Cô gái họ Phan: Nét mực, văn hóa dân gian và giáo lý nhà Phật

(Sóng trẻ) - Với đôi bàn tay khéo léo cùng tình yêu sâu sắc dành cho nghệ thuật, từng nét mực được cô gái họ Phan hô biến thành cầu nối giữa truyền thống và hiện đại. Không chỉ đơn thuần là một nghệ sĩ xăm, Phan kết hợp giữa văn hóa dân gian Việt Nam và triết lý nhà Phật, lan tỏa nên giá trị nhân văn và bản sắc dân tộc.

Từ xa xưa, nền văn minh của cộng đồng tộc Việt đã tôn thờ tục xăm mình. Từ thời Lý - Trần trở đi, tục xăm mình vô cùng phổ biến, cả trong đời sống dân gian lẫn các nghi lễ của hoàng tộc. Hình xăm không những là biểu hiện tôn giáo, văn hóa, địa vị mà còn là sức mạnh kết nối cộng đồng. Theo thời gian, xăm mình vẫn là nét "bản sắc" của Việt Nam xưa được giới trẻ ưa chuộng và biến tấu sáng tạo.

Phan và hành trình theo đuổi đam mê

Bước vào căn phòng nhỏ tại tầng 3 đường Xuân Diệu (Tây Hồ, Hà Nội), một cô gái trẻ với mái tóc ngắn cùng bộ áo dài đen giản dị mở cửa chào đón chúng tôi với nụ cười rạng rỡ. Đó là Phan (tên thật là Phan Phương Anh), sinh năm 1998, lớn lên tại Hải Phòng.

Phan Phương Anh làm Tattoo Artist (nghệ sĩ xăm hình) đến nay đã được 9 năm. Là một nghệ sĩ nổi tiếng trong giới, Phan đã bén duyên với nghề bằng nguồn đam mê hội họa từ khi còn nhỏ và tình yêu quê hương, đất nước Việt Nam. Phan kể, từ 5 tuổi, cô gái đã đặc biệt thích vẽ, cô vẽ từ chân dung đến phong cảnh, Phan vẽ bất cứ thứ gì mà cô nhìn thấy dù chỉ một lần. Ôm ấp niềm tâm huyết với mỹ thuật, Phan quyết định đăng ký vào Đại học Mỹ Thuật Công nghiệp với khoa cao điểm nhất, nhưng đáng tiếc khi cô gái không thể tiếp tục con đường học tập.

Sau này, cô gặp một người thầy, nhìn được sự sáng tạo trong con mắt thẩm mỹ của cô, thầy ngỏ ý muốn cô học xăm hình. May mắn thay, sự ủng hộ từ gia đình đã trở thành động lực mạnh mẽ giúp Phan Phương Anh theo đuổi nghệ thuật xăm hình.

Năm đầu tiên, Phan Phương Anh học những điều cơ bản nhất, từ cách cầm máy, phân biệt các loại máy, các loại kim... đến việc thực hành xăm miễn phí cho khách hàng.

Con đường trở thành một nghệ sĩ xăm hình của cô gặp không ít khó khăn. Phan luôn trăn trở trong quá trình đi tìm định hướng phong cách của chính mình. Cô không mong muốn một công việc chỉ để kiếm tiền, mà công việc còn là niềm yêu thích, làm đẹp cho cuộc đời.

Tình yêu Việt Nam là nguồn cảm hứng giúp Phan định hình phong cách. Phan thủ thỉ, tôi muốn theo phong cách tối giản, nhớ đến câu nói “ước lệ tượng trưng", tôi bắt đầu khai thác các nét, hình khối đơn giản và mang hơi hướng tranh Đông Hồ. Hai năm sau, cô tự mở một tiệm xăm lấy tên là "Tonkink" và tham gia một vài khóa học, giao lưu với các nghệ sĩ xăm hình để hoàn thiện kỹ năng. Tiệm xăm "Tonkink" mang ý nghĩa là tiệm xăm Bắc Bộ, "Tonkin" nghĩa người miền Bắc, "Ink” có nghĩa là mực. Sự kết hợp độc đáo về tên gọi đã chứng minh cho tinh thần sáng tạo của Phan.

Nghệ thuật kết nối quá khứ và hiện tại

Trong thế giới nghệ thuật xăm hình, nơi sự sáng tạo không có giới hạn, Phan Phương Anh đã chọn cho mình một con đường đặc biệt: xăm hình theo phong cách dân gian Việt Nam. Từng đường kim trên da thịt của Phan làm ra không chỉ khắc họa cái đẹp, mà còn gửi gắm vào đó tinh thần văn hóa dân tộc, khiến những hình xăm trở thành câu chuyện đầy cảm hứng.

Phan chia sẻ với chúng tôi rằng, nguồn cảm hứng cho phong cách dân gian đến từ chính sự gắn bó của cô với quê hương. “Tôi chọn phong cách dân gian đơn giản vì đó là thứ gần gũi nhất với bản thân. Tôi là người Việt Nam, tôi ăn đồ Việt Nam, sống trong môi trường, thời tiết của Việt Nam, thì tại sao tôi không xăm những hình gắn liền với văn hóa Việt Nam?", cô tâm sự.

Chặng đường để đến với phong cách này bắt đầu cách đây hơn 5 năm, khi cô đang loay hoay tìm ý tưởng vẽ về phụ nữ Việt Nam. Người thầy gắn bó với cô đã gợi ý về những điều nhỏ bé xung quanh như chiếc ghế nhựa, cốc trà đá, cái kẹo dồi, kẹo lạc,... "Em nhìn thấy hàng ngày đâu có nghĩa là người khác cũng nhìn thấy hàng ngày. Đó là trải nghiệm em hiểu nhất, tại sao không thử?", câu nói đã khiến Phan mở ra một chân trời mới.

Kể từ đó, cô lao vào học hỏi, nghiên cứu và sáng tạo. Với cô, văn hóa dân gian Việt Nam là một kho tàng vô tận. Những chiếc ghế nhựa, cốc trà đá, cái kẹo lạc tưởng như quá đỗi đời thường lại trở thành cảm hứng để cô sáng tạo không ngừng. Để làm được điều này, Phan không chỉ dựa vào trí tưởng tượng mà còn đi xa, đọc nhiều và giao lưu với những người sống trong các nền văn hóa địa phương. Cô chia sẻ: "Tôi phải vẽ đúng và chân thực, nên tôi đi tìm hiểu, đi du lịch, mua sách về đọc. Mỗi lần trò chuyện với mọi người, tôi lại tìm được những ý tưởng mới".

Không phải hành trình nào cũng dễ dàng. Đối với Phan, thử thách lớn nhất không nằm ở kỹ thuật xăm hình mà là giữ vững đạo đức nghệ sĩ. “Tôi vẽ về văn hóa dân gian, mà văn hóa này đôi khi không được ghi chép lại đầy đủ. Làm thế nào để vẽ đúng nhất, truyền tải được cái hồn của văn hóa qua hình xăm, để người ta không chỉ thấy đẹp mà còn muốn tìm hiểu sâu hơn", cô bộc bạch.

Công việc đòi hỏi sự kiên trì và tâm huyết. Từng nét mực không chỉ cần kỹ năng, mà còn cần sự thấu hiểu sâu sắc về văn hóa. Phan thường dành hàng giờ để nghiên cứu trước khi bắt tay vào thực hiện một hình xăm mới. Mỗi sản phẩm của cô không chỉ là tác phẩm nghệ thuật mà còn là một nhịp cầu kết nối người trẻ với văn hóa truyền thống.

Phan Phương Anh không chỉ xem công việc của mình là một nghề, mà còn là một cách để góp phần gìn giữ và bảo tồn văn hóa dân tộc. Cô cho rằng trách nhiệm này không chỉ thuộc về những người làm nghệ thuật mà còn là nhiệm vụ của mỗi cá nhân: "Các cụ ngày xưa lo giữ đất nước, lo 'cơm, áo, gạo, tiền' để thế hệ trẻ sống trong hòa bình, vậy người trẻ cần gìn giữ những thứ cha ông đã gây dựng".

Nhìn vào những hình xăm của Phan Phương Anh, người ta không chỉ thấy những họa tiết đẹp mắt mà còn cảm nhận được câu chuyện lịch sử, những giá trị truyền thống được tái hiện qua góc nhìn hiện đại. Từng chiếc nón quai thao, đôi quang gánh hay hình ảnh làng quê bình dị đều được cô tái hiện bằng tình yêu và sự trân trọng.

Ký hiệu đặc biệt “hai con mắt, một bên"

Những tác phẩm của Phan đều mang nét độc đáo riêng biệt, bởi ký hiệu "hai con mắt, một bên". Sự sáng tạo trong nghệ thuật đã không ngừng thôi thúc Phan khẳng định dấu ấn cá nhân trên con đường của cô nghệ sĩ xăm hình trẻ.

Trong một chiều ngồi vẽ ý tưởng, Phan nhớ đến bà của cô, bà từng nhắc đến thuyết giáo nhà Phật rằng, “Chúng ta không nhìn nhận mọi thứ như chúng vốn có, mà nhìn nhận mọi thứ như chúng ta vốn có - we see things as we are, not as they are.". Con mắt đầu tiên là góc nhìn của mỗi người với sự vật, sự việc không tránh khỏi những cảm xúc yêu, ghét hay những định kiến, phán xét. Bằng tất cả trải nghiệm của bản thân, Phan vẽ thêm một con mắt thứ hai cùng một bên, con mắt là góc nhìn của trí tuệ, rộng mở, nhìn vạn vật mà không thành kiến, như câu nói "Để nhìn chúng như chúng thực sự là - to see things as they truly are".

"Hai con mắt, một bên” vừa là phong cách riêng, vừa là cách Phan nhìn nhận cuộc đời. Phan chia sẻ, con mắt đầu là nhìn nhận từ bản thân, đại diện cho cảm xúc, phía chủ quan. Nhưng con mắt thứ hai, là cái nhìn khách quan, đại diện cho lý trí. Hai con mắt cùng một bên để có cái nhìn trung hòa, cân bằng giữa lý trí và cảm xúc,

Niềm tự hào của Phan

Trong hành trình sáng tạo nghệ thuật của mình, Phan Phương Anh luôn trân trọng sự đồng hành và ủng hộ từ gia đình, đặc biệt là từ mẹ. Cô kể rằng mẹ không chỉ là người luôn ủng hộ, mà còn đóng vai trò như một nguồn động lực lớn, giúp cô vững tin hơn vào lựa chọn của mình. Điều đặc biệt nhất là mẹ cô - dù chưa từng có hình xăm nào, lại đồng ý để con gái thực hiện một hình xăm đầu tiên trên chính cơ thể mình. "Mẹ tôi rất ủng hộ. Mẹ luôn hỏi: 'Con thích cái đó đúng không? Vậy thì làm đi'. Mẹ là người luôn luôn đứng sau, là điểm tựa tinh thần vững chắc nhất cho tôi", Phan nói với đôi mắt đầy sự tự hào.

Khoảnh khắc xăm cho mẹ không chỉ là một trải nghiệm nghệ thuật mà còn mang ý nghĩa sâu sắc đối với Phan. Điều này không chỉ giúp cô khẳng định niềm đam mê của mình, mà còn nhận ra rằng sự tin tưởng từ gia đình chính là động lực lớn lao để cô tiếp tục theo đuổi con đường đầy sáng tạo này. Nhờ có mẹ luôn đứng phía sau động viên, Phan cảm thấy tự do hơn trong việc thể hiện bản thân và tạo ra những tác phẩm nghệ thuật mang đậm dấu ấn cá nhân.

Sự ủng hộ của mẹ không chỉ dừng lại ở những lời động viên, mà còn thể hiện qua việc theo dõi sát sao từng bước tiến của cô. Mỗi lần hoàn thiện một tác phẩm mới, Phan đều nhận được sự khích lệ từ mẹ, như một sự công nhận rằng những gì cô đang làm đều xứng đáng. "Chính mẹ là người giúp tôi hiểu rằng nghệ thuật không chỉ là đam mê cá nhân, mà còn là cách mình mang đến giá trị cho cuộc sống và cộng đồng", cô bộc bạch.

Bên cạnh sự ủng hộ từ gia đình, Phan Phương Anh còn tìm thấy nguồn cảm hứng và động lực to lớn từ những câu chuyện của khách hàng. Mỗi hình xăm cô thực hiện đều mang theo một câu chuyện đặc biệt, là kết quả của sự kết nối giữa người nghệ sĩ và khách hàng. Cô kể lại với niềm tự hào: "Có những người từ nửa kia của Trái đất, đặt lịch trước nửa năm và dồn hết tâm tư vào một hình xăm.

Có người mất đến 24 tiếng để đến đây chỉ để xăm một hình xăm dân gian Việt Nam. Tôi cảm thấy rất biết ơn và tự hào vì đã đưa giá trị văn hóa Việt Nam đến với họ".

Một trong những câu chuyện đáng nhớ nhất là về một khách hàng người Mỹ, người đã quyết định xăm hình Hai Bà Trưng rất lớn trên cơ thể mình. Sau khi nhìn thấy hình xăm Hai Bà Trưng do Phan thực hiện và tìm hiểu thêm trên mạng, anh ấy bị thu hút bởi câu chuyện về hai nữ tướng đầu tiên của Việt Nam. "Họ dũng cảm, ngầu, cưỡi voi ra trận. Đó là lý do anh ấy chọn hình xăm này", Phan vui vẻ.

Không chỉ khách quốc tế, các khách hàng trong nước cũng mang đến những câu chuyện cảm động. Một người phụ nữ sống ở nước ngoài đã chọn xăm hình gợi lại kỷ niệm tuổi thơ bên ông ngoại ở Bến Tre. Hình xăm tái hiện cảnh ba ông cháu trên chiếc xe cub, chở hai bao cát từ bờ biển về nhà, với hàng dừa xa xa làm nền. "Đó là một hình xăm rất ý nghĩa", cô bày tỏ.

Ngoài ra, một khách hàng tuổi Hợi đã yêu cầu Phan thiết kế hình xăm mẹ mình mặc áo dài, ôm một chú lợn con và nhéo tai, gợi lại ký ức thời thơ ấu khi anh thường hay bị mẹ "nhéo tai" nhắc nhở mỗi khi làm sai. Đối với Phan, đó là những câu chuyện đầy cảm xúc, làm cô thêm trân trọng công việc này.

Phan không chỉ là một nghệ sĩ xăm hình mà còn là một người kể chuyện văn hóa qua từng nét mực. Từ những câu chuyện thân thuộc đời thường đến những giá trị truyền thống sâu sắc, cô đã truyền tải tinh thần dân tộc Việt Nam qua từng tác phẩm. Với lòng tận tụy, sự sáng tạo và tâm huyết, Phan đã chứng minh rằng nghệ thuật không chỉ dừng lại ở việc làm đẹp, mà còn là sứ mệnh kết nối quá khứ và hiện tại, giữ gìn những giá trị cội nguồn cho thế hệ mai sau. Hành trình của Phan Phương Anh không chỉ là câu chuyện cá nhân mà còn là nguồn cảm hứng cho tất cả những ai mong muốn tôn vinh và lan tỏa vẻ đẹp văn hóa Việt Nam.