Học báo nhưng không làm báo: Một lựa chọn hay sự lãng phí?

(Sóng trẻ) - Không lựa chọn tòa soạn hay theo đuổi công việc tác nghiệp, nhiều cử nhân báo chí sau khi tốt nghiệp đã rẽ sang những hướng đi khác như làm du lịch, kinh doanh online hay tự do trải nghiệm. Những lựa chọn ấy không chỉ là câu chuyện cá nhân, mà còn phản ánh cách người trẻ hôm nay nhìn nhận lại nghề nghiệp, đam mê và con đường phát triển của chính mình.

Trở về bản làng: Kể chuyện quê hương theo cách khác

Trong khi nhiều bạn bè chọn ở lại thành phố để theo đuổi nghề báo, chị Lý Sơ Sơ (28 tuổi, Lào Cai) lại quyết định quay về quê hương sau khi tốt nghiệp.

Bản làng nơi chị sinh ra nằm ở vùng cao, cách xa những tòa soạn sôi động mà chị từng mơ ước. “Ngày còn đi học, mình cũng nghĩ sẽ làm phóng viên, đi nhiều nơi, viết nhiều câu chuyện. Nhưng rồi mình nhận ra, chính quê mình cũng có rất nhiều điều chưa ai kể” chị Sơ Sơ chia sẻ.

Bắt đầu từ con số gần như bằng không, chị cùng gia đình cải tạo nhà ở thành homestay, học cách làm du lịch cộng đồng. Dù không được đào tạo bài bản về du lịch, chị Lý Sơ Sơ đã vận dụng những kỹ năng báo chí như quan sát, dẫn dắt và kể chuyện để trở thành một hướng dẫn viên, truyền tải sinh động những nét văn hóa đặc sắc của đồng bào Hà Nhì đến du khách.

Những bài đăng giản dị nhưng chân thực của chị dần thu hút du khách. Họ không chỉ đến để nghỉ dưỡng, mà còn để nghe chính Sơ Sơ kể về phong tục, đời sống và con người nơi đây. Chị tâm sự: “Có thể mình không làm báo, nhưng mình vẫn đang kể chuyện chỉ là câu chuyện về quê hương mình theo cách mà mình đã học được từ báo chí”.

Dẫu vậy, hành trình này không hề dễ dàng. Từ việc thiếu vốn, thiếu kinh nghiệm làm du lịch đến việc băn khoăn, lo lắng vào hướng đi mới, chị Sơ Sơ đã phải kiên trì từng bước. Đáng chú ý, chính tư duy báo chí đã giúp chị tìm được cách đi riêng: biết chọn những câu chuyện đặc trưng của bản làng để giới thiệu, sắp xếp hành trình trải nghiệm như một “tuyến bài”, đồng thời chủ động dẫn dắt du khách khám phá văn hóa Hà Nhì theo cách gần gũi và dễ tiếp nhận hơn.

Đi để tìm mình: Khi hành trình trở thành câu trả lời

Không công việc cố định, không kế hoạch dài hạn, chị Nguyễn Thị Thùy Trang (23 tuổi, Bắc Ninh) bắt đầu những chuyến đi từ Bắc vào Nam, rồi xa hơn, mang theo một chiếc balo và những câu hỏi chưa có lời giải về tương lai. “Mình vẫn luôn yêu báo chí, nhưng không muốn vội vàng bước vào nghề khi chưa thực sự hiểu bản thân. Vì thế, mình chọn đi du lịch, trải nghiệm nhiều hơn để lắng nghe chính mình trước khi đưa ra quyết định”, Trang chia sẻ.

Dù không làm việc trong một tòa soạn, Trang vẫn kể chuyện theo cách riêng: tự do, chân thật và đậm dấu ấn cá nhân. “Tất cả những gì mình học được từ báo chí vẫn còn nguyên giá trị, chỉ là mình đang dùng nó cho một hành trình khác”, Trang tâm sự.

Thế nhưng, phía sau sự tự do ấy là không ít áp lực: tài chính bấp bênh, tương lai chưa định hình và cả những hoài nghi từ gia đình.

Khi kỹ năng báo chí bước vào truyền thông số

Nếu như Sơ Sơ chọn trở về quê hương, Trang chọn những chuyến đi để tìm mình, thì với Vũ Ngọc Lan (22 tuổi, Hà Nội), con đường sau khi tốt nghiệp lại rẽ sang lĩnh vực truyền thông và sáng tạo nội dung trên mạng xã hội.

Thay vì nộp hồ sơ vào các tòa soạn, Ngọc Lan bắt đầu làm công việc sản xuất nội dung cho một thương hiệu nhỏ và dần trở thành một người sáng tạo nội dung tự do. Công việc của Ngọc Lan xoay quanh viết kịch bản video, chụp ảnh sản phẩm, quản lý trang mạng xã hội và xây dựng câu chuyện cho các nhãn hàng.

Ngọc Lan chia sẻ: “Khi làm content, mình nhận ra sự khác biệt khá rõ giữa người làm tay ngang và người được đào tạo báo chí. Những kỹ năng như đặt vấn đề rõ ràng, kiểm chứng thông tin, kể chuyện có cấu trúc và viết ngắn gọn, đúng trọng tâm… là nền tảng mình đã được học. Nhờ vậy, khi làm trong môi trường truyền thông số, mình không chỉ viết nhanh mà còn biết cách làm nội dung có chiều sâu và đáng tin cậy hơn.” 

Dù không làm báo theo cách truyền thống, Ngọc Lan cho rằng mình vẫn đang làm một công việc có điểm chung: kể chuyện và kết nối với công chúng, chỉ là trên một nền tảng khác.

Ba con người, ba lựa chọn, ba lối rẽ khác nhau, nhưng có một điểm chung: họ không bước vào nghề báo sau khi tốt nghiệp. Thực tế, theo nhiều khảo sát về thị trường lao động, tỷ lệ sinh viên làm trái ngành hiện nay dao động từ 30% - 60%, đặc biệt ở những lĩnh vực có tính cạnh tranh cao như báo chí, nơi cơ hội việc làm tại các tòa soạn ngày càng thu hẹp do xu hướng chuyển đổi số, sáp nhập và tinh giản nhân sự.

Trong bối cảnh đó, việc rẽ hướng không hẳn là từ bỏ, mà là một cách thích nghi. Bởi báo chí không chỉ là một nghề gắn với tòa soạn, mà còn là một hệ thống kỹ năng và tư duy làm nghề: từ quan sát, đặt vấn đề đến kể chuyện và kết nối với công chúng. Chính những nền tảng này giúp người học báo có thể tiếp tục tạo ra giá trị, dù họ lựa chọn đi theo bất kỳ con đường nào.