Ba thế hệ, một nghề chè

(Sóng trẻ) - Giữa mùa chè, khi những búp chè vừa hong khô sương sớm, câu chuyện về ba thế hệ gắn bó với cây chè của gia đình chị Tô Thị Thủy - Giám đốc Hợp tác xã chè và du lịch sinh thái Vạn Phú (Xã Vạn Phú, Tỉnh Thái Nguyên) được kể lại qua những ký ức mộc mạc bên nương chè.

Từ ký ức tuổi thơ đến lựa chọn gắn bó.

- “Ba đời là sao chị nhỉ? Đời của mẹ chị có làm chè đâu?”. Tôi hỏi.

- Chị Thủy cười nhẹ: “Đời của bà ngoại, rồi đến dì, rồi đến chị. Dì cùng thế hệ với mẹ chị, tính ra vẫn là ba đời”.

Quyết định gắn bó với cây chè của chị Thủy không chỉ là sự tiếp nối một nghề truyền thống, mà còn xuất phát từ những trải nghiệm rất cá nhân, gắn liền với tuổi thơ và quá trình trưởng thành của chị. Chị chia sẻ: “Cây chè ngoài việc là sinh kế nuôi sống gia đình, nuôi mình ăn học, còn là niềm đam mê, là thứ mình thật sự yêu thích”.

Theo chị Thủy, mỗi thế hệ làm chè đều có những điều kiện và cách làm riêng. Đến đời chị, mọi thứ thuận lợi hơn: “Đến đời chị, đã có nền tảng vững chắc từ ông bà, cha mẹ. Có nguồn lực kinh tế tốt để vượt qua những khó khăn, có sức khỏe, và đặc biệt là sự kết nối với thế hệ trẻ để lan tỏa giá trị của cây chè”.

Nhưng với chị, việc tiếp nối nghề không chỉ là dựa vào nền tảng sẵn có. Niềm đam mê với chè, được hun đúc từ tuổi thơ và những năm tháng gắn bó, đã thôi thúc chị không ngừng tìm tòi, nghiên cứu và cải tiến quy trình sản xuất, đồng thời thử nghiệm những cách quảng bá mới. Chính sự kết hợp giữa truyền thống gia đình và sáng tạo cá nhân ấy đã giúp chị xây dựng được niềm tin vững chắc trong cộng đồng người làm chè tại địa phương. Từ sự tín nhiệm của bà con, chị Thủy được bầu làm Giám đốc Hợp tác xã, trở thành người đứng ra kết nối, tổ chức sản xuất và đưa chè Vạn Phú đến gần hơn với thị trường.

Người dì giữ lửa với hai chữ “đam mê”

Câu chuyện đang chậm lại thì từ xa xuất hiện một dáng người cao gầy, làn da sạm nắng, khoác trên mình chiếc áo lao động đã sờn vai. Đó là dì Bích, dì của chị Thủy, người tiếp nối ở thế hệ thứ hai.

Dì ngồi xuống bên bàn, giọng chậm rãi kể về những năm tháng làm chè của thế hệ ông bà ngày trước. Ông bà làm chè hoàn toàn thủ công với những công đoạn chính như sao diệt men, vò chè, làm ráo và rang khô. Mỗi bước đều làm bằng tay, phụ thuộc vào kinh nghiệm, từ lúc cho chè vào chảo đến khi cánh chè xoăn lại, khô và dậy hương. Cách làm thủ công ấy cho thấy sự khác biệt rõ giữa các thế hệ. Nếu trước kia tất cả đều dựa vào sức người và kinh nghiệm, thì công việc cũng vì thế mà vất vả, bấp bênh hơn. “Không có máy móc, chỉ trông vào đôi tay thôi”, dì nhắc lại một thời làm chè nhiều nhọc nhằn nhưng cũng là nền tảng để các thế hệ sau tiếp nối và thay đổi.

Từ câu chuyện của thế hệ trước, ký ức của chính dì cũng dần hiện ra. Khi bằng tuổi chị Thủy bây giờ, dì đã theo bà ngoại bám nương chè. “Lúc đó, được mùa thì mất giá, được giá thì mất mùa”, dì nhớ lại. Có những lúc giá chè thấp đến mức không đủ bù công hái, công sao. Họ chỉ biết chăm chè, sao chè rồi chờ thương lái đến. “Họ trả bao nhiêu thì lấy bấy nhiêu. Giá quá thấp cũng phải bán, không bán thì chè hỏng”, dì nói thêm. Nhiều lúc, bà con trong vùng nản chí, từng tính đến chuyện bỏ nghề.

Bước ngoặt đến khi giống chè mới, chè lai F, được đưa vào trồng, nâng cao rõ rệt năng suất và chất lượng. Giá trị cây chè được cải thiện, và từ đó, nhiều gia đình trong vùng dần vực dậy, khôi phục nghề sau quãng thời gian tưởng chừng bỏ cuộc. Bà nhớ lại tuổi thơ của mình: “Ngày nhỏ đi làm chè cùng bố mẹ, theo chân lên nương, phụ việc lặt vặt, rồi quen, rồi thấy thích. Làm nhiều rồi thành đam mê lúc nào không biết”.

Hai chữ “đam mê” ấy, như một điểm nối giữa các thế hệ. Không phải thứ ai dạy hay ép buộc, mà được hun đúc qua những năm tháng gắn bó với cây chè. Chính sự gắn bó bền bỉ ấy của bà đã ảnh hưởng trực tiếp đến con cháu trong gia đình, để rồi đến thế hệ sau, tình yêu với nghề vẫn được tiếp nối một cách tự nhiên.

Hướng đi bền vững cho nghề chè ba thế hệ

Từ nền tảng của các thế hệ đi trước, chị Thủy bắt đầu định hình hướng đi mới cho hợp tác xã. Vào chính vụ, khi búp chè lên nhanh, sản lượng tăng cao, hệ thống máy móc hiện tại không còn đáp ứng kịp. Chị dự định đầu tư thêm máy sao và máy sấy, vừa theo kịp lượng thu hái, vừa đảm bảo ổn định sản lượng và chất lượng sản phẩm.

Hướng đi của chị không chỉ là mở rộng sản xuất, mà còn hướng tới nghề chè bền vững. “Trong điều kiện nông nghiệp hiện nay, chỉ cần làm đúng chuẩn VietGAP đã là rất tốt”, chị nói. “Vừa nâng cao chất lượng sản phẩm, vừa bảo đảm sức khỏe cho người dùng. Làm ra thứ mà chính con cháu mình cũng có thể ăn và yên tâm sử dụng”. 

Chị nói: “Cách làm chè của bà, của dì trước đây giờ đã là cách làm cũ rồi”. Từ nhận thức đó, hợp tác xã của chị Thủy đang chuyển mình theo hướng bền vững. Họ áp dụng phân hữu cơ, kết hợp men vi sinh để cải tạo đất, duy trì sức khỏe đất và cây chè, đồng thời giảm phụ thuộc vào hóa chất. Cách làm này không chỉ nâng cao chất lượng sản phẩm, bảo đảm an toàn cho người tiêu dùng, mà còn tạo nền tảng để nghề chè của gia đình và bà con trong vùng phát triển lâu dài.

Chị Thủy nói: “Mỗi búp chè là kết quả của cả quá trình, của niềm tin và đam mê được truyền từ đời này sang đời khác”. Với gia đình chị, giữ nghề là giữ kinh nghiệm, trách nhiệm và giá trị truyền thống, đồng thời tạo hướng đi bền vững cho các thế hệ tiếp theo.