Muốn kịch gần hơn với công chúng, “tuyệt đối không được bảo thủ”

(Sóng trẻ) - Khi thói quen giải trí của công chúng thay đổi, sự thưa vắng khán giả xem kịch là phép thử cho khả năng thích ứng của sân khấu trước mọi biến chuyển.

Thị hiếu mới yêu cầu kĩ thuật kể chuyện mới

Khán giả ngày nay không quay lưng với nghệ thuật, họ chỉ không còn kiên nhẫn với những trải nghiệm thiếu kết nối. Trong bối cảnh người xem đã quen với các dạng nội dung nhanh, trực diện và giàu cảm xúc, những vở kịch kéo dài, nhịp điệu chậm và nặng về trình bày sẽ khó giữ được sự chú ý. Vấn đề không nằm ở việc khán giả dễ dãi hơn, mà họ đang ưu tiên những trải nghiệm rõ ràng, súc tích và có khả năng chạm tới cảm xúc nhanh chóng.

Súc tích ở đây không phải là rút ngắn một cách cơ học, mà là quá trình tinh lọc, loại bỏ những chi tiết thừa, những lớp diễn giải không cần thiết để giữ lại phần tinh chất của câu chuyện. Khi cấu trúc được tổ chức chặt chẽ, mỗi tình huống, mỗi lời thoại đều có chức năng rõ ràng, trải nghiệm của khán giả sẽ trở nên liền mạch và ít bị gián đoạn hơn.

Sự thay đổi này đặt ra áp lực rõ rệt lên tư duy kể chuyện của sân khấu. Khán giả vẫn khao khát những tác phẩm có chiều sâu, thậm chí là những vấn đề phức tạp và mang tính xã hội rộng lớn, nhưng họ mong muốn chiều sâu ấy được “dịch” sang một ngôn ngữ gần gũi hơn với trải nghiệm sống của mình. Thay vì những câu chuyện mang tính khái quát cao hoặc biểu đạt trừu tượng, họ tìm kiếm những lát cắt cụ thể của đời sống, nơi những mâu thuẫn, tổn thương, lựa chọn cá nhân… được đặt trong bối cảnh quen thuộc. Chính sự cụ thể đó giúp khán giả tìm thấy điểm kết nối, từ đó mở ra khả năng đồng cảm sâu sắc.

Những yếu tố kỹ thuật như ánh sáng, âm thanh hay trình chiếu có thể hỗ trợ làm mới trải nghiệm, nhưng không thể thay thế giá trị cốt lõi là tư duy kể chuyện. Sân khấu mới chỉ giữ được người xem khi cách kể đủ chặt chẽ và phù hợp với nhịp tiếp nhận của khán giả hiện đại.

Khoảng cách về nội dung câu chuyện là rào cản lớn nhất

Nếu khoảng cách về mặt kỹ thuật khiến khán giả khó theo dõi câu chuyện, thì khoảng cách về mặt nội dung lại khiến họ không thuộc về câu chuyện đó. Đây chính là độ vênh giữa những gì sân khấu đang phản ánh và những gì công chúng trẻ thực sự trải nghiệm trong đời sống. Khi khoảng cách này chưa được thu hẹp, khán giả dù hiện diện trong không gian nhà hát vẫn có thể cảm thấy mình đứng ngoài thế giới của tác phẩm.

Trong bối cảnh đời sống của người trẻ ngày càng phức tạp và nhiều áp lực, họ không tìm đến sân khấu chỉ để giải trí, mà còn để tìm kiếm sự đồng cảm. Nhưng nếu sân khấu vẫn kể chuyện theo cách xa rời trải nghiệm thực tế, thì rất khó tạo ra kết nối. Vì thế, một câu chuyện hay thôi là chưa đủ, sân khấu cần trở thành nơi phản chiếu được đời sống tinh thần của chính khán giả.

Khoảng cách ấy cũng thể hiện rõ ở việc khán giả có “thấy mình” trong tác phẩm hay không. Những câu chuyện về gia đình, áp lực cá nhân, khủng hoảng tâm lý hay những thay đổi của xã hội, nếu được kể bằng ngôn ngữ giản dị, chân thực và gần gũi sẽ dễ chạm đến cảm xúc hơn nhiều so với những dàn dựng cầu kỳ nhưng xa rời đời sống. Khi người xem tìm thấy một phần của mình trong đó, sân khấu mới thực sự trở thành một không gian kết nối, chứ không chỉ là nơi để thưởng thức.

Chị Trần Minh Thu (20 tuổi, Hà Nội) - một người trẻ có niềm yêu thích với kịch sân khấu, chia sẻ: “Mình nghĩ điều khiến mình muốn đi xem kịch không hẳn là sân khấu hoành tráng hay kĩ thuật diễn tốt, mà là cảm giác được thấy câu chuyện của chính mình ở trong đó. Những vở kịch khiến mình nhớ lâu đều là những vở rất đời, rất gần gũi”. Khi người xem nhận ra một phần đời sống của mình trong tác phẩm, sân khấu không còn là nơi trình diễn một chiều mà trở thành không gian đối thoại. Chính khả năng đối thoại này mới là yếu tố quyết định việc khán giả có quay trở lại rạp hay không. Nếu không thiết lập được sự kết nối ấy, sân khấu dù được đầu tư công phu đến đâu cũng khó giữ được vị trí trong đời sống hiện đại.

Sáng tạo là điều kiện để tồn tại

Trao đổi về vấn đề này, NSƯT - PGĐ. Điện ảnh Công An Nhân Dân, ông Phạm Lê Nam cho rằng: đổi mới không phải là lựa chọn mang tính thời điểm, mà là yêu cầu tất yếu của sân khấu trong bối cảnh hiện nay. Theo ông, khi công chúng đã thay đổi, sân khấu không thể giữ nguyên cách tiếp cận cũ nếu muốn duy trì mối liên hệ lâu dài với khán giả.

Đồng thời, ông cũng cho rằng, việc đổi mới không đồng nghĩa với chạy theo thị hiếu một cách dễ dãi. Điều quan trọng là tìm được điểm cân bằng giữa việc làm mới và giữ gìn giá trị cốt lõi. Khi bản sắc vẫn được duy trì nhưng đồng thời diễn đạt bằng một ngôn ngữ phù hợp hơn với khán giả hiện đại, sân khấu mới có thể tiếp tục tồn tại như một loại hình nghệ thuật sống. Nhấn mạnh quan điểm của mình, đạo diễn Phạm Lê Nam khẳng định: “Muốn kịch phát triển, tạo hứng thú cho con người hiện đại thì tuyệt đối không được bảo thủ”.

Ở đây, việc “phục vụ thị hiếu” không phải là sự thỏa hiệp, mà là cách sân khấu thể hiện sự tôn trọng đối với công chúng và sự thích nghi với biến chuyển thời đại. Khi hiểu được khán giả đang nghĩ gì và cần gì, sáng tạo sẽ không còn là những thử nghiệm rời rạc, mà trở thành một hướng đi có ý thức, đủ sức giữ lại vị trí của sân khấu trong đời sống văn hóa hôm nay.