tin đời tư hoặc cố ý phát tán thông tin sai sự thật.
Theo luật sư, trách nhiệm pháp lý được xem xét dựa trên hành vi cụ thể, nội dung thông tin, tính chất vi phạm và hậu quả liên quan, thay vì chỉ căn cứ vào số lượng tài khoản tham gia công kích.
“Người thực hiện hành vi vi phạm có thể phải gỡ bỏ thông tin, cải chính, xin lỗi công khai, bồi thường thiệt hại hoặc bị xử phạt hành chính. Trong trường hợp có đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm, hành vi làm nhục hoặc vu khống người khác còn có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự theo quy định pháp luật”, luật sư An cho biết.

Đối với các tài khoản ẩn danh, luật sư nhấn mạnh việc không công khai danh tính không đồng nghĩa người sử dụng có thể tránh mọi trách nhiệm pháp lý. Khi có dấu hiệu vi phạm, cơ quan có thẩm quyền có thể xác minh chứng cứ điện tử để xác định người thực hiện hành vi, tùy thuộc dữ liệu được lưu trữ và điều kiện truy xuất.
Luật sư khuyến nghị người bị công kích lưu giữ đường dẫn bài đăng, bình luận, tin nhắn, hình ảnh, tên tài khoản và thời điểm xảy ra sự việc. Tùy tính chất vụ việc, người bị xâm phạm quyền lợi có thể yêu cầu gỡ bỏ thông tin, cải chính, xin lỗi, bồi thường thiệt hại hoặc trình báo cơ quan có thẩm quyền.
Sau hơn hai tuần diễn ra, diễn đàn “Ranh giới giữa bình luận và công kích” ghi nhận những cách tiếp cận khác nhau của độc giả về giới hạn của lời nói trên mạng xã hội. Có người chú trọng cách diễn đạt, người đề cao trách nhiệm của người bình luận, trong khi những ý kiến khác quan tâm đến tác động tâm lý đối với người tiếp nhận.
Sự khác biệt giữa góp ý và công kích vì thế không chỉ nằm ở điều được nói ra, mà còn ở cách nói và trách nhiệm của người viết đối với phát ngôn của mình!


