Khi AI trở thành bạn đồng sáng tạo của người làm nghệ thuật

(Sóng trẻ) - Thời gian qua, AI dần xuất hiện trong nhiều công đoạn của quá trình sáng tạo nghệ thuật như tìm kiếm ý tưởng, thử nghiệm hình ảnh, âm thanh. Với người trẻ, công nghệ mở thêm cơ hội nhưng cũng đặt ra câu hỏi về vai trò và dấu ấn của con người trong tác phẩm đó.

AI bước vào quá trình sáng tạo

Một bức tranh có thể bắt đầu từ vài dòng mô tả, một giai điệu có thể được tạo thành bản thử nghiệm trong thời gian ngắn. Những công đoạn vốn đòi hỏi nhiều thao tác kỹ thuật nay có thể được AI hỗ trợ ngay từ bước đầu. Trí tuệ nhân tạo tạo sinh (Generative AI) đang làm thay đổi đến việc sản xuất, phân phối và tiếp cận các sản phẩm văn hóa. 

Đối với sinh viên khối ngành sáng tạo, AI có thể xuất hiện trong nhiều công đoạn của một sản phẩm như tìm kiếm ý tưởng, xây dựng hình ảnh tham khảo, phát triển nội dung hoặc thử nghiệm các phương án trước khi hoàn thiện. 

Nói về thói quen ứng dụng công nghệ trong học tập và công việc, bạn Nguyễn Trần Thùy Vân, sinh viên ngành Thiết kế đồ họa tại Đại học Thăng Long chia sẻ: “Mình thường dùng trí tuệ nhân tạo ở bước để tìm hướng phát triển concept (ý tưởng chủ đạo). Khi đã có ý tưởng ban đầu, mình dùng AI để thử nhanh nhiều bố cục, phong cách hoặc hình ảnh tham khảo trước khi tự thiết kế”.

Tuy nhiên, sự tiện lợi quá mức của công nghệ cũng dễ đẩy người trẻ vào cái bẫy phụ thuộc và thụ động tư duy. Ranh giới giữa công cụ hỗ trợ và sự ỷ lại đôi khi rất mong manh.

Từng trải qua giai đoạn này, bạn Phan Thị Hồng Ánh (sinh viên ngành Truyền thông đa phương tiện, Học viện Báo chí và Tuyên truyền) cho biết có thời điểm bạn khá phụ thuộc vào AI. 

“Mỗi khi không nghĩ ra được gì mình lại tìm đến AI trước. Sau đó mình nhận ra nếu sử dụng quá nhiều thì khả năng tự suy nghĩ và phát triển ý tưởng của mình cũng bị ảnh hưởng, nên hiện tại mình cố gắng tự làm trước rồi mới dùng AI để tham khảo”, Hồng Ánh bày tỏ.

Dấu ấn cá nhân trong thời đại số

Khi AI có thể tạo ra nhiều kết quả trong thời gian ngắn, vai trò của người nghệ sĩ càng nằm ở việc định hướng ý tưởng, lựa chọn và đưa ra quyết định thẩm mỹ. AI có thể tham gia vào quá trình sáng tạo, nhưng người nghệ sĩ vẫn là chủ thể quyết định và chịu trách nhiệm về tác phẩm cuối cùng. 

Trước làn sóng bùng nổ của công nghệ, Thùy Vân tin rằng trí tuệ nhân tạo vẫn khó thay thế được con người trong sáng tác nghệ thuật. Dù có thể tạo ra các sản phẩm bắt mắt chỉ trong thời gian ngắn, công nghệ này vẫn không thể sao chép được cảm xúc, trải nghiệm sống và dấu ấn cá nhân mà người nghệ sĩ gửi gắm vào tác phẩm.

Sự tham gia của AI cũng khiến câu chuyện về sáng tạo liên quan đến vấn đề về quyền tác giả và nguồn dữ liệu. Các hệ thống AI tạo sinh được phát triển dựa trên lượng lớn dữ liệu, trong đó có những nội dung do con người sáng tạo. Vì vậy, việc tác phẩm có được sử dụng để huấn luyện AI hay không, việc sử dụng đó được thực hiện theo cơ chế nào và quyền lợi của tác giả được bảo đảm ra sao trở thành những câu hỏi pháp lý đáng chú ý.

Tại Việt Nam, Luật Trí tuệ nhân tạo số 134/2025/QH15, được Quốc hội thông qua ngày 10/12/2025 và có hiệu lực từ ngày 1/3/2026, đã đặt ra các nguyên tắc đối với phát triển và sử dụng AI, trong đó việc thu thập, xử lý và sử dụng dữ liệu để phát triển, huấn luyện AI phải tuân thủ quy định của pháp luật về dữ liệu, bảo vệ dữ liệu cá nhân, sở hữu trí tuệ và các lĩnh vực liên quan. Đây là một trong những cơ sở pháp lý mới trong bối cảnh AI ngày càng tham gia sâu vào hoạt động sáng tạo.

Với người trẻ theo đuổi các ngành nghệ thuật, điều này đồng nghĩa với việc làm quen với AI không chỉ dừng ở kỹ năng sử dụng công cụ. Khi ranh giới giữa tác phẩm do con người tạo ra và sản phẩm có sự can thiệp của AI ngày càng trở nên khó phân định, năng lực sáng tạo, khả năng kiểm soát công nghệ và ý thức về quyền tác giả sẽ cùng trở thành những yếu tố quan trọng trong quá trình làm nghề.