“Thư viện từ những bông hoa” và hành trình gieo chữ nơi vùng cao

(Sóng trẻ) -  Dự án “Thư viện từ những bông hoa” ra đời không chỉ với sứ mệnh trao tặng sách cho trẻ em vùng cao mà còn hướng tới việc xây dựng văn hoá đọc bền vững. Với phương châm “Hoa cho mình - Sách cho em”, dự án vận hành theo mô hình lấy kinh doanh nhỏ nuôi mục tiêu giáo dục dài hạn, đến nay đã xây dựng hơn 26 thư viện, trao hơn 22.000 cuốn sách và gây quỹ trên 1 tỷ đồng.

Dự án “Thư viện từ những bông hoa” do chị Giang Châu (sinh năm 1996, phóng viên hiện đang làm việc tại VTV) sáng lập là một sáng kiến cộng đồng nhằm hỗ trợ trẻ em ở vùng sâu, vùng xa tiếp cận với sách và hình thành thói quen đọc. Dự án hoạt động theo mô hình gây quỹ thông qua việc bán hoa và các sản phẩm nông sản, từ đó sử dụng toàn bộ lợi nhuận để mua sách, tủ sách và xây dựng các thư viện nhỏ tại trường học. Bên cạnh việc trao tặng tài liệu, dự án cũng hướng tới việc tạo dựng môi trường đọc và khuyến khích sự tham gia của giáo viên trong việc duy trì hoạt động thư viện. Mô hình này cho thấy một cách tiếp cận ở quy mô nhỏ, tập trung vào việc tạo ra cơ hội tiếp cận tri thức cho trẻ em trong điều kiện còn nhiều hạn chế.

Khi việc đọc vẫn là một “xa xỉ” ở nhiều nơi

Thực tế tại nhiều điểm trường vùng cao cho thấy, sách vẫn là một nguồn tài nguyên khan hiếm. Theo một số khảo sát giáo dục địa phương, có tới 60 - 70% trường học ở khu vực khó khăn chưa có thư viện đạt chuẩn; khoảng 50% điểm trường không có không gian đọc riêng, hoặc chỉ dừng lại ở vài kệ sách cũ với số lượng đầu sách hạn chế, thiếu phù hợp với lứa tuổi. Trong bối cảnh đó, những thư viện nhỏ, dù đơn sơ, lại trở thành không gian hiếm hoi giúp trẻ em tiếp cận với tri thức ngoài sách giáo khoa và nuôi dưỡng thói quen đọc lâu dài.

Từ trải nghiệm cá nhân từng chịu ảnh hưởng của môi trường giáo dục chưa lành mạnh, chị Giang Châu nhìn nhận việc đọc sách không chỉ dừng lại ở kiến thức, mà còn liên quan trực tiếp đến sự hình thành nhân cách. Theo chị, nếu không có những tác động tích cực từ sớm, trẻ em rất dễ bị cuốn vào những hành vi lệch chuẩn mà không có điểm tựa để điều chỉnh. Chính vì vậy, thay vì trông đợi vào những thay đổi ở tầm chính sách, dự án lựa chọn một hướng đi gần gũi hơn, chủ động tạo ra những điểm chạm ban đầu để trẻ em có cơ hội tiếp cận với sách.

Khoảng cách địa lý là thách thức lớn nhất

Việc xây dựng thư viện chỉ là bước khởi đầu. Bài toán duy trì và theo dõi hiệu quả sử dụng mới là thách thức lâu dài. Khoảng cách địa lý khiến nhóm thiện nguyện khó có thể thường xuyên quay lại các điểm trường. Việc vận chuyển sách, lắp đặt tủ, hay đảm bảo sách được sử dụng đúng mục đích đều phụ thuộc nhiều vào sự phối hợp của địa phương.

Để khắc phục, dự án lựa chọn cách cho giáo viên những người gần gũi với học sinh nhất quản lý tủ sách. Một nhóm trực tuyến mang tên “Đọc sách cùng em” được lập ra nhằm duy trì kết nối, cập nhật tình hình và khuyến khích thói quen đọc sách cho học sinh từ xa. Với cách làm này, dự án không còn dừng lại ở việc trao tặng mà dần chuyển sang vai trò đồng hành, ngay cả khi không hiện diện trực tiếp.

Gieo tri thức những điều nhỏ bé

Em Mông Thị Dế (học sinh lớp 5, điểm trường tại Bảo Lạc, Cao Bằng) chia sẻ: “Trước đây ở trường em không có nhiều sách, chủ yếu là sách giáo khoa. Từ khi có thư viện, em được đọc truyện tranh, truyện cổ tích và cả sách về khoa học”.

Cùng học tại điểm trường, em Mùa A Của (học sinh lớp 4) cho biết thêm: “Có những cuốn sách em đọc đi đọc lại nhiều lần. Em muốn sau này biết thêm nhiều điều giống như trong sách, rồi kể lại cho em trai của em nghe”.

Sự phát triển của Thư viện từ những bông hoa cho thấy một thực tế, đó là không phải mọi sáng kiến giáo dục đều cần bắt đầu từ quy mô lớn. Trong điều kiện nguồn lực hạn chế, những mô hình nhỏ, tự vận hành vẫn có thể tạo ra tác động nhất định nếu được duy trì đủ lâu.

Tuy nhiên, bài toán đặt ra là làm thế nào để những thư viện này không chỉ tồn tại, mà thực sự trở thành một phần trong đời sống học tập của trẻ em vùng cao. Khi đó, giá trị của những bó hoa bán ra mới không chỉ dừng lại ở con số, mà nằm ở việc hình thành một thói quen, thứ cần nhiều thời gian hơn bất kỳ khoản quyên góp nào.