Bác sĩ Tiktok và những tấm bằng tự cấp

(Sóng trẻ) - Chỉ với vài thao tác lướt chạm, người dân hiện nay có thể tìm thấy mọi lời giải cho các vấn đề sức khỏe từ thể chất cho đến tinh thần. Thế nhưng, khi những tài khoản không chuyên môn trở thành bác sĩ, ranh giới giữa sự tiện lợi và hiểm họa sinh mệnh trở nên mong manh hơn bao giờ hết.

Cơn sốt tra cứu sức khỏe trên nền tảng video ngắn

Sự lên ngôi của các video ngắn đang định hình lại thói quen tìm kiếm thông tin của giới trẻ. Theo báo cáo của eMarketer năm 2025, có tới 64% Gen Z sử dụng TikTok để tra cứu, thậm chí ưu tiên nền tảng này hơn cả Google. Thực tế này kéo theo một hệ lụy đáng lo ngại trong lĩnh vực y tế. Khảo sát trên 1.000 người trẻ của Zing Coach chỉ ra, hơn 50% người dùng tìm đến TikTok để được tư vấn sức khỏe, và 1/3 coi đây là nguồn thông tin chính yếu.

Sức lan tỏa của nhóm nội dung này là khổng lồ với hashtag #Health đạt hơn 50 tỷ lượt xem. Tuy nhiên, lượng không đi đôi với chất. Một nghiên cứu về thông tin y khoa chuyên ngành tiết niệu nhi khoa cho thấy chỉ có 22,2% video trên TikTok tuân thủ đúng hướng dẫn điều trị từ EAU - tổ chức chuyên môn uy tín hàng đầu châu Âu. Thay vì xếp hàng tại bệnh viện, nhiều người chọn cách gõ từ khóa và tin vào những chuyên gia tự phong - những người chỉ cần một chiếc điện thoại và khả năng nói lưu loát là có thể tự cấp bằng để tư vấn từ da liễu đến sức khỏe tâm thần.

Cái giá của việc điều trị qua màn hình

Sức hấp dẫn của các "Bác sĩ TikTok" nằm ở sự đơn giản hóa. Những thông tin y khoa vốn khô khan, phức tạp được tóm gọn trong 30-60 giây với hình ảnh bắt mắt và những lời khẳng định chắc nịch như "tan khối u", "chữa khỏi ung thư hoàn toàn" hay "trị dứt điểm trầm cảm". Chính phong thái tự tin và kịch bản lôi cuốn đã khiến người xem dễ dàng tin ngay mà quên mất việc kiểm chứng.

Đáng ngại hơn, xu hướng tự phỏng đoán bệnh qua video đang lan rộng trong giới trẻ, đặc biệt là ở mảng da liễu và sức khỏe tinh thần. Nhiều bạn trẻ thay vì đi khám chuyên khoa đã tự ý mua thuốc trị mụn, kem trộn theo lời khuyên của các nhà sáng tạo nội dung hoặc tự dán nhãn mình bị "rối loạn lo âu" sau khi xem một vài clip liệt kê triệu chứng chung chung. Sự nguy hiểm không chỉ nằm ở việc dùng sai thuốc, mà còn ở việc người bệnh trì hoãn thời gian vàng để điều trị chính quy.

Hệ lụy không còn là lời cảnh báo xa xôi mà đã hiện hữu tại các phòng cấp cứu. Hà Quỳnh (27 tuổi, TP.HCM) vì tin vào mẹo xông lá, ngậm tỏi trên mạng mà từ cúm nhẹ đã chuyển biến thành viêm phổi nặng phải nhập viện. Tương tự, Minh Quốc (25 tuổi, An Giang) suýt chịu tổn thương vĩnh viễn vùng kín vì tự chữa sùi mào gà bằng lá trầu không theo chỉ dẫn của một video triệu view.

Tuy nhiên, nếu nhìn ở góc độ tích cực, video ngắn không hẳn là xấu. Nó là một cánh cửa tiềm năng để đưa y học đến gần hơn với cộng đồng nếu được kiểm soát đúng cách. Những clip hướng dẫn sơ cứu ngưng tim hay nhận biết đột quỵ đã từng cứu sống nhiều người nhờ tính trực quan và dễ nhớ.

Như PGS.TS Nguyễn Thị Xuyên, Chủ tịch Tổng hội Y học Việt Nam từng nhấn mạnh, việc đưa kiến thức chính thống lên nền tảng video ngắn là xu thế không thể đảo ngược. Thay vì bài xích, các bệnh viện và bác sĩ uy tín cần chủ động nhập cuộc, sản xuất những nội dung đúng, hấp dẫn để cạnh tranh và đẩy lùi tin giả. Sức ảnh hưởng của một video chuẩn có thể chạm tới hàng triệu người, vượt xa bất kỳ hội thảo truyền thống nào.

Theo BS Đoàn Dư Mạnh, Hội Mạch máu Việt Nam, "video ngắn là con dao hai lưỡi: càng dễ lan truyền, càng dễ dẫn dắt sai nếu thông tin không chuẩn". Mối nguy lớn nhất không nằm ở hành vi làm sai, mà ở việc trì hoãn điều trị. Bệnh nhân tự chữa nhiều ngày vì tin vào "mẹo TikTok", đến khi nhập viện thì tình trạng đã nặng, tốn kém và nguy hiểm hơn rất nhiều.

Cuộc chiến chống lại thông tin y tế sai lệch trên TikTok không thể thắng lợi nếu chỉ đứng từ một phía. Đó phải là sự cộng hưởng: Nền tảng cần những bộ lọc thuật toán gắt gao hơn, trong khi các chuyên gia và tổ chức y tế đầu ngành như WHO hay Bộ Y tế cần xắn tay vào cuộc để phủ xanh không gian mạng bằng những nội dung chuẩn xác nhưng vẫn đủ sức hấp dẫn. Video ngắn không phải là kẻ thù của y khoa, mà là cánh cửa đầu tiên dẫn lối kiến thức y tế đến với mọi người. Tuy nhiên, cánh cửa đó chỉ an toàn khi người dùng biết giữ cho mình một cái đầu lạnh. Trong kỷ nguyên của những cú lướt chạm, sự cẩn trọng và thói quen xác thực chính là giải pháp hữu hiệu nhất để bảo vệ chính mình trước những tin giả đang bủa vây.