Người Tày Lâm Thượng ‘giữ lửa’ nghề đan lát truyền thống

(Sóng trẻ) - Người dân tộc Tày ở xã Lâm Thượng (tỉnh Lào Cai) luôn nỗ lực bảo tồn nghề đan lát thủ công có từ lâu đời. Đây là nét đẹp văn hóa độc đáo, thể hiện sự khéo léo của người phụ vùng cao, đồng thời, mang lại thu nhập ổn định cho người dân nơi đây.

Tỉ mỉ trong từng công đoạn chế tác

Gắn với không gian đồi núi giàu tre, nứa, nghề đan lát từ lâu đã trở thành một phần quen thuộc trong đời sống của người Tày ở xã Lâm Thượng. Những sản phẩm đan lát được tạo nên không chỉ đơn giản từ tre, nứa bằng đôi bàn tay tỉ mỉ và sắc sảo của người phụ nữ Tày.

Để tạo nên một sản phẩm đan lát hoàn chỉnh, quy trình bắt đầu không phải từ chiếc nan, sợi lạt mà từ những chuyến băng rừng đầy gian truân. Những người phụ nữ Tày nơi đây đích thân vào rừng sâu để tìm kiếm nguyên liệu. Những cây tre được “tuyển chọn” phải là những thân cây tre, nứa già đủ tuổi, dóng dài và không bị sâu mọt. 

Hình ảnh người phụ nữ vùng cao nhỏ bé vác trên vai những thân tre nặng trĩu, bền bỉ leo qua những sườn núi dốc đứng dưới cái nắng gay gắt hay sương muối đặc quánh đã trở thành biểu tượng cho sự phi thường của họ. Chính sự vất vả ngay từ khâu khai thác ấy đã bồi đắp thêm giá trị cho mỗi sản phẩm khi đến tay người dùng.

Sau khi vận chuyển về bản, tre nứa được hạ đoạn, chẻ nhỏ và vót thành lạt. Đây là khâu đòi hỏi sự tỉ mỉ tuyệt đối khi sợi lạt phải mỏng đều như tờ giấy nhưng vẫn giữ được độ dẻo dai của cật tre. Điểm độc đáo nhất chính là kỹ thuật đan “lồng đôi”, “lồng ba” - một quy luật đan xen kẽ đòi hỏi người thợ phải tính toán chuẩn xác từng nút thắt và kéo thật chắc tay để tạo nên những họa tiết hình học bắt mắt.

Kỹ thuật này không chỉ tạo nên tính thẩm mỹ cao với các hoa văn tinh xảo mà còn đảm bảo độ bền chắc vượt trội cho sản phẩm, giúp chúng chịu được sức nặng trong quá trình sử dụng và sự khắc nghiệt của thời tiết vùng cao. Quá trình đan đôi khi còn kết hợp với kỹ thuật “gác bếp” để khói bếp hun đúc, giúp nan tre thêm cứng cáp và chống mối mọt tự nhiên.

Phát huy giá trị văn hóa và kinh tế địa phương

Ngày nay, nghề đan lát tại Lâm Thượng không còn bó hẹp trong việc tự cung tự cấp để phục vụ đời sống hằng ngày. Những chiếc giỏ, làn đi chợ hay vật dụng trang trí giờ đây đã trở thành hàng hóa có giá trị kinh tế, mang lại thu nhập ổn định cho hàng trăm hộ dân.

Để làng nghề phát triển bền vững, chính quyền xã Lâm Thượng đã triển khai nhiều chính sách hỗ trợ thiết thực. Thay vì chỉ động viên tinh thần, xã đã phối hợp tổ chức các lớp đào tạo nghề ngắn hạn nhằm nâng cao tay nghề và cải tiến mẫu mã sản phẩm cho bà con. 

Đặc biệt, các mô hình liên kết sản xuất được hình thành, giúp kết nối sản phẩm của người dân với các thị trường tiềm năng. Thông qua nhiều chương trình xúc tiến  như  hội chợ hay  các hợp tác xã sản xuất mây tre nứa tại địa phương, những sản phẩm “kết tinh” từ tinh hoa của rừng già ngày càng có cơ hội tiếp cận rộng rãi và được nhiều người biết đến hơn. 

Việc bảo tồn và phát triển nghề đan lát truyền thống tại xã Lâm Thượng không chỉ giúp đồng bào dân tộc Tày nơi đây nâng cao thu nhập mà còn giữ gìn bản sắc văn hóa đặc sắc. Những sản phẩm thủ công tinh xảo từ tre nứa đang dần khẳng định được vị thế trên thị trường nhờ tính ứng dụng, thẩm mỹ và độ bền cao. 

Sự gắn kết giữa các thế hệ thợ lành nghề cùng sự hỗ trợ sát sao của địa phương chính là chìa khóa để duy trì sức sống cho làng nghề. Đây là hướng đi bền vững vừa góp phần bảo vệ môi trường vừa thúc đẩy kinh tế nông thôn phát triển mạnh mẽ. Mỗi sản phẩm hoàn thiện gửi gắm niềm tự hào về truyền thống lao động cần cù của đồng bào dân tộc Tày tại vùng cao Lào Cai.