Đồng hành cùng người cao tuổi trong đời sống số

(Sóng trẻ) - Trong thời đại chuyển đổi số, công nghệ mở ra nhiều cách thức để con người kết nối với nhau. Tuy nhiên, với một bộ phận người cao tuổi, những phương thức kết nối mới chưa đồng nghĩa với việc họ có thêm sự sẻ chia và đồng hành trong cuộc sống.

Hiện nay, nhiều người cao tuổi vẫn gặp khó khăn trong việc duy trì sự gắn bó với người thân và những người xung quanh. Ngay cả khi sống cùng con cháu và có điều kiện sử dụng các thiết bị số, họ vẫn đối mặt với cảm giác cô đơn, thiếu những cuộc trò chuyện sẻ chia và ít có cơ hội bày tỏ tâm tư, cảm xúc của bản thân.

Để làm rõ nguyên nhân của tình trạng này và tìm kiếm những giải pháp phù hợp giúp người cao tuổi duy trì đời sống tinh thần, tăng cường sự gắn bó với gia đình và cộng đồng trong bối cảnh số hóa, phóng viên đã có cuộc trao đổi với chuyên gia tâm lý Vũ Thị Ngần, hiện đang công tác tại Trung tâm Tâm lý và Phát triển Con người NHC Việt Nam.

PV: Thưa chuyên gia, trong bối cảnh công nghệ ngày càng phát triển, các thiết bị và nền tảng trực tuyến ngày càng giúp con người dễ dàng kết nối với nhau hơn. Vậy vì sao một bộ phận người cao tuổi vẫn cảm thấy cô đơn, xa cách với người thân dù có nhiều phương tiện để liên lạc?

Chuyên gia tâm lý Vũ Thị Ngần: Đây là một nghịch lý của đời sống hiện đại. Công nghệ giúp người cao tuổi dễ dàng liên lạc với con cháu, đặc biệt khi các thành viên trong gia đình ở xa. Tuy nhiên, các cuộc gọi, tin nhắn hay trò chuyện qua mạng không thể thay thế hoàn toàn sự gặp gỡ và tương tác trực tiếp. Khi quá phụ thuộc vào các hình thức liên lạc này, những cơ hội trò chuyện và sinh hoạt cùng nhau cũng có thể giảm đi.

Không chỉ cần sự kết nối, người cao tuổi còn có những nhu cầu về mặt tình cảm trong gia đình. Họ muốn được lắng nghe, được chia sẻ và cảm thấy mình vẫn có vai trò, có thể đóng góp cho con cháu. Vì vậy, việc dành thời gian trò chuyện, lắng nghe và để họ tham gia vào những hoạt động chung của gia đình có ý nghĩa quan trọng đối với đời sống tinh thần của người cao tuổi.

PV: Theo chuyên gia, công nghệ đang ảnh hưởng tới mối quan hệ giữa người cao tuổi và các thành viên trong gia đình như thế nào?

Chuyên gia tâm lý Vũ Thị Ngần: Trước đây, các thành viên trong gia đình có nhiều thời gian tiếp xúc trực tiếp hơn. Hiện nay, sự khác biệt về khả năng sử dụng công nghệ giữa các thế hệ có thể tạo thêm khó khăn trong giao tiếp. Nhiều người cao tuổi ngại học vì sợ làm phiền con cháu, trong khi người trẻ đôi khi thiếu kiên nhẫn khi hướng dẫn. Vì vậy, một số người dần không muốn sử dụng công nghệ và ít tham gia vào các hoạt động giao tiếp trên môi trường số.

Tuy nhiên, nếu được hướng dẫn và hỗ trợ đúng cách, công nghệ vẫn có thể giúp người cao tuổi duy trì sự tham gia vào đời sống gia đình. Khi con cháu kiên nhẫn hướng dẫn và cùng sử dụng các nền tảng số, họ có thể chủ động hơn trong việc liên lạc và tham gia các hoạt động chung trong nhóm zalo hoặc messenger của gia đình. Những hình ảnh, video về các hoạt động của gia đình cũng giúp họ có thêm cơ hội chia sẻ và tương tác với con cháu.

PV: Có ý kiến cho rằng chỉ cần đáp ứng đầy đủ nhu cầu vật chất hoặc trang bị đầy đủ thiết bị công nghệ cho người cao tuổi là có thể giúp họ giảm cảm giác cô đơn. Chuyên gia nhận định thế nào về quan điểm này?

Chuyên gia tâm lý Vũ Thị Ngần: Đáp ứng đầy đủ nhu cầu vật chất như chế độ ăn uống, thuốc men, chăm sóc sức khỏe và các thiết bị cần thiết là điều quan trọng đối với người cao tuổi. Đây là những điều kiện cơ bản giúp họ duy trì sức khỏe và có cuộc sống ổn định.

Tuy nhiên, ngoài nhu cầu vật chất, người cao tuổi vẫn có những nhu cầu về mặt tinh thần. Họ vẫn cần người trò chuyện, chia sẻ và quan tâm đến cuộc sống của mình, đồng thời mong muốn được tham gia và đóng góp trong gia đình. Khi con cháu dành thời gian cho họ và để họ tiếp tục làm những việc phù hợp với khả năng, họ sẽ cảm thấy mình vẫn được gắn bó và có giá trị với gia đình. 

PV: Theo chuyên gia, nếu cảm giác cô đơn kéo dài, điều này có thể tác động như thế nào đến đời sống tinh thần và chất lượng cuộc sống của người cao tuổi?

Chuyên gia tâm lý Vũ Thị Ngần: Cô đơn kéo dài trước hết có thể ảnh hưởng đến đời sống tinh thần của người cao tuổi. Việc thiếu sự quan tâm, chia sẻ từ con cháu và những người thân thiết dễ khiến họ cảm thấy buồn bã, lo âu, mất đi cảm giác được gắn kết, thậm chí có thể dẫn đến trầm cảm. Khi những cảm xúc tiêu cực kéo dài, người cao tuổi cũng có thể mất hứng thú với các hoạt động thường ngày và dần thu mình hơn trong cuộc sống.

Không dừng lại ở những ảnh hưởng về tâm lý, tình trạng này còn có thể tác động đến khả năng nhận thức và sức khỏe thể chất. Người cao tuổi có thể gặp suy giảm về trí nhớ, ngôn ngữ, khả năng vận động và trở nên chậm chạp hơn trong sinh hoạt. Khi sức khỏe thể chất và khả năng hoạt động suy giảm, chất lượng cuộc sống cũng bị ảnh hưởng, đồng thời khiến họ khó duy trì sự chủ động và dễ tiếp tục rơi vào trạng thái cô đơn.

PV: Thưa chuyên gia, để công nghệ thực sự trở thành cầu nối gắn kết các thế hệ, các thành viên trong gia đình cần thay đổi cách quan tâm và đồng hành với người cao tuổi như thế nào?

Chuyên gia tâm lý Vũ Thị Ngần: Điều đầu tiên là con cháu cần chậm lại và nhìn vấn đề từ góc độ của người cao tuổi. Khi khả năng tiếp nhận và thích nghi của người lớn tuổi không còn nhanh như trước, người trẻ cần kiên nhẫn thay vì kỳ vọng họ phải học nhanh như mình.

Đối với việc hướng dẫn sử dụng công nghệ, cần chia nhỏ từng thao tác, hướng dẫn từng bước và để người cao tuổi tự thực hành. Quá trình này cần được lặp lại nhiều lần trong nhiều ngày liên tiếp, vì đây là một kỹ năng mới đối với người cao tuổi và họ cần thời gian để làm quen, ghi nhớ.

Quan trọng hơn, con cháu cần học cách lắng nghe người cao tuổi. Lắng nghe không chỉ là ngồi im để nghe mà cần có sự hiện diện, không phán xét, không vội đưa ra lời khuyên và không xem nhẹ cảm xúc của họ. Khi được lắng nghe và có cơ hội được tham gia và giúp đỡ con cháu, người cao tuổi sẽ duy trì được cảm giác mình vẫn là một phần của gia đình và đời sống xã hội.

PV: Bên cạnh gia đình, theo chuyên gia, cộng đồng và xã hội có thể làm gì để giảm cảm giác cô đơn ở người cao tuổi?

Chuyên gia tâm lý Vũ Thị Ngần: Người cao tuổi cũng cần các cộng đồng, câu lạc bộ và không gian sinh hoạt phù hợp để giao lưu, chia sẻ. Các hoạt động định kỳ như học tập, văn nghệ, thể thao hay gặp gỡ theo nhóm vừa giúp họ kết nối với những người cùng thế hệ, vừa duy trì sự chủ động, cập nhật kiến thức và cảm thấy mình vẫn có vai trò trong cộng đồng.

Để người cao tuổi có một cuộc sống trọn vẹn, cần sự kết hợp giữa gia đình, cộng đồng và các chính sách xã hội. Người cao tuổi cần được tạo điều kiện để tiếp tục vận động, học hỏi, duy trì sức khỏe tinh thần, kết nối với mọi người và quan trọng nhất là cảm thấy mình vẫn có giá trị trong gia đình và xã hội.

PV: Xin cảm ơn những chia sẻ của chuyên gia tâm lý Vũ Thị Ngần!