Văn hóa second account: Nhu cầu riêng tư trên không gian số

(Sóng trẻ) - Trên Instagram hay Facebook, chúng ta dễ dàng bắt gặp những tài khoản phụ (second account/Finsta) với lượng người theo dõi ít ỏi, ảnh đại diện đôi khi chỉ là một nhành hoa hay một vệt nắng. Đây không phải là nơi để thể hiện hình ảnh hoàn hảo, mà là không gian riêng tư giúp Gen Z chia sẻ những cảm xúc và suy nghĩ của bản thân.

Tài khoản chính trở thành không gian xã giao

Đối với nhiều bạn trẻ, tài khoản chính (Main account) giờ đây giống như một bản sơ yếu lý lịch trực tuyến: phải đẹp, phải chuyên nghiệp và phải thú vị. Đó là nơi có những tấm ảnh du lịch được chỉnh màu kỹ lưỡng, những cột mốc thành công và những lời chúc tụng xã giao. Tuy nhiên, việc duy trì hình ảnh chuyên nghiệp trên tài khoản chính cũng tạo ra áp lực phải kiểm soát nội dung và hình ảnh cá nhân.

Lê Khánh Linh (20 tuổi, sinh viên Đại học Sư phạm Hà Nội) cho biết tài khoản chính của mình có hơn 1.000 người theo dõi, bao gồm cả giảng viên và người thân. Việc đăng tải nội dung tại đây luôn phải cân nhắc kỹ lưỡng về mặt hình ảnh và ngôn từ. Do đó, Linh lập tài khoản phụ với số lượng người xem hạn chế chỉ gồm bạn bè thân thiết để có thể tự do chia sẻ những khoảnh khắc đời thường hoặc cảm xúc tiêu cực mà không lo ngại bị phán xét.

Nhu cầu được ẩn danh để mang lại sự an toàn

Sự ra đời của tài khoản phụ không hẳn là biểu hiện của lối sống hai mặt, mà là cách người trẻ thiết lập ranh giới riêng tư trên mạng xã hội. Trong một thế giới số mà sự riêng tư dần trở nên xa xỉ, việc sở hữu một không gian nhỏ, nơi chỉ những người thực sự thấu hiểu mới có thể tiếp cận là một cách để Gen Z bảo vệ sức khỏe tinh thần.

Bạn Trần Hoàng Nam (19 tuổi, sinh viên Đại học Quốc gia Hà Nội) cho biết: "Ở tài khoản phụ, mình sống thật nhất với cảm xúc của mình. Mình có thể chia sẻ về một thất bại, một nỗi lo âu mà không muốn cả thế giới phải thương hại hay bàn tán. Tài khoản phụ giống như không gian riêng chỉ dành cho những người thân thiết"

Tuy nhiên, dưới góc độ chuyên môn, việc có những tài khoản ẩn danh này không hoàn toàn là một bức tường lửa tuyệt đối. Theo Thạc sĩ Tâm lý Nguyễn Thị Đào Lưu, giảng viên Trường ĐH Văn Lang (TP.HCM), việc tạo ra một vài tài khoản phụ chứng tỏ người trẻ không cảm thấy an toàn khi sử dụng mạng xã hội. Sử dụng tài khoản phụ là một cách thức hữu hiệu giúp các bạn tìm thấy cảm giác tự do và an tâm thể hiện mình vì không sợ bị phán xét, soi mói. Tuy nhiên, sử dụng tài khoản phụ sẽ tiềm ẩn nhiều rủi ro cho người dùng. Đầu tiên là khi thay đổi qua lại, việc tương tác nhầm tài khoản sẽ khiến các bạn dễ bị người khác phát hiện và lộ... thân phận. Bên cạnh đó, dùng quá nhiều tài khoản phụ để giao dịch mua bán trên các trang mạng cũng khiến đối tượng xấu lợi dụng sơ hở và trục lợi dẫn đến mất tiền, thông tin cá nhân hoặc bị lừa đảo chiếm đoạt tài sản…

Ngoài ra theo bà Lưu khi dùng tài khoản phụ, vì cho rằng không ai nhận ra mình nên nhiều bạn trẻ có những hành vi, phát ngôn thiếu chuẩn mực và dẫn đến những hệ lụy liên quan đến vi phạm văn hóa ứng xử trên không gian mạng. Thực tế đã có không ít trường hợp, người dùng có những phát ngôn không đúng sự thật, thiếu kiểm soát bị cơ quan chức năng truy vết và xử lý khi sử dụng tài khoản ẩn danh.

"Các bạn cần hiểu rằng không gian mạng là một nơi công khai, tương tác của rất nhiều người vì vậy giữ gìn văn hóa công cộng là điều đương nhiên. Đồng thời, không một không gian nào là tuyệt đối an toàn cho bạn thể hiện bản thân một cách quá thoải mái mà không bị người khác soi mói, bởi lẽ 'chín người mười ý'. Do đó, hãy cẩn trọng và thực hiện những chuẩn mực giao tiếp, hành vi và lời nói phù hợp trên mạng xã hội bất kể khi ẩn danh hoặc công khai thông tin chính chủ để có một không gian mạng an toàn, lành mạnh", thạc sĩ Lưu khuyên.

Sự kết nối chất lượng hơn số lượng

Thay vì chạy theo số lượng người theo dõi hay lượt tương tác, văn hóa second account đang hướng tới việc thu hẹp không gian chia sẻ để duy trì các mối quan hệ thân thiết. Khi phạm vi người xem được giới hạn, nội dung đăng tải thường mang tính cá nhân và gần gũi hơn, giúp người dùng cảm thấy thoải mái khi thể hiện cảm xúc và quan điểm của mình.

Theo các chuyên gia, việc sử dụng tài khoản phụ phản ánh nhu cầu quản trị đời sống cá nhân trong môi trường số, nơi ranh giới giữa riêng tư và công khai ngày càng mờ nhạt. Không gian chia sẻ nhỏ giúp người trẻ giảm áp lực hình ảnh và duy trì sự cân bằng tâm lý, nhưng đồng thời vẫn cần đảm bảo chuẩn mực ứng xử và ý thức bảo vệ thông tin cá nhân.

Văn hóa second account vì thế không chỉ là xu hướng của Gen Z mà còn là biểu hiện của quá trình thích nghi với mạng xã hội hiện đại. Tài khoản phụ có thể trở thành nơi chia sẻ cảm xúc và kết nối bạn bè thân thiết, miễn là người dùng sử dụng một cách có trách nhiệm và tôn trọng các quy tắc ứng xử trên không gian mạng.