Gen Z và hành trình hồi sinh những trang sách cũ

(Sóng trẻ) - Giữa nhịp sống hiện đại, Trịnh Hán Quang (27 tuổi, TP.HCM) lựa chọn gắn bó với những cuốn sách cũ. Từ một người học tập, làm việc trong lĩnh vực điện tử, Quang chuyển hướng sang phục chế sách, biến công việc thủ công này thành niềm đam mê và mở lớp miễn phí để chia sẻ kỹ năng với những người trẻ cùng yêu sách.

Bắt đầu từ những cuốn sách cũ

Trịnh Hán Quang từng theo học ngành Công nghiệp điện tử tại Trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng (TP.HCM) và có khoảng một năm làm việc trong lĩnh vực này. Tuy nhiên, sau thời gian trải nghiệm, anh nhận ra công việc đó không phù hợp với sở thích và định hướng của mình.

Năm 2019, Quang quyết định nghỉ việc để tìm một hướng đi khác. Vốn yêu thích sách, đặc biệt là những cuốn sách cũ, anh tìm đến làm việc tại một quán cà phê sách. Công việc này đưa Quang đến gần hơn với những cuốn sách đã qua nhiều năm sử dụng, từ đó anh bắt đầu quan tâm đến việc bảo quản, phục hồi những trang sách cũ. 

Từ năm 2020, Quang tự tìm hiểu về nghề phục chế sách, đồng thời học hỏi thêm từ những người có kinh nghiệm. Anh làm quen với các kỹ thuật xử lý giấy, khâu sách, làm gáy và phục hồi bìa. Trong quá trình đó, Quang có cơ hội trải nghiệm và học hỏi về phục chế sách tại Tu viện Huệ Quang (TP.HCM) vào năm 2024. 

“Ban đầu, tôi chỉ tự sửa lại sách của mình, sau đó nhận sửa sách của một vài người bạn thân và đã nhận được những phản hồi tích cực. Từ đó, tôi bắt đầu chính thức theo đuổi con đường phục chế sách”, Quang chia sẻ. 

Mỗi cuốn sách đến với Quang lại mang một tình trạng khác nhau. Có cuốn hư phần ruột, có cuốn bong gáy, cũng có cuốn cần phục hồi lại phần bìa. Tùy vào mức độ hư hỏng và mong muốn của người sở hữu, anh lựa chọn cách xử lý phù hợp, từ sửa chữa một phần đến phục hồi gần như toàn bộ cuốn sách.

Đằng sau mỗi cuốn sách cũ đôi khi còn là một câu chuyện gắn với người từng sở hữu nó. Một trong số những cuốn sách để lại cho anh nhiều ấn tượng là cuốn “Robinson ngoài hoang đảo”. Quang kể lại: “Cuốn sách được bác hàng xóm mang sang nhờ tôi khâu sách và vá lại. Đó là kỷ vật của người cha đã mất để lại cho bác. Sau khi nhận được sản phẩm, bác đã rất vui vì không nghĩ phục hồi được nguyên bản cuốn sách như vậy”.

Với anh, phục chế sách không chỉ đơn thuần là đưa một cuốn sách cũ trở lại hình dạng ban đầu, mà còn là trân trọng những câu chuyện gắn với chúng và những cảm xúc mà một cuốn sách được hồi sinh có thể mang lại cho người gửi gắm. Sự hài lòng của khách hàng cũng trở thành một phần ý nghĩa trong công việc, giúp Quang tìm thấy sự gắn bó với con đường mình đang theo đuổi.

Từ những thao tác nhỏ

Theo Quang chia sẻ, phục chế một cuốn sách thường gồm các công đoạn chính như tháo sách, vá giấy, khâu lại và hoàn thiện các phần liên quan. “Công đoạn khó nhất là vá sách. Bước này tốn khá nhiều thời gian và công sức, tùy theo độ hư hại của quyển sách. Đối với quyển sách hư hại nhẹ, có thể mất hai đến ba ngày để xử lý, còn quyển mà bị hư hại nặng sẽ mất khoảng hơn một tuần”, Quang cho biết.

Mỗi công đoạn lại có những yêu cầu riêng. Khi vá một trang giấy, phần giấy bổ sung phải được xử lý phù hợp để bảo đảm kết cấu của trang. Khi khâu, các đường chỉ cần được thực hiện đều để giữ độ chắc chắn cho cuốn sách. Với những cuốn bị mối mọt, ẩm mốc hoặc hư hỏng nặng, anh phải xử lý từng phần trước khi chuyển sang công đoạn tiếp theo.

Một trong những công đoạn Quang đặc biệt lưu ý là khử axit cho giấy. Lượng hóa chất cần được điều chỉnh phù hợp với từng loại giấy. Nếu xử lý không đúng, giấy có thể tiếp tục bị hư hỏng, thậm chí ảnh hưởng đến nội dung trên trang. 

Chính những yêu cầu đó khiến việc phục chế một cuốn sách không thể thực hiện theo cách làm nhanh, làm đồng loạt. Mỗi tình trạng hư hỏng cần được xem xét trước khi lựa chọn phương pháp xử lý. 

Quá trình làm nghề phục chế sách cũng đem lại cho anh một sự thay đổi trong tính cách cũng như trong cuộc sống. “Công việc này cho mình sống chậm hơn một chút, do đòi hỏi nhiều sự cẩn thận và tỉ mỉ hơn. Qua mỗi lần phục chế, mình cũng rèn được tính kiên nhẫn, học cách dành thời gian cho từng công đoạn thay vì vội vàng hoàn thành. Đó là điều mình thấy có ích không chỉ trong công việc mà cả trong cuộc sống”, anh nói. 

Đưa kỹ năng phục chế đến với người trẻ

Sau thời gian tự học và làm nghề, Quang bắt đầu mở các lớp hướng dẫn miễn phí cho những người có cùng sở thích. Không gian học không đặt nặng việc tạo ra một sản phẩm hoàn chỉnh trong thời gian ngắn. Người tham gia được làm quen từng bước với các kỹ thuật cơ bản như bồi, vá và khâu sách.

Quang chia sẻ: “Phục chế sách cũng giống như chữa bệnh, tôi vẫn nghĩ phòng bệnh hơn chữa bệnh. Tôi mở lớp với mong muốn giúp các bạn biết cách xử lý ngay từ khi cuốn sách mới bắt đầu hư hại, để hạn chế những tổn thương nặng hơn về sau”.

Những người tìm đến lớp học có những mục đích khác nhau. Có người muốn tự phục hồi những cuốn sách cũ của mình, có người muốn thử sức với công việc thủ công, cũng có người đơn giản muốn tìm hiểu thêm về cách một cuốn sách được phục hồi.

Trong quá trình học, tháo sách và vá sách là hai công đoạn khiến người mới học gặp nhiều khó khăn. Nếu thao tác không đúng, phần tư liệu gốc của cuốn sách có thể bị ảnh hưởng. “Hai công đoạn này nếu sai một chút sẽ bị mất luôn tư liệu gốc ban đầu. Khi chưa quen vá sách, chưa quen xé giấy, có thể sản phẩm các bạn làm ra chưa được đạt thẩm mỹ”, anh nói.

Những kết quả ban đầu không nhất thiết phải hoàn hảo. Qua từng buổi học, từ chỗ chưa biết xử lý một trang sách bị rách, học viên có thể tự thực hiện một số công đoạn đơn giản và hiểu rõ hơn yêu cầu của công việc. Quá trình ấy cũng giúp họ rèn sự kiên trì với công việc mình lựa chọn. Một trang sách cần được xử lý từng phần, một đường khâu có thể phải tháo ra làm lại nếu chưa đạt yêu cầu. Từ những lần thực hành như vậy, người học dần nhận ra có những công việc cần thời gian và không thể hoàn thành bằng sự vội vàng.

Với Quang, việc mở lớp miễn phí không chỉ là cách chia sẻ những kỹ năng đã tích lũy trong quá trình làm nghề, mà còn là cơ hội gặp gỡ những người có cùng niềm đam mê. Từ một người tự tìm hiểu và theo đuổi phục chế sách, anh mong muốn ngày càng có nhiều người trẻ biết đến công việc này, để những kỹ năng phục chế sách tiếp tục được chia sẻ và gìn giữ.