Trước mùa mưa bão: Người dân Hà Nội mong gì từ hệ thống thoát nước đô thị?

(Sóng trẻ) - Trước mùa mưa bão năm 2026, việc nâng cao chất lượng hệ thống thoát nước tại Hà Nội tiếp tục là vấn đề được dư luận quan tâm. Bài toán chống ngập của Thủ đô hiện nay đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa chính quyền và ý thức trách nhiệm của mỗi người dân.

Kỳ vọng sống ổn định trong mùa mưa

Khi những cơn mưa đầu mùa bắt đầu xuất hiện lác đác, nỗi ám ảnh “mưa là ngập” lại quay trở lại với không ít người dân Hà Nội. Không còn là câu chuyện mới, nhưng mỗi năm, khi mùa mưa bão đến gần, câu hỏi về khả năng thoát nước đô thị lại được đặt ra với nhiều kỳ vọng để đảm bảo một cuộc sống bình thường.

Bà Trần Thị Yến (48 tuổi) sống ở ngõ 254 Minh Khai, phường Tương Mai đã hơn 20 năm, chỉ tay về phía đoạn ngõ thấp trũng trước cửa nhà, giọng không giấu được mệt mỏi: "Cứ mưa là nước vào tới bậc thềm. Năm ngoái tôi kê đồ lên giường mà vẫn bị ướt. Hàng xóm thiệt hại cả chục triệu đồng. Năm nay trước khi mưa mùa đến gia đình tôi sẽ chuẩn bị sẵn bao cát để chặn cửa".

Theo thống kê, Hà Nội hiện có hơn 30 điểm ngập úng được cơ quan chức năng liệt kê thường xuyên tái diễn mỗi mùa mưa, tập trung ở các tuyến phố như Nguyễn Khuyến, Khâm Thiên, Phan Bội Châu, Ngã tư Hàng Bài, Lý Thường Kiệt, hay khu vực ven đê Long Biên, Hoàng Mai. 

Anh Trần Văn Hùng, 34 tuổi, chạy xe ôm công nghệ, nhà ở khu vực Định Công, (Hoàng Mai) cũng chỉ mong nếu có ngập thì nước sẽ rút nhanh để anh tiếp tục công việc. Anh Hùng cho biết, năm ngoái xe máy của anh phải sửa máy hai lần vì chết máy trong nước ngập, mỗi lần tốn từ 800.000 đến hơn 1 triệu đồng.

Với nhiều gia đình có con nhỏ, mùa mưa gắn với một nỗi lo khác. Chị Phạm Thu Hương, 41 tuổi, phụ huynh trường Tiểu học Tân Mai chia sẻ: "Trường con tôi nằm ngay đoạn hay ngập. Năm ngoái có buổi đón con, nước ngập đến đầu gối, tôi phải cõng con từ lớp ra đến xe để đi về. Tôi mong năm nay sẽ không tiếp diễn tình trạng đó nữa”.

Lượng mưa đo được ở nhiều khu vực tại Hà Nội đã vượt quá năng lực của hệ thống thoát nước. Đơn cử như tại phường Ô Chợ Dừa, lượng mưa trong khoảng từ 7 giờ đến 13 giờ ngày 30/9/2025 đã lên tới 310mm; trong khi năng lực của hệ thống tiêu thoát nước của Hà Nội chỉ đáp ứng được lượng mưa 310mm trong 2 ngày. Đó là thực tế khách quan khiến Hà Nội không tránh được ngập lụt. 

Ngập úng trong mùa mưa gây ra nhiều ảnh hưởng nghiêm trọng trong đời sống của người dân, bao gồm tê liệt giao thông tại các tuyến đường chính (Võ Chí Công, Đại lộ Thăng Long), ngập úng sâu trong khu dân cư (Miêu Nha, Cầu Bươu); kéo theo tình trạng cắt điện sinh hoạt, hư hỏng tài sản, xe cộ.

Trước bối cảnh biến đổi khí hậu khiến các hiện tượng thời tiết cực đoan ngày càng gia tăng, người dân Hà Nội không chỉ mong giải quyết được vấn đề ngập nước, mà còn kỳ vọng vào một đô thị có khả năng thích ứng tốt hơn với mưa lớn. Để làm được điều đó, cần có hệ thống cảnh báo sớm, điều tiết giao thông hợp lý tại các điểm ngập, cải tạo các tuyến thoát nước cũ, đồng thời quy hoạch đô thị theo hướng đồng bộ, bền vững hơn.

Chống ngập từ sự đồng thuận 

Bên cạnh những kỳ vọng về việc đầu tư các công trình thoát nước, hiện nay đang có một thay đổi đáng chú ý trong suy nghĩ của nhiều người dân Hà Nội: họ không còn chỉ ngồi chờ nước rút mà bắt đầu chủ động hành động. Kỳ vọng của người dân đã chuyển từ những con số hạ tầng đơn thuần sang hiệu quả vận hành thực tế. Thay vì chỉ hỏi bao giờ có thêm cống mới, người dân quan tâm nhiều hơn đến việc hệ thống hiện có có hoạt động hết công suất hay không, các trạm bơm có ứng trực kịp thời hay không.

Sự chuyển biến này bắt nguồn từ nhận thức ngày càng rõ hơn về vai trò của môi trường và tác động của rác thải đối với hệ thống thoát nước. Thực tế tại các đợt mưa lớn cho thấy rác thải chính là một trong những nguyên nhân hàng đầu khiến Thủ đô “cứ mưa là tắc cống”, kéo theo ngập lụt. Theo thống kê từ Công ty TNHH MTV Thoát nước Hà Nội, mỗi ngày công nhân vệ sinh phải thu gom hàng chục tấn rác thải chỉ tính riêng tại các miệng ghi thu nước và hố ga. Những túi nilon, vỏ chai nhựa hay phế thải xây dựng bị vứt xuống lòng đường đã bít kín các cửa thu, khiến hệ thống cống dù được cải tạo cũng không thể phát huy hết tác dụng.

Tại nhiều khu dân cư, người dân đã chủ động tham gia giữ gìn, góp phần nâng cao hiệu quả thoát nước tại địa bàn. Các hộ gia đình nhắc nhở nhau không vứt rác ra đường, không dùng tấm cao su hay tấm gỗ để bịt kín miệng hố ga ngăn mùi, bởi thói quen này vô tình chặn đứng lối thoát của nước khi mưa lớn ập đến. Nhiều tổ dân phố tại các quận nội thành như Hoàn Kiếm, Đống Đa cũng chủ động cùng nhau khơi thông rác bẩn tại họng cống. Đặc biệt, thông qua ứng dụng iHanoi, người dân đã tích cực phản ánh các điểm hố ga bị tắc nghẽn hoặc hư hỏng để đơn vị chức năng kịp thời xử lý trước khi mùa mưa bão về.

Quan điểm này cũng nhận được sự đồng thuận lớn từ các nhà khoa học. Tại Hội thảo khoa học cấp thành phố với chủ đề “Quản lý phát triển đô thị Hà Nội: Hướng tới Thủ đô văn hóa - thông minh - sinh thái và bền vững”, PGS, TS. Đoàn Thu Hà (Viện trưởng Viện Nghiên cứu Cấp thoát nước và Môi trường) khẳng định: “Cộng đồng không thể chỉ là đối tượng thụ hưởng mà phải trở thành chủ thể tham gia. Cần mở rộng cơ chế dân chủ đô thị, minh bạch dữ liệu, khuyến khích phản ánh từ người dân, để việc quản trị đô thị mang tính kiến tạo”.

Bà Hà cũng kiến nghị thành phố cần đẩy mạnh mô hình tự quản và công khai dữ liệu để người dân có thể trực tiếp giám sát, phản ánh thực tế qua các nền tảng số. Điều này cho thấy, kỳ vọng của người dân về một hệ thống thoát nước vận hành tốt hiện nay gắn liền với quyền được tham gia và đóng góp trách nhiệm của chính họ.

Đồng quan điểm về việc gắn kết giữa chính quyền và nhân dân, tại cùng hội thảo, PGS, TS. Phạm Minh Anh (Hiệu trưởng Trường Đào tạo cán bộ Lê Hồng Phong), nhận định: “Muốn xây dựng Hà Nội bền vững, phải gắn kết chặt chẽ giữa tầm nhìn chiến lược và hành động thực tiễn, giữa quyết tâm chính trị với sự đồng hành, chia sẻ trách nhiệm của nhân dân. Điều cốt lõi là biến khát vọng phát triển thành động lực hành động chung, bảo đảm sự thống nhất cao giữa ý Đảng và lòng dân”.

Trước những diễn biến khó lường của biến đổi khí hậu, hệ thống thoát nước đô thị của Hà Nội vẫn còn nhiều thách thức. Tuy nhiên, với sự sát sao của các cấp chính quyền, cùng tinh thần chủ động, đồng hành của người dân, kỳ vọng về một Thủ đô không còn “mưa là ngập” hoàn toàn có cơ sở để từng bước trở thành hiện thực.