Nhà giáo Hà Thị Như Quỳnh: 'Tôi không chọn nghề này, chính những vết thương đã dẫn tôi đến với các con'

(Sóng trẻ) - Từng trải qua mặc cảm vì khiếm khuyết cơ thể, cô giáo Hà Thị Như Quỳnh đã lựa chọn gắn bó với ngành giáo dục đặc biệt, dành nhiều năm đồng hành cùng trẻ em khuyết tật. Từ những trải nghiệm của chính mình, cô thấu hiểu những khó khăn của các em và luôn kiên trì giúp mỗi đứa trẻ phát triển khả năng, tìm thấy sự tự tin và hòa nhập với cộng đồng.

Cô Hà Thị Như Quỳnh giới thiệu cuốn sách do mình biên soạn về giáo dục đặc biệt. (Ảnh: NVCC)
Cô Hà Thị Như Quỳnh giới thiệu cuốn sách do mình biên soạn về giáo dục đặc biệt. (Ảnh: NVCC)

Năm 3 tuổi, cô Hà Thị Như Quỳnh mất đi một bên mắt sau tai nạn khi đang chơi đùa cùng bạn bè. Những lời trêu chọc của bạn học trong suốt tuổi thơ từng khiến cô phải đối diện với nhiều mặc cảm và tổn thương. Hơn ba mươi năm sau, cô gái ấy nay đã trở thành Nghiên cứu sinh Giáo dục đặc biệt, đồng thời là người sáng lập Trung tâm CHIC, Giám đốc kiêm Bí thư Chi bộ Trung tâm Cứu trợ trẻ em khuyết tật Nam Định. Hành trình ấy cũng là câu chuyện về cách cô biến những trải nghiệm của bản thân thành động lực đồng hành cùng trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt.

PV: Xin chào cô! Cơ duyên nào đã khiến cô lựa chọn gắn bó, đồng hành cùng trẻ em khuyết tật?

Cô giáo Hà Thị Như Quỳnh: Cơ duyên để tôi đồng hành và gắn bó với trẻ em khuyết tật xuất phát từ câu chuyện của cá nhân tôi. Hồi đó, tôi mới lên 3 tuổi. Một buổi chiều chơi đùa cùng các bạn, cát bắn vào mắt tôi. Đến khi gia đình phát hiện thì mắt trái của tôi đã hỏng hoàn toàn. Năm 4 tuổi, tôi được phẫu thuật, và từ đó tôi lớn lên cùng một bên mắt giả.

Tuổi thơ của tôi có nhiều nước mắt lắm! Tôi bị trêu chọc, bị xa lánh. Tôi vẫn không quên được lần mắt giả của tôi bị rơi ra, một bạn nhặt lên và ném xuống cái ao cạnh trường. Đến giờ, tôi vẫn nhớ cảm giác tôi đứng nhìn mặt nước mà không biết phải làm gì, phải nghe các bạn chỉ trỏ, cười hả hê khi tôi bị mất mắt giả. Ngày hôm sau, tôi lại cùng mẹ đưa lên Hà Nội để lắp một chiếc mặt giả khác. Đứa trẻ ngày ấy chỉ biết tự nhủ “Mình phải học thật giỏi, để không ai có thể nói mình kém cỏi nữa”.

Bước ngoặt ảnh hưởng tới suy nghĩ của tôi đến từ một chuyến thiện nguyện lên Yên Bái. Nhìn những em nhỏ vùng cao hay các em khuyết tật nói riêng luôn hồn nhiên, yêu đời, tôi có suy nghĩ rằng có thể các em vẫn vui như bao trẻ em khác vì các em chưa nhận ra khiếm khuyết của mình. Tôi bắt đầu tự hỏi: Làm thế nào để giữ được nụ cười ấy khi các em lớn lên? Làm thế nào để các em tự tin khi trưởng thành?… Những câu hỏi ấy cứ văng vẳng bên tai tôi.

Cô Hà Thị Như Quỳnh tại trung tâm CHIC. (Ảnh:NVCC)
Cô Hà Thị Như Quỳnh tại trung tâm CHIC. (Ảnh:NVCC)

Năm 25 tuổi, tôi bắt đầu lại. Tôi học y sĩ y học cổ truyền, nhưng thấy học y thôi chưa đủ, nên tôi học tiếp Giáo dục đặc biệt. Tôi học từ cử nhân đến thạc sĩ ở Trường Đại học Sư phạm Hà Nội và nay là nghiên cứu sinh. Tháng 3/2014, Nhà cứu trợ trẻ em khuyết tật Đức Minh ra đời. Bốn năm sau, ngôi nhà nhỏ ấy trở thành Trung tâm CHIC. Tôi hay nói “Tôi không chọn nghề này, mà chính những vết thương của tôi đã dẫn tôi đến với các con”.

PV: Sau khi trực tiếp làm việc và đồng hành cùng trẻ có nhu cầu giáo dục đặc biệt, điều gì trong công việc khiến cô nhận ra đây không đơn thuần là hoạt động giảng dạy mà còn đòi hỏi người giáo viên phải dành nhiều thời gian và sự thấu hiểu cho từng học sinh?

Cô giáo Hà Thị Như Quỳnh: Đó là khi tôi hiểu rằng mỗi hành vi của trẻ đều là một lời nhắn. Một em la hét, ném đồ hay tự đập đầu không phải vì em hư. Em đang nói với chúng ta rằng em sợ, em đau, em khó chịu với tiếng ồn, hay đơn giản là em không hiểu người lớn đang muốn gì ở mình và em chưa có từ ngữ để nói ra. Có những em phải mất vài tháng mới chịu nhìn vào mắt cô, mới chịu để cô nắm tay. Có những em 6 tháng mới có thể cất lời.

Cô Hà Thị Như Quỳnh hướng dẫn trẻ trong giờ hoạt động tại lớp. (Ảnh: NVCC)
Cô Hà Thị Như Quỳnh hướng dẫn trẻ trong giờ hoạt động tại lớp. (Ảnh: NVCC)

Tôi nhận ra mình không chỉ dạy một đứa trẻ, mà tôi còn đang đồng hành với cả một gia đình. Nhiều bố mẹ đến với chúng tôi trong trạng thái kiệt sức, mang theo niềm hy vọng vô bờ. Tôi cảm giác như bố mẹ mong muốn cô có phép thuật thần kỳ, để có thể ngay lập tức làm thay đổi con họ thành một em bé “bình thường”. Tôi luôn tin rằng khi cha mẹ hạnh phúc, con họ cũng hạnh phúc. Vì vậy, dành thời gian và sự thấu hiểu cho các con chính là trách nhiệm của chúng tôi. Đó chính là cái nghề.

PV: Trong nhiều năm giảng dạy, chắc hẳn có những học sinh để lại cho cô ấn tượng sâu sắc. Cô có thể chia sẻ về một trường hợp đặc biệt mà mình vẫn luôn nhớ đến?

Cô giáo Hà Thị Như Quỳnh: Tôi vẫn nhớ về cậu học trò đầu tiên của tôi. Con đến với tôi khi mới 3 tuổi, chưa có ngôn ngữ, không giao tiếp và ngay cả khi được gọi tên, con cũng không quay lại. Những ngày đầu rất khó khăn vì con sống trong một thế giới riêng mà tôi không biết làm cách nào để bước vào.

Tôi đã thử rất nhiều cách. Có những tối về nhà ngồi một mình, tôi tự hỏi mình có đang đi sai đường không, mình có đủ sức làm nghề này không. Nhưng sáng hôm sau, tôi lại đến lớp, lại ngồi xuống bên con, lại bắt đầu.

Dần dần, con bắt đầu để ý đến cô. Tôi nhớ mãi khoảnh khắc lần đầu tiên con nhìn vào mắt tôi. Sau đó, con biết cầm đồ vật đưa cho cô thay lời chào. Cứ thế, ngày nào hai cô trò cũng lặp đi lặp lại những bài tập nhỏ suốt nhiều tháng trời. Sau khoảng một năm học cùng nhau, con đã đủ sức bước vào trường mầm non như các bạn đồng trang lứa.

Cô Hà Thị Như Quỳnh tạo không khí vui vẻ, giúp trẻ hứng thú với bài học. (Ảnh: NVCC)
Cô Hà Thị Như Quỳnh tạo không khí vui vẻ, giúp trẻ hứng thú với bài học. (Ảnh: NVCC)

PV: Trong hành trình ấy, có khoảnh khắc nào khiến cô cảm nhận rõ nhất những nỗ lực của mình và học trò đã được đền đáp? 

Cô giáo Hà Thị Như Quỳnh: Khoảnh khắc cậu học trò đầu tiên cất lên tiếng nói là một dấu mốc đáng nhớ về những nỗ lực của cả cô và trò đã được đền đáp. Sau khoảng bốn tháng kiên trì luyện tập, một buổi sáng, con giơ tay chỉ vào hình con bọ dán trên tường và nói: “Bọ”. 

Chỉ một tiếng thôi, với người khác, đó là một âm thanh rất bình thường. Nhưng với tôi, đó là cánh cửa đầu tiên mở ra từ thế giới của con. Khoảnh khắc ấy tôi chẳng nói được gì, chỉ biết ôm con vào lòng và khóc. Tiếng "bọ" ấy đã dạy tôi bài học lớn nhất của nghề: trong giáo dục đặc biệt, không có thay đổi nào là nhỏ. Mỗi bước tiến của trẻ đều là một phép màu, được dệt từ hàng trăm lần kiên nhẫn. Và cũng từ hôm ấy, tôi biết mình sẽ không bao giờ rời bỏ con đường này.

PV: Có khi nào cô dành nhiều thời gian, tâm huyết cho một học sinh nhưng kết quả vẫn chưa được như mong đợi? 

Cô giáo Hà Thị Như Quỳnh: Có những kỹ năng tưởng rất nhỏ như: tự cầm thìa, nhìn vào mắt người đối diện hay nói được tiếng “mẹ” mà cả cô và trò cũng phải kiên trì cả nửa năm. Cũng có những gia đình vì khó khăn kinh tế, vì đường xa cũng phải cho con nghỉ giữa chừng khi con đang bắt đầu tiến bộ. Những lúc tiễn một em ra cổng mà biết có thể em sẽ không quay lại, tôi day dứt nhiều đêm.

Lúc đó, tôi thấy áp lực và lại tự hỏi: mình có đang đi sai hướng không. Tôi gặp cả áp lực từ ánh mắt chờ đợi của phụ huynh vì cha mẹ nào cũng mong con tiến bộ từng ngày. Là người đứng đầu trung tâm, tôi luôn tự nhủ phải giữ lửa cho các cô giáo khác, những người cũng đang mệt như tôi.

Tôi vượt qua bằng cách đổi thước đo. Tôi không so sánh các con với bất kỳ ai, chỉ so con hôm nay với con hôm qua. Một ánh mắt nhìn lại, một lần chờ đến lượt mà không khóc, đó đều là chiến thắng. Tôi cũng không bao giờ đối diện với một ca khó một mình: tôi và các đồng nghiệp tại trung tâm cùng nhau xem lại từng buổi học, thử cách mới, tìm học từ chuyên gia, đồng nghiệp trong và ngoài nước.

Mỗi khi muốn bỏ cuộc, tôi nghĩ về chính mình ngày xưa. Tôi từng là một đứa trẻ bị coi là “khác”. Nếu ngày ấy mẹ buông tay tôi, có lẽ đã không có tôi hôm nay. Điều đó làm tôi lại có thêm động lực để kiên nhẫn với các con thêm từng ngày.

PV: Có những đóng góp của người giáo viên không thể nhìn thấy ở ngay qua kết quả học tập hay những thay đổi trước mắt của học sinh. Theo cô, đâu là những giá trị âm thầm nhưng quan trọng mà người làm giáo dục đặc biệt đang tạo dựng trong hành trình đồng hành cùng các em?

Cô giáo Hà Thị Như Quỳnh: Theo tôi có 3 giá trị mà người làm giáo dục đặc biệt đang âm thầm tạo dựng. Điều thứ nhất là cảm giác được an toàn và được chấp nhận của học trò. Một đứa trẻ khuyết tật biết rằng có người hiểu mình, không phán xét mình. Cảm giác ấy là nền móng cho mọi sự học sau này, và nhiều khi theo các con đến suốt cuộc đời.

Điều thứ hai, tôi và các đồng nghiệp luôn đồng hành, hỗ trợ gia đình các con. Có những người mẹ đến với chúng tôi trong nước mắt. Khi họ học được cách hiểu con, chơi cùng con, dạy con, họ tìm lại được niềm vui làm mẹ. Giúp một gia đình đứng vững cũng là trao cho một đứa trẻ cả một tương lai.

Cô Hà Thị Như Quỳnh tham gia hoạt động cùng trẻ. (Ảnh: NVCC)
Cô Hà Thị Như Quỳnh tham gia hoạt động cùng trẻ. (Ảnh: NVCC)

Và điều thứ ba là người làm giáo dục đặc biệt góp phần thay đổi cách xã hội nhìn người khuyết tật. Sau mười năm, khoảng 80% học trò của CHIC đã hòa nhập thành công, có em còn tham gia các cuộc thi học sinh giỏi. Mỗi lần một em tự tin bước vào lớp học hòa nhập là một lần định kiến lùi lại một bước. Chúng tôi đang góp phấn xây dựng một cộng đồng bao dung hơn, nơi khác biệt không còn bị xem là thiếu sót.

PV: Sau tất cả những trải nghiệm và câu chuyện đã chia sẻ, điều gì cô muốn giữ lại nhất trong hành trình làm nghề của mình?

Cô giáo Hà Thị Như Quỳnh: Điều tôi muốn giữ lại nhất là niềm tin. Niềm tin rằng mỗi đứa trẻ đều có thể tiến bộ, nếu được yêu thương đúng cách và được chờ đợi đủ lâu.

Một cô bé từng đứng khóc bên bờ ao vì mất con mắt giả, hôm nay được đứng trên sân khấu Hoa hậu Trăng khuyết Việt Nam 2025 với danh hiệu Á hậu 1. Tôi đến với cuộc thi không phải để tìm vương miện, mà để nói với các bậc cha mẹ rằng khuyết tật không giới hạn tương lai của một đứa trẻ. Không có giới hạn nào ngăn được một tâm hồn mạnh mẽ tỏa sáng.

Cô Hà Thị Như Quỳnh hướng dẫn sinh viên về chương trình giáo dục đặc biệt. (Ảnh: NVCC)
Cô Hà Thị Như Quỳnh hướng dẫn sinh viên về chương trình giáo dục đặc biệt. (Ảnh: NVCC)

Đó cũng là lý do tôi vẫn ở lại với nghề. Mỗi sáng đến lớp, nhìn những “vầng trăng khuyết” bé nhỏ của mình tiến bộ từng chút một, tôi thấy chính mình được chữa lành. Ước mơ của tôi là đưa bộ học liệu đến với thật nhiều gia đình khó khăn, mở thêm lớp tiền hướng nghiệp cho các con lớn, và góp phần xây dựng một hệ sinh thái giáo dục dành riêng cho trẻ khuyết tật ở Việt Nam. Có những lúc nhìn lại, tôi thấy cuộc đời mình hơn cả giấc mơ. Và tôi muốn mỗi đứa trẻ khuyết tật cũng được sống một cuộc đời như thế.

PV: Xin cảm ơn cô đã dành thời gian chia sẻ những câu chuyện và trải nghiệm của mình. Chúc cô luôn mạnh khỏe, giữ vững niềm tin và tiếp tục lan tỏa những giá trị tích cực đến cộng đồng.

Cùng chuyên mục

Đừng bỏ lỡ
Cô giáo Phạm Thị Huyền và ba thập kỷ nâng bước những mảnh đời khuyết

Cô giáo Phạm Thị Huyền và ba thập kỷ nâng bước những mảnh đời khuyết

Tin nổi bật1 tuần trước

(Sóng trẻ) - Gần 30 năm qua, có một lớp học không tiếng trống trường, không yêu cầu giấy khai sinh, không thu một khoản học phí vẫn đều đặn duy trì mỗi ngày. Từ những ngày đầu tiên, cô đã kiên trì, đồng hành cùng các em trong hành trình tiếp cận tri thức

Hơn nửa thế kỷ 'tiếp lửa' nghề bánh cuốn Thanh Trì

Hơn nửa thế kỷ 'tiếp lửa' nghề bánh cuốn Thanh Trì

Tin nổi bật3 tuần trước

(Sóng trẻ) - Nằm trên góc phố nhỏ tại phường Vĩnh Hưng (Hà Nội), cửa hàng bánh cuốn Thanh Trì cô Lan níu chân thực khách bởi sự dân dã, đậm đà bản sắc ẩm thực Hà Thành.

Nghệ thuật cải lương trong dòng chảy thời đại số

Nghệ thuật cải lương trong dòng chảy thời đại số

Tin nổi bật3 tuần trước

(Sóng trẻ) - Sự phát triển của công nghệ và các nền tảng số đang làm thay đổi cách công chúng tiếp cận nghệ thuật truyền thống. Trước những chuyển động ấy, cải lương cũng đứng trước bài toán thích ứng với phương thức tiếp cận mới, nhằm gìn giữ những giá

XEM THÊM TIN

SỰ KIỆN NỔI BẬT

TIN ẢNH

XEM NHIỀU NHẤT

TIN NỔI BẬT

DIỄN ĐÀN