Giấc mơ đại học trước làn sóng “siết xét tuyển”

(Sóng Trẻ) - Những năm gần đây, tiêu chí xét tuyển đại học ngày càng siết chặt, đẩy mức cạnh tranh lên cao. Khi “cửa vào” giảng đường ngày càng thu hẹp, sĩ tử buộc phải liên tục nâng chuẩn để giữ cơ hội. Việc ôn tập vì thế không chỉ nặng hơn, mà trở thành cuộc chạy đua căng thẳng kéo dài suốt năm cuối cấp.

Học sinh cuối cấp gồng mình nâng chuẩn để giữ cơ hội xét tuyển

Trên bàn học của Bảo Nam (học sinh lớp 12, Hà Nội), ta bắt gặp những chồng tài liệu xếp kín: đề ôn thi tốt nghiệp, bộ luyện đề đánh giá năng lực, sổ ghi chú lịch thi và kế hoạch thi lại IELTS. Trước đó, Bảo Nam đã tham gia kỳ thi đánh giá năng lực và sở hữu chứng chỉ ngoại ngữ, nhưng kết quả vẫn chưa đạt mức như kỳ vọng, buộc em phải tiếp tục ôn tập để cải thiện điểm số. “Điểm thi phải cao hơn, chứng chỉ cũng phải cải thiện, vì em thấy nếu chỉ dừng ở mức đủ thì rất dễ trượt nguyện vọng. Nên dù mệt và áp lực, em vẫn phải cố gắng học nhiều hơn”, Nam chia sẻ.

Không chỉ riêng Nam, nhiều học sinh lớp 12 hiện nay cũng rơi vào tình trạng tương tự. Theo số liệu tuyển sinh năm 2025 của Bộ Giáo dục và Đào tạo, cả nước có trên 1 triệu thí sinh đăng ký dự thi tốt nghiệp THPT, trong khi tổng chỉ tiêu tuyển sinh đại học chỉ dao động khoảng 600.000 - 700.000. Từ năm 2025, nhiều trường đại học cũng không còn duy trì phương thức xét tuyển học bạ độc lập, mà chuyển sang các phương thức xét tuyển kết hợp, kèm theo yêu cầu cụ thể về chứng chỉ ngoại ngữ hoặc kết quả các kỳ thi riêng nhằm tăng tính sàng lọc đầu vào.

Đáng chú ý, bước sang mùa tuyển sinh năm 2026, quy định mỗi thí sinh chỉ được đăng ký tối đa 15 nguyện vọng, điều này khiến cho phạm vi lựa chọn cơ hội của thí sinh bị thu hẹp. Khi không còn nhiều “dư địa” để thử sai, thí sinh buộc phải cân nhắc kỹ lưỡng và đầu tư nhiều hơn cho từng phương án xét tuyển.

Chính áp lực cạnh tranh đó khiến việc học không còn dừng ở mục tiêu hoàn thành, mà trở thành quá trình nâng chuẩn liên tục. Không có một ngưỡng an toàn rõ ràng, mỗi kết quả đạt được nhanh chóng trở thành “chưa đủ”, buộc học sinh phải tiếp tục đầu tư thời gian và công sức. Điều này khiến nhiều sĩ tử rơi vào trạng thái căng thẳng kéo dài khi nỗ lực không chỉ để đạt, mà để không bị bỏ lại phía sau.

Áp lực từ gia đình âm thầm dồn lên vai học sinh

Đứng phía sau nhịp học dày đặc của sĩ tử cuối cấp là những quyết định mang tính chủ động và quyết liệt hơn từ phía phụ huynh. Chị Thúy Hằng (48 tuổi, Hà Nội) là phụ huynh có con đang học lớp 12, cho biết gia đình buộc phải điều chỉnh kế hoạch học tập của con trước sự thay đổi của tiêu chí xét tuyển. “Tiêu chí năm nay cao hơn rõ rệt nên gia đình buộc phải tham gia định hướng và thay đổi cách học của con. Nếu chỉ giữ mức hiện tại thì rất dễ bị tụt lại trong kỳ xét tuyển”, chị Hằng nói.

Từ góc nhìn của phụ huynh, việc đầu tư thêm cho việc học của con không còn là lựa chọn, mà trở thành điều cần thiết để duy trì cơ hội trong bối cảnh tiêu chí ngày càng khắt khe. Tuy nhiên, chính sự chuẩn bị đó lại khiến áp lực dồn trực tiếp lên học sinh. Khi mỗi nỗ lực đều gắn với kỳ vọng, các em không chỉ đối diện với yêu cầu học tập, mà còn phải gánh thêm trách nhiệm đáp ứng những gì đã được gia đình đầu tư.

Tiêu chí biến động, định hướng thiếu điểm tựa

Ở góc độ nhà trường, những thay đổi trong quy chế tuyển sinh không chỉ làm gia tăng áp lực cho học sinh, mà còn đặt ra thách thức trong việc định hướng. Cô Phương Nam, giáo viên tại Trường THPT Đống Đa (Hà Nội), cho biết quy định giới hạn số lượng nguyện vọng khiến quá trình lựa chọn của học sinh trở nên rủi ro hơn.

Theo cô, tác động rõ nhất không nằm ở khối lượng kiến thức, mà ở cách phân bổ thời gian học của học sinh. Khi phải chuẩn bị cho nhiều tiêu chí khác nhau, học sinh dễ rơi vào trạng thái chia nhỏ nguồn lực, dẫn đến việc học thiếu chiều sâu ở các môn cốt lõi. “Ở những môn bắt buộc, tôi nhận thấy các em dành thời gian cho nhiều mục tiêu cùng lúc nên không còn sự tập trung cần thiết cho kỳ thi chính. Điều này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả thi tốt nghiệp, vốn là yếu tố nền tảng trong xét tuyển”, cô Nam phân tích.

Từ thực tế đó, nhà trường và thầy cô buộc phải điều chỉnh cách hỗ trợ học sinh trong định hình việc ôn luyện. Tại Trường THPT Đống Đa, các buổi tư vấn, định hướng được tổ chức định kỳ nhằm giúp học sinh xác định lựa chọn ưu tiên trong từng giai đoạn, thay vì theo đuổi đồng thời quá nhiều mục tiêu. Giáo viên cũng tập trung hướng dẫn học sinh phân bổ thời gian hợp lý giữa các môn học, nhằm hạn chế tình trạng dàn trải và đảm bảo hiệu quả học tập ở giai đoạn then chốt.

Trong bối cảnh tiêu chí xét tuyển ngày càng siết chặt, giấc mơ đại học không còn là một “đích đến tuyến tính”, mà trở thành hành trình chật chội với nhiều điểm rẽ và ít khoảng lùi. Khi mỗi lựa chọn đều mang theo rủi ro, mỗi kết quả đều phải vượt lên mặt bằng chung, học sinh không chỉ học để đạt, mà buộc phải liên tục tăng tốc để không bị bỏ lại phía sau trong một cuộc đua không có “vạch đích” rõ ràng. Hành trình đó, vì thế, không thể thiếu sự đồng hành từ gia đình và định hướng kịp thời từ nhà trường.