Liên Hợp Quốc cảnh báo nhiệt độ Trái Đất tăng vượt ngưỡng an toàn

(Sóng trẻ) - Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP) cảnh báo về biến đổi khí hậu toàn cầu: Trái Đất có nguy cơ vượt ngưỡng tăng nhiệt 1,5°C so với thời kỳ tiền công nghiệp trong giai đoạn 2026-2030.

Ngày 2/9, UNEP công bố báo cáo “Limiting Overshoot” (Giới hạn nhiệt độ vượt ngưỡng). Theo đó, tỷ lệ nhiệt độ toàn cầu tăng quá 1,5°C so với giai đoạn 1850-1900 (75%). Hiện nay, Trái Đất đã nóng lên khoảng 1,4°C dưới tác động của con người, duy trì đà tăng 0,25°C mỗi thập kỷ, do hệ lụy của khí thải kết hợp với yếu tố tự nhiên.

Trong trường hợp mọi quốc gia thực hiện tốt các cam kết khí hậu, mức nhiệt vẫn sẽ chạm đỉnh 1,8°C. Sự gia tăng nhiệt độ dẫn đến hiện tượng tan băng, gây tổn hại đa dạng sinh học và kéo theo các hiện tượng thời tiết cực đoan (nắng nóng cực đoan, cháy rừng, bão lũ, hạn hán...). Nếu không kiểm soát mức nhiệt, UNEP dự đoán mực nước biển có thể dâng liên tục, hơn 1/4 khối lượng các dòng sông băng sẽ biến mất vào năm 2100.

Trong một thập kỷ qua, UNEP ghi nhận số lượng sông băng suy giảm đáng kể. Từ 2015-2024, lượng sông băng biến mất chiếm hơn 40% trong tổng số sông băng sụt giảm từ thập niên 1970, với 6% bị tan chảy chỉ riêng trong năm 2023. Tháng 2/2025, lượng băng trên biển Bắc Cực và Nam Cực đã đạt mức tối thiểu của mọi thời đại, phần băng dày nhất đã giảm hơn 95% so với những năm 1980.

Bên cạnh hiện tượng tan băng, nhiệt độ Trái Đất gia tăng gây áp lực lớn với một số hệ sinh thái. Cụ thể, từ năm 2023-2025, hơn 80% các rạn san hô trên thế giới đã bị tẩy trắng (nước biển quá ấm khiến san hô dễ mắc bệnh và chết). Sự kiện tẩy trắng san hô hàng loạt cũng được ghi nhận tại 83 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Song song với tổn hại của các hệ sinh thái, sự nóng lên toàn cầu khiến thời tiết ngày càng khắc nghiệt. Theo Bộ Ngoại giao Nepal, năm 2025, số ca tử vong liên quan đến nắng nóng trong mùa hè tại Châu Âu là 16.500 người, cao gấp 3 lần so với điều kiện thời tiết thông thường. Ngày 26/8, trận lũ quét tại Nepal khiến hơn 1.300 người chết, khoảng 5.000 người mất tích.

Đồng thời, nhiệt độ vượt ngưỡng của Trái Đất ảnh hưởng trực tiếp đến việc thực hành và bảo tồn văn hóa của nhân loại. Năm 2022, di tích Moenjodaro, một trong những thành phố lâu đời nhất thế giới được UNESCO công nhận tại Pakistan, bị thiệt hại nặng nề do lũ lụt. Ngoài ra, năm 2024, nắng nóng cực đoan khiến 900 người tử vong trong lễ hành hương Hajj của các tín đồ Hồi giáo.

Mối đe dọa không chỉ dừng lại ở các thảm họa ngắn hạn mà còn đẩy Trái Đất đến bờ vực của những hệ lụy khó phục hồi. Cụ thể, dải băng Tây Nam Cực và Greenland có nguy cơ sụp đổ hoàn toàn. Đồng thời, rừng Amazon có thể suy thoái nghiêm trọng, đe dọa cấu trúc hệ sinh thái toàn cầu.

Trước thực trạng trên, Liên Hợp Quốc kêu gọi các chính phủ “ưu tiên giảm lượng khí thải”. Các nước cần chấm dứt sử dụng nhiên liệu hóa thạch, phát triển các phương pháp loại bỏ carbon dioxide (CO2), metan và các chất gây biến đổi khí hậu khác trong hoạt động nông nghiệp, công nghiệp. 

Bên cạnh cắt giảm khí thải, báo cáo nhấn mạnh vai trò của nguồn năng lượng tái tạo. UNEP gợi ý tăng sản lượng điện toàn cầu từ năng lượng tái tạo lên 60-70% vào năm 2030. Đồng thời, báo cáo khuyến nghị người dân có thể giảm phát thải thông qua việc sử dụng các phương tiện giao thông công cộng, giảm tiêu thụ các sản phẩm từ chăn nuôi.

Về tầm nhìn dài hạn, UNEP đề xuất lộ trình kiểm soát nhiệt độ Trái Đất tuân theo quỹ đạo “overshoot, peak and decline” (vượt ngưỡng, đạt đỉnh và suy giảm). Mục tiêu của UNEP là hạn chế tối đa quy mô và thời gian nóng lên của Trái Đất, đồng thời dồn nguồn lực để đưa nhiệt độ hạ xuống dưới mốc 1,5°C nhanh nhất có thể.

Liên Hợp Quốc khẳng định, khả năng phục hồi khí hậu Trái Đất phải được củng cố dựa trên sự thay đổi liên tục của tình hình biến đổi khí hậu. Không chỉ thích ứng trước những hậu quả tức thì do Trái Đất nóng lên, các quốc gia cần xây dựng kế hoạch ứng phó lâu dài, có tính hệ thống, mang lại sự phát triển bền vững trong quá trình kiểm soát nhiệt độ toàn cầu.