Người bảo tồn và giữ gìn Di tích quốc gia đặc biệt đình Đình Bảng

(Sóng trẻ) - Ông Nguyễn Danh Mã (57 tuổi, phường Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh) - Trưởng ban quản lý Di tích quốc gia đặc biệt đình Đình Bảng gắn bó với ngôi đình bằng sự bền bỉ của người coi việc giữ gìn di sản là trách nhiệm của cả đời mình. Với ông, bảo tồn đình không chỉ là giữ một không gian cổ, mà còn là gìn giữ ký ức, nếp sinh hoạt và mạch văn hóa của cộng đồng qua nhiều thế hệ.

Trách nhiệm với không gian di sản

Đình Bảng là ngôi đình 300 năm tuổi nằm tại thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh và đồng thời cũng là một trong những ngôi đình tiêu biểu của kiến trúc đình làng Việt Nam. Nơi đây đã được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt vào năm 2024 bởi không chỉ mang giá trị về kiến trúc, mỹ thuật, đình còn là không gian văn hóa gắn bó mật thiết với đời sống tín ngưỡng, sinh hoạt cộng đồng của người dân địa phương suốt nhiều thế kỷ. 

Từ năm 2018 cho tới nay ông Nguyễn Danh Mã đảm nhận vai trò Trưởng ban quản lý Di tích quốc gia đặc biệt đình Đình Bảng. Về cơ duyên đến với công việc này, theo ông xuất phát từ ý thức trách nhiệm với di sản của quê hương nhưng đồng thời cũng do nhận được sự tin tưởng của các cụ cao tuổi riêng và người dân Đình Bảng nói chung cử ra trong coi đình. Khi đảm nhận công việc, ông hiểu rằng quản lý một di tích không đơn thuần là tiếp nhận một vị trí, mà là chấp nhận sự gắn bó lâu dài với một không gian văn hóa đã tồn tại qua nhiều thế hệ.

Giữ đình như giữ một phần ký ức chung

Ông Nguyễn Danh Mã chia sẻ, trong công tác bảo tồn đình Đình Bảng điều quan trọng nhất không chỉ là gìn giữ kiến trúc hay hiện vật, mà là duy trì được vai trò của đình trong đời sống cộng đồng. Nơi đây không phải một không gian “đóng băng” mà là nơi diễn ra sinh hoạt tín ngưỡng, lễ hội, nơi tái hiện lại ký ức làng xã. Hiện nay, ông Mã cùng với Phó ban quản lý thay nhau trực để làm các công việc tại đình.

Nhiệm vụ chính của ông là bao quát toàn bộ các công việc tại đình đặc biệt khi có những vị khách quan trọng đến ông Mã sẽ trực tiếp chuẩn bị và có mặt để tiếp đón. Công việc buổi sáng là kiểm tra nhắc nhở các cụ thường trực lên hương, quét dọn trong đình còn buổi chiều trước khi về sẽ cần ngắt hương tắt điện để đảm bảo an toàn cho Di tích quốc gia quan trọng của đất nước. Ngoài ra vào những ngày lễ lớn hoặc ngày rằm mùng một, bà con hoặc du khách có công đức cho đình thì sẽ cần kiểm tra và rà soát thêm. 

Có ba công việc quan trọng về bảo quản cơ sở vật chất, thứ nhất là bảo vệ ngôi đình để tránh bên ngoài vào xâm phạm và phá hại. Thứ hai cần thường xuyên kiểm tra không gian đình nhằm đảm bảo không bị mối mọt và cuối cùng là cần quan sát kỹ phần mái ngói để tránh xô lệch hay rột vào gỗ gây hư hại ngôi đình. Bên cạnh đó, công việc tổ chức các hoạt động tín ngưỡng tại đình cũng vô cùng quan trọng bởi nếu chỉ giữ gìn mà không lan rộng được tinh thần và giá trị văn hoá lịch sử tới quần chúng nhân dân thì sẽ phần nào đánh mất giá trị của đình Đình Bảng.

Vào các ngày lễ lớn của địa phương cũng như của đất nước, ông Mã thường chỉ đạo tổ chức làm lễ, dâng hương để bày tỏ lòng biết ơn tới 3 vị Thành Hoàng làng (Cao Sơn đại vương, Thuỷ Bá đại vương, Bạch Lệ đại vương) và 6 vị cụ tổ đại diện cho các dòng họ (Ngô, Đỗ, Đặng, Nguyễn, Trần, Lê) đã có công xây dựng và gìn giữ đình Đình Bảng với bề dày lịch sử 300 năm. 

Trước những thay đổi của đời sống hiện đại, ông Nguyễn Danh Mã cho rằng thế hệ trẻ giữ vai trò then chốt trong việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Theo ông, người trẻ trước hết cần tiếp cận di sản bằng sự hiểu biết và tôn trọng, thay vì chỉ xem đó là một điểm đến tham quan.

Mong mỏi lớn nhất của ông là có thêm những người sẵn sàng ở lại với di sản, coi việc gìn giữ đình làng là trách nhiệm lâu dài chứ không phải nhiệm vụ nhất thời. Bởi theo ông, di sản chỉ thực sự được bảo tồn khi luôn có những con người lặng lẽ đứng phía sau, duy trì mạch nối giữa quá khứ và hiện tại.